Ağstafa

Bu məqalə Ağstafa rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Ağstafa (şəhər) səhifəsinə baxın.

Ağstafa
İqtisadi rayon	Gəncə-Qazax iqtisadi rayonu
Ərazi	1504 km²
Əhali	82,702 nəfər
Əhali sıxlığı	60 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu	05
Telefon kodu	02222
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ)	AZ 0500
Yaşayış məntəqələrinin sayı	1 şəhər, 9 qəsəbə, 29 kənd,
İcra başçısı	Quliyev Məhərrəm Böyükağa oğlu
İnternet saytı	www.agstafa-ih.gov.az

Ağstafa – Azərbaycanda rayon. Ağstafa rayonu 1939-cu ildə təşkil olunub, 1959-cu ildə ləğv edilərək ərazisi Qazax rayonu ilə birləşdirilmiş, 1990-ci ildə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. Respublikanın şimal-qərb hissəsində, Kiçik Qafqazla Qabırrı yaylası arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində və Ceyrançöl ön-dağlığında yerləşir. Sahəsi 1503,7 km², əhalisi 60,0 min nəfərdir (01.01.2009). Mərkəzi Ağstafa şəhəridir. 1881-ci ildə tikilmiş Bakı-Tbilisi dəmiryolu, həmçinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri rayonun ərazisindən keçir.

Coğrafiyası

Ağstafa rayonu 24 yanvar 1939-cu ildə Azərbaycan Respublikasının inzibati rayonlarından biri kimi yaradılmışdır. Respublika ərazisinin 1,74 hissəsini təşkil edən Ağstafa rayonun sahəsi 1504 km2 –dir. Ağstafa rayonunun ərazisi 4 dekabr 1959-cu ildə Qazax rayonunun tərkibinə qatılmış, 14 aprel 1990-cı ildən yenidən ayrılaraq inzibati rayona çevrilmişdir. Gürcüstan Respublikası, Ermənistan Respublikası, Tovuz və Qazax rayonları ilə həmsərhəddir.

Rayonda bir şəhər (Ağstafa), 9 qəsəbə (Vurğun, Poylu, Şəkərli, Ceyrançöl, Saloğlu, Soyuqbulaq, Soyuqbulaqlar, Həzi Aslanov, Qarayazı) və 29 kənd var. Bu yaşayış məntəqələri 29 inzibati ərazi nümayəndəliyi və 29 bələdiyyə vasitəsi ilə idarə olunur.

Rayonun inzibati mərkəzi Ağstafa şəhəridir. 1941-ci ildə şəhər statusu almışdır. Okean səviyyəsindən 300 m hündürlükdə Ağstafa çayının sağ sahilində yerləşən müasir, gündən-günə gözəlləşən Ağstafa şəhərinin əhalisi (01.01.2013-ci il tarixə) 12716 nəfərdir. Rayonun Bakı şəhəri ilə arasındakı olan məsafə 450 km-dir.

Ağstafa rayonu Azərbaycan Respublikasının şimal-qərb hissəsində Böyük və Kiçik Qafqaz sıra dağlarının arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində yerləşir. Əlverişli təbii-coğrafi mövqedə yerləşən rayon təkcə Azərbaycanda deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda ən qədim insan məskənlərindən biridir. Rayon ərazisinin 3510 hektar sahəsini meşəliklər örtür. Bunun da əsas hissəsi Tuqay meşələridir. 9658 hektar sahəni əhatə edən Qarayazı Dövlət qoruğunda adı "Qırmızı kitab"a düşmüş bir sıra bitki və quşlar qorunur.

Rayon Azərbaycanın qərbində, Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində, Gürcüstan və Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Rayonun iqlimi mülayimdir. Azərbaycanın ən böyük çayı olan Kür və Kürün qolu – Ağstafaçay, eləcə də bir neçə kiçik çay bu rayonun ərazisindən axır. Candargöl gölü də bu rayonda yerləşir. Səthi, əsasən, düzənlikdir (Gəncə-Qazax və Qarayazı düzləri), cənub-qərb və şimal-şərq hissələri alçaq dağlıqdır. Tabaşir, Paleogen və Antropogen çöküntüləri yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: mişar daşı, bentonit gili, çınqıl, qum, sement xammalı və s. Rayonun ərazisindən Kür çayı keçir. Ağstafa və Həsənsu çaylarının aşağı axınları Ağstafa rayonu ərazisindədir.

