İmişli rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə İmişli rayonu haqqındadır. Şəhər üçün İmişli səhifəsinə baxın.
İmişli
A-Imisli.PNG
İqtisadi rayon Aran iqtisadi rayonu
Ərazi 1821[1] km²
Əhali 117 200[2] nəfər
Əhali sıxlığı 60,24 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 30
Telefon kodu 994 21
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 3000
Yaşayış məntəqələrinin sayı 50
İnternet saytı http://www.imishli.com


İmişliAzərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi İmişli şəhəridir.


Tarixi[redaktə]

1930-cu il avqust ayında Qaradonlu rayonu təşkil olunur. Hələ Çar Rusiyası dövründə qurulmuş Qaradonlu Cavad qəzasına daxil idi. Qaradonlu rayonun ən qədim kəndlərindən hesab olunur. Ərazinin karvan yolları üzərində və Araz çayı sahilində yerləşməsi, su mənbələrinin bol olması, məhsuldar torpaqların çox olması burada kənd təsərrüfatının xüsusəndə bitkiçiliyin inkişafına səbəb olmuşdur. Hələ Oktyabr inqilabından əvvəlki dövrdə ərazidə geniş meliorasiya işləri aparılmış, irriqasiya işləri aparılmış və intensiv suvarılan bitkiçiliyin əsası qoyulmuşdur. 1906-cı ildə Qaradonluda ilk məktəb fəaliyyətə başlamışdır və həmçinin ərazidə çoxlu sayda yaşayış evləri, karvansaralar, dəyirmanlar və dükanlar var idi. 1933-cü ildə isə Qaradonlu maşın-traktor zavodunun əsası qoyulmuşdur. Ələt-Mincivan dəmiryolunun çəklişi nəticəsində əhalinin rayon mərkəzindən dəmiryolu stansiyası olan əraziyə cəmlənməsi başlandı. Bu məqsədlə İmişli kəndi ilə Qaradonlu kəndi arasında 2 mərtəbəli kərpic bina tikildi beləliklə rayon mərkəzi buraya köçürüldü və rayon İmişli rayonu adlandırılmağa başlandı. Həmin dövrdə ərazi meşələr və kolluqlarla örtülü idi. Lakin insanlar ərazidə təmizləmə işlərini aparıb burada binalar ucaltmağa və küçələr salmağa başladılar. İmişli kəndi rayon mərkəzi olaraq sürətlə genişlənməyə başlandı. Kəndə çoxlu sayda ekspluatasiya binaları tikildi və kəndin gönünüşü təmamilə dəyişildi. 1944-cü ildə İmişli şəhər tipli qəsəbə, 1960-cı ildə isə şəhər statusunu aldı. 1959-cu ildə Araz çayı üzərində indiki Bəhrəmtəpə ərazisində o vaxtlar üçün unikal sayılan su qovşağı istifadəyə verildi. Öz başlanğıcını buradan götürən Baş Muğan və Əzizbəyov kanalları nəinki İmişli rayonunun həmçinin Saatlı, BiləsuvarSabirabad rayonlarının torpaqlarını su ilə qidalandırır. Həmin illər rayonda həmçinin qum-çınqıl emalatxanaları, dəmir-beton materialları zavodunun əsası qoyuldu. Qaradonlu isə hazırda Muğan düzündəki kəndlərdən biridir.

Coğrafi mövqeyi[redaktə]

İmişli rayonunun ərazisi Kür-Araz ovalığına aid Mil-Muğan düzündədir. Bakı şəhərindən 220 km məsafədə yerləşir.

Relyefi[redaktə]

Ərazisinin çox hissəsi okean səviyyəsindən aşağıdır. Rayonun Şimal sərhəddi boyunca Kür çayı, mərkəzi hissəsindən Araz çayı axır. Rayonda boz-çəmən, qismən boz və çəmən boz torpaqları yayılmışdır, bitki örtüyü yarımsəhra tiplidir. Arazın sağ sahili Muğan düzünə, sol sahili isə Mil düzünə aiddir. Rayon ərazisinin Mil düzündəki sahəsini Şirvan düzü ilə Kür çayı ayırır.