Tarixi

Ağstafanın Gürcüstanla sərhəd ərazisində yerləşən Keşiş dağ məbədi

Tədqiqatçıların fikrincə Azərbaycanın təbii-coğrafi mühiti, relyefi, ən azı üç milyon il bundan əvvəl formalaşıb və ən qədim insanın yaranması, formalaşması üçün əlverişli şərait olubdur. Ərazidən tapılan qədim paleolit abidələri bu bölgənin insanın əmələ gəlməsi regionlarından olmasını təsdiqləyir. Töyrətəpə, Şomutəpə, Qarğalar təpəsi və s. bu kimi qədim yaşayış məskənlərində aparılmış arxeoloji araşdırmalar e.ə. VI-V minilliyi əhatə edən bir dövrdə əkinçiliyin, maldarlığın inkişaf etməsini, oturaq həyat tərzinin formalaşmasını və misdən soyuq döymə üsulla müxtəlif əşya və bəzəklərin düzəldiyini aşkar etmişdir. Hazırda rayonun Aşağı Göyçəli kəndi ərazisində neolit-tunc dövrünü əhatə edən Töyrətəpə yaşayış yeri, Dağ Kəsəmən kəndi ərazisində tunc-ilk dəmir dövrünə aid olan qədim yaşayış yeri və qəbiristanlıq (Çoban daşı) kimi dünya əhəmiyyətli abidələr mövcuddur. Rayon ərazisində çoxlu sayda qədim məscidlər var. Bundan başqa Qafqaz Albaniyası kilsəsi kimi tikilmiş Keşiş dağ məbədi də Ağstafada yerləşir.

Ağstafa rayonu inzibati rayon kimi 1939-cu ilin yanvarın 24-də təşkil olunmuş, 1959-cu il dekabrın 4-də ləğv edilib Qazax rayonuna birləşdirilmişdir. 1990-cı ilin aprelindən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Qazax rayonundan ayrılaraq yenidən rayon statusu almışdır. Ağstafa rayonu bir şəhər, doqquz qəsəbə və iyirmi doqquz kənddən ibarətdir. 1990-cı ildə Ağstafa rayonu inzibati vahid kimi Qazax rayonunun tərkibindən ayrıldıqdan sonra yaşayış məntəqələrinin bir neçəsinin adı dəyişdirilmişdir. Uzun illər Sovet dövrünün partiya xadimlərinin adını daşıyan və Sovet hakimiyyətini tərənnüm edən yaşayış məntəqələrinin adları yeni adlarla əvəz olunmuşdur. Belə ki, Kalininkənd, İskra, Marsovka, Oraq-Çəkic, V.İ.Lenin adına qəsəbə kimi yer adları dəyişdirilərək, xalqın inkişaf tarixinə və mədəniyyətinə uyğun adlarla əvəz olunmuşdur:

• Kalininkənd – Vurğun qəsəbəsi adı ilə (1990-cı il),
• Kirovkənd – Həsənsu kəndi adı ilə (1990-cı il),
• Yenikənd – Aşağı Kəsəmən kəndi adı ilə (1990-cı il),
• Marksovka – Xətai kəndi adı ilə (1992-ci il)),
• Oraq-Çəkic – Qaçaq Kərəm kəndi adlandırılmış,
• V.İ.Lenin adına qəsəbə Böyük Kəsik kəndi ilə birləşdirilmişdir.

2004-cü ildə rayonun inzibati bölgüsündə dəyişiklik edilərək yeni yaşayış məntəqələri qeydiyyata alınmışdır. Uzun illər Xutor adlanan yaşayış məntəqəsi Ağgöl adlandırılaraq rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.

Abidələri

Rayon ərazisində çoxsaylı arxeoloji və tarixi abidələr var. Onların arasında Aşağı Göyçəli kəndindəki Töyrətəpə adlı, tunc dövrünə aid insan məskəni və Dağ Kəsəmən kəndində tunc dövrünün sonu – dəmir dövrünün əvvəlinə aid Çobandaşlı adlı məskən dünya əhəmiyyətli abidələr sırasına daxil edilmişdir.

Bu cür abidələrlə rayonun başqa yerlərində da rast gəlmək olar. Köçəsgər kəndinin yaxınlığında Molla Nağı təpəsi (daş dövrü), tunc və dəmir dövrlərinə aid Durnatəpə, Böyüktəpə, Şiş Quzeyi Piri və orta əsrlərə aid Haca Dağ Piri adlı abidələr, Ağstafa şəhərinin yaxınlığında tunc və dəmir dövrlərinə aid Cantəpə, Yastıtpə qədim yaşayış yerləri. Tatlı, Yuxarı Göycəli, Həsənsu, Aşağı Göycəli kəndlərini də qeyd etməliyik.

Arxeoloji qazıntılar zamanı bu ərazidə tapılmış küpələr, boyunbağılar, kasalar, vazalar, müxtəlif məişət əşyaları yerli diyarşünaslıq muzeyində saxlanır. Memarlıq abidələri xüsusi maraq doğurur: XVII əsrə aid qüllə, Qıraq Kəsəmən kəndində XIX əsrə aid məscidlər, Kolxəlfəli, Qarahəsən, Dağ Kəsəmən və başqa kəndlərdə XIX əsrdə tikilmiş məscidlər və s.

Tarixi və memarlıq abidələrinin siyahısı

Daş dövrünə aid olan abidələr:

1. Paleolit düşərgəsi yaşayış yeri (paleolit) – Köçəsgər kəndi
2. Açıq paleolit düşərgəsi (paleolit) – Tatlı kəndi
3. Töyrətəpə yaşayış yeri (neolit – tunc dövrü) – Aşağı Göyçəli kəndi
4. I Şomutəpə yaşayış yeri (neolit) – Ağstafa şəhəri
5. Qarğalar təpəsi yaşayış yeri (neolit) – Qırılı kəndi
6. Arzamastəpə yaşayış yeri (neolit) – Vurğun qəsəbəsi
7. Molla Nağı təpəsi (daş dövrü – eneolit) – Köçəsgər kəndi
8. Kiçik təpə yaşayış yeri (daş, eneolit və tunc) – Aşağı Göyçəli kəndi
9. Çəpiş təpəsi yaşayış yeri (eneolit – tunc) – Həsənsu çayının ətrafı
10. Çinlitəpə yaşayış yeri (eneolit) – Tatlı kəndi

Tunc dövrünə aid olan abidələr:

1. Qədim yaşayış yeri və qəbiristanlıq (çoban daşı) (tunc – ilk dəmir dövrü) – Dağkəsəmən kəndi
2. Cantəpə yaşayış yeri (tunc) – Ağstafa şəhəri
3. Sarı qaznaq qəbiristanlığı (tunc) – Köçəsgər kəndi
4. Alcaqtəpə yaşayış yeri (tunc-dəmir) – Tatlı kəndi
5. Alcaqtəpə yaşayış yeri (tunc) – Tatlı kəndi
6. Qabaqtəpə yaşayı yeri (tunc-dəmir) – Pirili kəndi
7. Yastıtəpə yaşayış yeri (son tunc) – Ağstafa şəhəri
8. Durnatəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Köçəsgər kəndi
9. Böyüktəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Köçəsgər kəndi
10. Hasarlıtəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
11. Sarıtəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
12. Qoşatəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
13. Hasarlıqala qədim yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Tatlı kəndi
14. II Şomutəpə yaşayış yeri (tunc – ilk dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
15. Nadir bəy təpəsi yaşayış yeri (son tunc) – Həsənsu kəndi
16. Ağalıq təpəsi yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Ağstafa-Qazax şosse yolu
17. Arançı təpəsi yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Ağstafa-Dağkəsəmən yolu
18. Dəyirmantəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk orta əsr) – Dağkəsəmən yolu
19. Ağtəpə yaşayış yeri (son tunc – antik dövr) – Aşağı Göyçəli kəndi
20. Maraltəpə yaşayış yeri (son tunc – antik) – Aşağı Göyçəli kəndi
21. Şiş Quzey piri (dəmir dövrü) – Köçəsgər kəndi
22. Nekropol (antik dövr) – Pirili kəndi

Orta əsrlərə aid olan abidələr:

1. Tatlı Alban məbədi (ilk orta əsrlər) – Yuxarı Göyçəli və Tatlı kəndləri arasında
2. Haça dağ airi tikilisi (orta əsrlər) – Köçəsgər kəndi
3. Yaşayış yeri (IV-VII əsrlər) – Dağkəsəmən kəndi
4. Kəhriz (XIX əsr) – Kolxələfli kəndi

Əhalisi

Ağstafa rayonunun əhalisi 01.01.2013-cü il tarixə 82702 min nəfər təşkil edir. Rayon əhalisinin 20435-i şəhərdə, 62267-i kənddə yaşayır. Rayon əhalisinin 40711-ni kişilər, 41991-ni qadınlar təşkil edir. Rayon əhalisinin milli tərkibində azərbaycanlılarla yanaşı rus, gürcü, kürd türk və digər millətlərin nümayəndələri də vardır. Hazırda məşğul əhalinin sayı 38953 nəfərdir, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahəsində 16809 nəfər, sənayedə çalışanların sayı 170 nəfər, tikintidə 218 nəfər, təhsil, mədəniyyətdə 3718 nəfər, səhiyyə, sosial təminatda 1105 nəfər, nəqliyyat-rabitədə 632 nəfər, ticarət və ictimai-iaşədə 927 nəfər, kreditləşmə, maliyyə və sığorta sahəsində 22 nəfər, idarəetmə orqanlarının aparatında 324 nəfər, digər təşkilatlarda 14971 nəfərdir. Məşğul əhalinin 5890 nəfəri dövlət, 33063 nəfəri qeyri dövlət sahələrində çalışanlardır. Rayonda həmçinin 1542 nəfər Müharibə Veteranı, 45 nəfər Böyük Vətən Müharibəsi Veteranı, 90 nəfər Qarabağ müharibəsi veteranı, 45 nəfər Əfqanıstan Müharibəsi Veteranı vardır. Rayonun 5 nəfər sakini Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı və Əməkdar Fəxri adına layiq görülüb, 5 nəfər Prezident təqaüdçüsüdür. Ağstafa rayonunda Dağlıq Qarabağ və digər işğal olunmuş ərazilərdən 94 ailə(302 nəfər) müvəqqəti məskunlaşmışdır. Rayon ərazisində məskunlaşmış qaçqınların ümumi sayı 465 ailə, 1706 nəfərdir. Rayonda 12340 nəfər təqaüdçü vardır.

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri

Hazırda rayonda 39 kitabxana, 13 mədəniyyət evi, 1 musiqi məktəbi, 3 muzey, 1 rəsm qalereyası, 25 klub vardır. Rayon əhalisinə Mərkəzi xəstəxana, 1 kənd xəstəxanası, 18 kənd həkim məntəqəsi, 15 kənd tibb məntəqəsi səhiyyə xidməti göstərir. Rayon Təhsil Şöbəsində gənc nəslin təlim tərbiyəsi ilə 1745 müəllim məşğul olur. Rayonda 39 ümumtəhsil məktəbi, 4 məktəbdənkənar tədris müəssisəsi, 34 uşaq bağçası fəaliyyət göstərir. Ağstafa şəhərində möhtəşəm Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət pakı, müasir tələblərə cavab verən Səməd Vurğun, Mehdi Mustafayev, Gənclər parkları yerli sakinlərin, eləcə də rayonumuza gələn qonaqların ən sevimli istirahət güşələridir. Ağstafa şəhərində fəaliyyət göstərən möhtəşəm Heydər Əliyev Mərkəzi, Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət parkında fəaliyyət göstərən Gənclər Mərkəzi, Yay kinoteatrı, Səməd Vurğun adına parkda fəaliyyət göstərən "Yazıçılar Evi" müxtəlif tədbirlərin yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün ən müasir standartlara cavab verən avadanlıqlarla təhciz edilmişdir. Həmçinin bu məkanlar istər yerli sakinlərin, istərsə də rayonumuza səfər edən turistlərin ən çox ziyarət etdikləri məkanlardır. Hazırda Heydər Əliyev adına istirahət və mədəniyyət parkına bitişik 3,0 ha ərazidə tarixi və müasir abidələr-Açıq səma altında Azərbaycan muzeyinin tikintisi uğurla davam etdirlir. Peintboll mərkəzinin və olimpiya standartlarına uyğun atıcılıq mərkəzinin tikintisinə başlanılmışdır.

İnfrastruktur

Əhalini fasiləsiz olaraq elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün rayon ərazisində 9 yarımstansiya, 366 KTM və TM fəaliyyət göstərir. 8 TM və KTM –də ÖİN kabelləşmə işləri aparılmışdır 2 ədəd yeni TM quraşdırılmışdır. Rayonun 18 yaşayış məntəqəsində 10857 abonent qazla təmin olunmuşdur. 2012-ci il ərzində 458 abonentin mənzilinə qaz sayğacları quraşdırılaraq təbii qazla təmin edilmişdir.Rayonun müxtəlif istiqamətlərində 6985 p/m müxtəlif diametrli qaz xətləri çəkilmişdir. Dövlət Proqramı çərçivəsində Qırılı və Aşağı Göycəli, Düzqışlaq, Kolayır, Mollacəfərli, Xılxına, Qarahəsəni, Pirili, Kolxəlfəli kəndlərində qazlaşma işlərinə başlanılmışdır. Rayonda su təchizatının yaxşılaşdırılması istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Cari ilin ötən dövrü ərzində rayon ərazisində 42717 metrə yaxın yeni su xətti çəkilmiş, ümumi su tutumu 1500 kub metr olan 1 ədəd su anbarı tikilmiş, mövcud su anbarı əsaslı təmir edilmişdir. Hazırda Ağstafa şəhərinin içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihəsi uğurla davam etdirilir. Rayonun ərazisində 599,2 km yol şəbəkəsi vardır ki, onlardan 130,6 km-i mərkəzi, 468,6 km-i isə yerli daxili yollardır. 2012-ci ilin ötən dövrü ərzində Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı avtomobil yolunda əsaslı təmir işləri davam etdirilmiş, yerlı və mərkəzi yollarda cari təmir işləri aparılmışdır. Bu işlər bu gün də davam etdirilir. Rayon ərazisindən Bakı-Tbilisi dəmir yolu xətti keçir ki, onun da 60,0 km-i rayon ərazisinə düşür. Bakı-Tbilisi baş yolu üzərində Ağstafa-Qazax mənzilinin 8,0 km-i rayon ərazisinə düşür. 2012-ci ilin iyul ayının 1-nə olan məlumata görə Ağstafa TKQ-ı üzrə EATS –in ümumi tutumu 7344 ədəd əhalinin istifadəsində olan nömrələrin sayı 6277 ədədə çatmışdır. Bütün EATs-də ümumi tutumu 1136 port olan genişzolaqlı internet xidməti (ADSL) quraşdırılaraq rayon üzrə ADSL istifadəçilərinin sayı 704 nəfərə çatmışdır. Bu istiqamətdə işlər davam etdirilir. Poylu-Düzqışlaq-Kolayır avtomobil yolunun tikintisi üçün layihə-smeta sənədləri hazırlanır və yaxın müddətdə tikintisinə başlanılması planlaşdırılmışdır. Hazırda Ağstafa şəhərində Azərbaycanın tarixi və müasir memarlıq abidələri parkının və Həsənsu kəndi yaxınlığında Pein bal mərkəzinin tikintisi işləri aparılır.Gələcəkdə görüləcək infrastruktur layihələri Gələcəkdə rayonda bir sıra infrastuktur layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur ki, bunlar da aşağıdakılardır: Rayonun bütün yaşayış məntəqələrinin içməli su, təbii qaz və elektrik enerjisi ilə təchizatının yaxşılaşdırılması işləri davam etdirilir. Hazırda Ağstafa şəhərinin kanalizasiya sistemlərinin və içməli su təchizatının yaxşılaşdırılmaı layihəsinin ikinci mərhələsiinin icrası həyata keçirilir. Rayonda hazırda Göycəli kədində 360, Soyuqbulaq qəsəbəsində 220 şagird yerli, Ağstafa şəhərində 115 yerlik uşaq bağçasının, Qəzalı, kommunal şəraiti olmayan məzillərdə yaşayan əhalinin köçürülməsi üçün 1 ədəd 24, mənzilli 4 mərtəbəli və 1 ədəd 2 otaqlı fərdi tipli yaşayış evləri tikilib istifadəyə verilmişdir. Bir ədəd 16, bir ədəd 40, 1 ədəd 48 mənzilli çoxmərtəbəli və çoxmənzilli yaşayış eviərinin tikintisi davam etdirilir. Köçəsgər kəndində 2 saylı tam orta məktəbin qəzalı korpusunun yerində yeni tədris korpusunun tikintisinə başlanılmış və ikinci korpusda bərpa-gücləndirmə, əsaslı təmir, Kolxəlfəli kəndində 220 şagird yerlik məktəb binasının tikintisinə başlanılması planlaşdırılmışdır. Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı-Gürcüstanla sərhədd avtomobil yolunun əsaslı təmirinin başa çatdırılması. Ağstafa çayı üzərində qəzalı körpünü əvəzində yeni avtomobil körpüsünün tikintisi. Kəndlər arası və kənddaxili avtomobil yollarının bərpası. Ağstafa şəhərinin küçələrinin yenidən qurulması. Küçələrə işıqlandırma sistemlərinin quraşdırılması. Abadlıq şlərinin intensivləşdirilməsi, əhalinin sosial problemlərinin həlli istiqamətində təxirəsalınmaz tədbirlərin həyata keçirilməsi. Ağstafa şəhərində Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin tikintisi Rayonun ərazisində olan peyk telefonlarının hər birinin və qonşu kəndlərdən telefonlaşmış kəndlərdə yeni ATS-lərin quraşdırılması. Rayon ərazisində olan bütün ATS –in FO kabeli ilə kabelləşdirilməsi Səhiyyə müəssisələrinin təmiri, kənd və qəsəbələrdə müasir tipli səhiyyə obyektlərinin tikintisi Böyük Kəsik kəndində “Ağstafasüd” kompleksinin tikintisi. Poylu qəsəbəsində Yüksək vitaminli yem və alkonol istehsal zavodunun tikintisinin başa çatdırılmasıdır.

Qəsəbələr/Kəndlər

Əhalisinin 25%-i şəhər əhalisi, 75%-ni isə kənd əhalisi təşkil edir. Ağstafa rayonu 1 şəhər, 9 qəsəbə, 29 kənd olmaqla 39 yaşayış məntəqəsindən ibarətdir. Qəsəbələri: Vurğun, Şəkərli, Poylu, Ceyrançöl, Saloğlu, Qarayazı, Soyuqbulaq, Soyuqbulaqlar, Həzi Aslanov. Kəndləri: Poylu, Qıraq Kəsəmən, Dağ Kəsəmən, Köçəsgər, Aşağı Kəsəmən, Zəlimxan, Tatlı, Göycəli, Köhnəqışlaq, Yaradullu, Düzqışlaq, Kolayır, Pirili, Kolxəlfəli, Muğanlı, Sadıqlı, Köçvəlli, Həsənsu, Xətai, Yenigün, Aşağı Göycəli, Qaçaq Kərəm, Eynallı, Göycəli, Qırılı, Böyük Kəsik, Ağgöl, M.Mikayılov adına Qoyunçuluq sovxozudur.

İqtisadiyyat

Ağstafa rayonunun ərazisi 1504 kv.km, əhalisi 01.01.2013-cü il tarixə rəsmi qeydiyyatda 82,7 min nəfərdir. Rayonda 1 şəhər, 9 qəsəbə və 29 kənd yaşayış məntəqəsi vardır. Yaşayış məntəqələri 29 inzibati ərazi dairəsi və 29 bələdiyyə vasitəsi ilə idarə olunur. Rayon ərazisində 132 idarə, müəssisə və təşkilat, 5 bank filialı, 2 bank olmayan kredit təşkilatı, 4 mehmanxana fəaliyyət göstərir. Məşğul əhalinin əsas hissəsi kənd təsərrüfatında, rayonda fəaliyyət göstərən sənaye, tikinti, nəqliyyat, rabitə, ticarət, ictimai-iaşə xidməti sahəsində çalışır. Hazırda məşğul əhalinin sayı 38953 nəfərdir, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahəsində 16809 nəfər, sənayedə çalışanların sayı 170 nəfər, tikintidə 218 nəfər, təhsil, mədəniyyətdə 3718 nəfər, səhiyyə, sosial təminatda 1105 nəfər, nəqliyyat-rabitədə 632 nəfər, ticarət və ictimai-iaşədə 927 nəfər, kreditləşmə, maliyyə və sığorta sahəsində 22 nəfər, idarəetmə orqanlarının aparatında 324 nəfər, digər təşkilatlarda 14971 nəfərdir. Məşğul əhalinin 5890 nəfəri dövlət, 33063 nəfəri qeyri dövlət sahələrində çalışanlardır.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə aprel ayının 14-də Nazirlər Kabinetinin 2013-cü ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclası keçirilmişdir. Azərbaycanda iqtisadi islahatlar uğurla aparılır və davam etdirilir. İslahatlar artıq gözəl nəticələrə gətirib çıxarır və bu baxımdan 2013-cü il də keçən illərdən fərqlənmir - deyən Prezident İlham Əliyev ümid edirəm ki, 2013-cü il xüsusilə, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafında rekord ili olacağını bildirmişdir. Bu ilin birinci rübündə ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 3,1 faiz, qeyri-neft sektorunun inkişafının 11,4 faiz artdığını qeyd etmişdir. Bu onu göstərir ki, ölkə iqtisadiyyatı, dayanıqlı inkişaf artıq reallıqdır. Makroiqtisadi göstəricilər də çox müsbətdir. İnflyasiya cəmi 1,2 faiz təşkil edir. İnflyasiyanın aşağı səviyyədə saxlanılması əlbəttə ki, insanların rifah halının yaxşılaşdırılmasına xidmət göstərir. Əhalinin pul gəlirləri təxminən 6 faiz artmışdır. Kənd təsərrüfatında 4 faizdən çox artım olmuşdur. Valyuta ehtiyatlarımız da artmaqdadır, xüsusilə adambaşına düşən valyuta ehtiyatlarının həcminə görə Azərbaycan dünya miqyasında ön sıralardadır. Davos Dünya İqtisadi Forumu dörd il ardıcıllıqla Azərbaycan iqtisadiyyatını MDB məkanında ən rəqabət qabiliyyətli iqtisadiyyat kimi qeyd edir. Bu gün dünya miqyasında rəqabət qabiliyyətliliyinə görə Azərbaycan iqtisadiyyatı 46-cı yerdədir. Azərbaycan iqtisadiyyatı tam şəkildə bazar iqtisadiyyatı prinsipləri üzərində qurulubdur. Hazırda ümumi daxili məhsulun 83 faizi bazar iqtisadiyyatında, özəl sektorda formalaşır. Sosial infrastrukturun yaradılması, yenilənməsi prosesi bu il də davam etdirilir. Ünvanlı sosial yardım alan vətəndaşlar da dövlət tərəfindən qayğı ilə əhatə olunur. 123 min ailə dövlətdən bu yardımı alır və hər bir ailəyə orta hesabla dövlətdən 117 manat müavinət verilir. Ölkəmizin uğurlu inkişafı, yeni iş yerlərinin yaradılması, sosial proqramlar bu kateqoriyadan olan insanların yaşayış səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. 2013-cü ilin birinci rübü ərzində Ağstafa rayonu üzrə ümumi məhsul buraxılışının həcmi 22.4 milyon manat olmuşdur, bu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18.4 faiz çoxdur. Adambaşına düşən ümumi məhsul buraxılışının həcmi 17.0 faiz artmışdır. Cari ilin ötən dövrü ərzində kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 4.5 faiz çox, əsas kapitala yönəldilən investisiyaların həcmi 8.8 faiz çox, nəqliyyat xidmətində 2.6 faiz, rabitə xidmətində 9.5 faiz, ticarətdə 25.7 faiz artım olmuşdur. Rayon üzrə orta aylıq nominal əmək haqqı 214.30 manata çatdırılmışdır. “Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il Dövlət büdcəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanununa müvafiq olaraq Ağstafa rayonunun 2013-cü il büdcəsi mədaxil üzrə 16.6 milyon manat, mərkəzləşdirilmiş xərclərdən ayrılan vəsait 12.9 milyon manat, gəlirlər 3.7 milyon manat təsdiq olunmuşdur. 2012-ci ilə nisbətən 2013-cü ildə büdcə xərcləri 1.8 milyon manat çox və ya 12 faiz artmışdır. Gəlirlər xərclərin 22,1 faizi qədərdir. 2013-cü il yerli büdcədə ümumi xərclərin 72 faizini əməyin ödənilməsi fondu və Sosial Müdafiə xərcləri təşkil edir. 2013-cü ilin büdcəsində Təhsil xərcləri 60 faiz, Səhiyyə xərcləri 20 faiz, Mədəniyyət xərcləri 4 faiz, Ümumdövlət xidməti xərcləri 7 faiz, iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsi 9 faiz təşkil edir. 2013-cü ilin birinci rübü ərzində yerli gəlirlər üzrə proqnoz 90.5 faiz yerinə yetirilmişdir. 2013-cü ilin birinci rübündə büdcənin xərcləri 2012-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1.1 milyon manat çox icra olunmuşdur. Büdcənin rüblük icrasında müxtəlif bölmə və maddələr üzrə artıq xərcə yol verilməmişdir. Lakin bəzi xərc maddələri üzrə rüblük proqnoza qarşı icra, orta icra faizindən yüksək olmuş, büdcə vəsaitinin tam xərclənməsi, proporsionallıq təmin olunmamışdır. Büdcəyə daxil olan vəsaitlər ilk növbədə əmək haqqına və ona bərabər tutulan xərclərə yönəldilmişdir. SMF-nin Ağstafa rayon şöbəsi 12309 nəfər pensiyaçıya xidmət edir Rüb ərzində pensiyaların maliyyələşdirilməsinə 5.0 milyon manat vəsait xərclənmışdır. Bu ilin yanvar-mart ayları ərzində pensiya və müavinətlərin vaxtında ödənilməsi təmin edilmişdir. DSMF-nin Ağstafa rayon şöbəsi üzrə bu ilin birinci rübü ərzində məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə proqnoza 98.5 faiz əməl olunmuş və büdcə təşkilatları üzrə daxilolma 99.0 faiz, qeyri büdcə təşkilatları üzrə 95.9 faiz olmuşdur. Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərdən toplanan proqnoz tapşırığa 72.2 faiz əməl olunmuşdur ki, bu da ötən illə müqayisədə 20.7 min manat çoxdur. Sosial sığorta daxilolmalarının 16.0 faizi qeyri-büdcə təşkilatlarının payına düşür. Ağstafa rayon ƏSMM-ndə 4317 nəfər sosial müavinət alan qeydə alınmışdır. Sosial məişət xidməti sektorunda 288 nəfər tənha və ahıl vətəndaşlar xidmət uçotuna götürülmüşdür. Rayon üzrə 6307 nəfərə, 1285 ailəyə ünvanlı sosial yardım verilir, hər ailəyə ödənilən yardımın məbləği 111.63 manat, adambaşına 22.74 manat təşkil edir. Rüb ərzində 1 nəfər Qarabağ əlilinə minik avtomobili verilmiş, 1 nəfər Mərdəkan pansionatına göndərilmişdir. “Azərpoçt” MMC-nin Ağstafa Poçt filialı 2013-cü ilin birinci rübü plan proqnoz tapşırıqlarını 191.6 faiz yerinə yetirmişdir. 2013-cü ilin 3 ayı ərzində rayon ərazisində fəaliyyət göstərən banklar və bank olmayan kredit təşkilatları vasitəsilə əhaliyə cəmi 3.0 milyon manat, Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun vəsaiti hesabına rayon üzrə sahibkarlıq subyektlərinə 7 layihə üzrə 93.0 min manat güzəştli kreditlər verilmişdir. Cari ilin ötən dövrü ərzində əhalinin banklardakı əmanətləri 218.7 min manat və 21.0 min ABŞ dolları həcmində olmuşdur. 2013-cü il üçün Ağstafa rayon Ərazi Məşğulluq Proqramı hazırlanmışdır. Sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olanlar üçün 11 müəssisədə 29 kvot iş yerləri yaradılmışdır. 2013-cü ilin birinci rübü ərzində 134 nəfər işaxtaran kimi rayon Məşğulluq Mərkəzində qeydiyyata alınmış və 24 nəfər işlə təmin edilmişdir. Rüb ərzində 19 nəfərə işsiz statusu verilmiş və işsizlik müavinəti təyin edilmişdir. “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrası Ağstafa rayonunda tədbirlər planına uyğun həyata keçirilmişdir. Ağstafa rayonu üzrə 2013-cü ilin yanvar-mart ayları ərzində həyata keçirilmiş bir sıra tədbirlər nəticəsində rayonda 203 nəfər işlə təmin olunmuşdur. Rayon üzrə işlə təmin olunanların (145nəfər) 71.4 faizi daimi işlərdə işləyənlərdir. 2013-cü ilin məhsulu üçün 11748 hektar sahədə taxıl bitkisi əkilmişdir. Rayonun Soyuqbulaq qəsəbəsində 220 şagird yerlik yeni məktəb binasının tikintisi başa çatdırılmış və inventar avadalıqlarla təmin olunmuş, bu günlərdə təhvil verilməsi planlaşdırılır. 360 şagird yerlik Göycəli kənd orta məktəbinin yeni binasının və Köçəsgər kənd 1 saylı orta məktəbi üçün yeni korpusun tikintisi davam etdirilir. Qeyd etmək lazımdır ki, rayonda 9 qəzalı məktəbin tikintisinə və 11 məktəbin əsaslı təmir olunmasına ehtiyac vardır. Ağstafa rayonu 2011-ci ilin ikinci yarısından başlayaraq özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. “Ağstafa rayonunun Sosial-İqtisadi İnkişafı Proqramı (2011-2013-cü illər)” nın icrası tədbirlər planına uyğun olaraq həyata keçirilir. Proqram çərçivəsində Ağstafa rayonunda tikinti-təmir və abadlıq işləri davam etdirilir. Hazırda Ağstafa şəhərində 1 ədəd 40, bir ədəd 48, 1 ədəd 16 mənzilli yaşayış binalarının, 115 yerlik uşaq bağçası-körpələr evinin, Köçəskər, Göycəli kəndləri və Soyuqbulaq qəsəbəsində yeni məktəb binalarının tikintisi sürətlə davam etdirilir. Ağstafa şəhərinin içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması həyata keçirilir. Ağstafa şəhərində yeni müasir abidələr Azərbaycan parkının və Peintbol mərkəzinin tikintisi aparılır. Şəhərin 20 yanvar, S.Vurğun, C.Cabbarlı, E.Qələmçəli, R.Əsədov küçələrinin cari ildə yenidən qurulması planlaşdırılmışdır. Respublika əhəmiyyətli Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı avtomobil yolunun tikintisi sürətlə davam etdirilir. Poylu-Düzqışlaq-Kolayır avtomobil yolunun yenidən qurulması üçün hazırlıq işlərinə başlanılmışdır. Rayonun Kolxəlfəli kəndində 220 şagird yerlik məktəb binasının layihə sənədləri hazırlanmış və yaxın günlərdə tikintisinə başlanılacaqdır. Hazırda rayonun Qırılı, Aşağı Göycəli kəndlərinə və Ağstafa çayının sol sahilində yerləşən Qarahəsənli, Molla Cəfərli, Xılxına, Düzqışlaq, Kolayır, Kolxəlfəli və Pirili kəndlərində qazlaşdırma işləri aparılır.

Fəaliyyət

Ağstafa respublikanın kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Rayonda “Ağstafa Aqroservis” MMC, “Akkord” tikiş fabriki, qum-çınqıl karxanaları fəaliyyət göstərir, vulkan külünün hasilatı davam etdirilir, tikinti işlərində istifadə edilən daş karxanaları fəaliyyət göstərir. 2012-ci il ərzində rayon üzrə ümumi məhsul buraxılışının həcmi 110406,6 min manat olmuşdur, bu ötən illə müqayisədə 18,1 faiz çoxdur. Ümumi məhsul buraxılışının tərkibində sənaye məhsulunun həcmi 3657,3 min manat, əvvəlki ilə nisbətdə 1,2 faiz çox, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalının həcmi 41818,8 min manat, əvvəlki ilə nisbətən 13,8 faiz çox, əsas kapitala yönəldilən nvestisiyaların həcmi 43782,5 min manat əvvəlki ilə nisbətən 39,9 faiz çox, nəqliyyat xidməti 2406,0 min manat, 3,5 faiz çox, rabitə xidməti 460,7 min manat, 12,4 faiz çox, ticarət 25630,2 min manat, 2,3 faiz çox təşkil edir. İl ərzində əhaliyə göstərilən pullu xidmətlərin həcmi 26823,2 min manat olmuşdur ki, bu da keçən illə müqayisədə 5,7 faiz çox, pərakəndə əmtəə dövriyyəsi 81108,3 min manat olmuşdur ki, bu da ötən illə müqayisədə 4,9 faiz çoxdur. Rayon üzrə orta aylıq nominal əmək haqqı 227,40 manat olmaqla 8,4 faiz artmışdır Ümumi məhsul buraxılışının tərkibində qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisi 65,4 faiz təşkil edir. “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrası Ağstafa rayonunda tədbirlər planına uyğun olaraq həyata keçirilir. Dövlət Proqramı çərçivəsində həyata keçirilmiş bir sıra tədbirlər nəticəsində 2012-ci il ərzində 797nəfər yeni iş yerləri ilə təmin olunmuşdur. İşlə təmin olunanların 56,6 faizi daimi işlərdə işləyənlərdir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı proqramının əvvəlindən, 2004-cü ildən bəri 9180 iş yeri açılmışdır ki, onlardan 56,4 faiz daimi iş yerləridir. “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı” əsasında “Ağstafa rayonunun Sosial-İqtisadi İnkişafı Proqramı (2011-2013-cü illər)” hazırlanmış və Ağstafa rayonu İcra hakimiyyəti başçısı yanında Şuranın qərarı ilə təsdiq edilmişdir. 2011-ci ilin ikinci yarısından başlayaraq Ağstafa rayonu özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. “Ağstafa rayonunun Sosial-İqtisadi İnkişafı Proqramı (2011-2013-cü illər)”nın icrası tədbirlər planına uyğun olaraq həyata keçirilir. Proqram çərçivəsində rayonda 1910 yeni iş yerlərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Həyata keçirilmiş bir sıra tədbirlər nəticəsində 01.01.2013-cü il tarixədək 1472 nəfər yeni iş yerləri ilə təmin olunmuşdur. Bundan 962 nəfəri yeni yaradılmış, 510 nəfəri isə infrastrukturun yaxşılaşdırılması və abadlıq işlərində işləyənlərdir.

Ağstafa şəhərində tikinti-quruculuq işləri sürətlə davam etdirilir. Əhalinin sağlam həyat şəraitinin yaxşılaşdırıllması məqsədi ilə sosial yönümlü obyektlərin tiukintisinə geniş yer verilir. Ağstafa şəhərində heç bir kommunal şəraiti olamyan qəzalı binalarda yaşayan əhalinin mənzil şəraitlərinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə yeni müasir çoxmənzilli yaşayış binalarının, məktəb və məktəbəqədər müəssisələrin yeni binalarının tikintisi ön plana çəkilmişdir. 2012- ci ildə rayonun Tatlı kəndində 220, Düzqışlaq kəndində 180 şagird yerlik məktəb binalarının tikintisi başa çatdırılaraq istifadəyə verilmiş və inventar avadanlıqlarla təchiz olunmuşdur. Hazırda Soyqbulaq qəsəbəsində 220, Göycəli kəndində 360 şagird yerlik, Köçəsgər kəndində 1 saylı orta məktəb üçün 200 şagird yerlik yeni təıdris korpusunun tikintisi davam etdirilir. İlin sonunadək Soyuqbulaq və Köçəsgər kənd məktəblərinin və Ağstafa şəhər 115 yerlik uşaq bağçasının istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Həmçinin bax

• Ağstafa (şəhər)