İqlimi[redaktə]

Yayı quraq keçən mülayim isti, yarımsəhra və quru çöl iqlimi var. Orta temperatur yanvar ayında 1,6 ˚C, iyul ayında isə 26,1˚C-dir. İllik yağıntının miqdarı 300 mm-dir.

İri yaşayış məntəqələri[redaktə]

Əhalisi[redaktə]

1 yanvar 2011-ci il tarixinə 116.600[3]nəfər, 1 yanvar 2012-ci il tarixinə isə 117.200 nəfər[2] əhalisi vardır . Eyni zamanda rayon ərazisində Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdən (Azərbaycan ərazisinin 20%-ini işğala məruz qalıb) çixarılmış 50.000-ə yaxın məcburi koçkün yaşayır. Rayon əhalisinin 31.500 nəfərə yaxın İmişli şəhərində, 4.100 nəfəri isə Bəhrəmtəpə qəsəbəsində yaşayır.

Şəhidləri[4][redaktə]

  • İmamverdi Əliyev
  • Abbasov Elbrus Huseynaga oglu
  • Paşayev Ülvi Əjdər oğlu
  • Cəfərov Qarakişi Məhəmməd oğlu
  • Əsədov Kamil Əsəd oğlu
  • Nəsirov Çingiz Pəncalı oğlu
  • Əhmədov Elşən Cəbrayıl oğlu
  • Hüseynov Şaiq Məhyəddin oğlu
  • Həsənov Dayandur Qardaş oğlu
  • Dayandur Həsənov Qacar
  • Qarayev Mehman Dilavər oğlu
  • Kərimov Rövşən Balay oğlu
  • Əliyev Camal Xasəməddin oğlu
  • Xankişiyev Əliheydər Şahlar oğlu
  • Zamanov Müşfiq Zaman oğlu
  • Fərzəliyev Zahir Fərzəli oğlu
  • Quliyev Elşad Gülalı oğlu
  • Xəmmədov Elçin Bayram oğlu
  • Rüstəmov Teymur Rüstəm oğlu
  • Rüstəmov İbadət Səxavət oğlu
  • Gözəlov Habil Hilal oğlu
  • Novruzov Vətən Cabbar oğlu
  • Mirişov Miriş İsfəndiyar oğlu
  • Məmmədov Vüqar Xanoğlan oğlu
  • Qurbanov Adəm Rəşid oğlu
  • Quliyev Yədulla Teymur oğlu
  • Cabbarlı Rəşad Tahir oğlu
  • Həmidov Əli Hümbət oğlu
  • Nəsirov Nofəl Vaqif oğlu
  • Əliyev Qamət Fərəc oğlu
  • Bağırov Rövşən Əlmusa oğlu
  • Cəbrayılov Fikrət Allahverdi oğlu
  • Məmmədov Alış Alışan oğlu
  • Məmmədov Mikayıl Cavadağa oğlu
  • Soltanov Natiq Tofiq oğlu
  • Dəmirov Münasib Məmməd oğlu
  • Qarayev Sahib Əli oğlu
  • Həsənov Zəfər Əhli oğlu
  • Paşayev Yaşar
  • İmanov Əbülfət Tərlan oğlu
  • Abbasov Hafiz Səlimxan oğlu
  • Aslanov Müseyib Yolçu oğlu
  • Əsədov Səbuhi Əsəd oğlu
  • Əliyev Fazil Məmməd oğlu
  • Əsədov Teymur Böyük oğlu
  • Abbasov Amil Baxış oğlu
  • Cəfərov İltizam Möysüm oğlu
  • Məmmədov Şahin Əhməd oğlu
  • Rəhimov Fazil Şahləddin oğlu
  • Məmmədov Süleyman Quluş oğlu
  • Qurbanov Elman Şahlar oğlu
  • İsmayılov Tərlan İsmayıl oğlu
  • Əmiraslanov Yadigar Vəliqulu oğlu
  • Hüseynov İslam Heydər oğlu
  • Abbasquliyev Arif Temir oğlu
  • Qaraşov Sənan Hüseyn oğlu
  • Mirzəyev Mahir Mirzə oğlu
  • Heydərov Elçin Ağaməmməd oğlu
  • Əsədov Vaqif Hüseyn oğlu
  • Quliyev Natiq Əşrəf oğlu
  • Qurbanov Teyyub Həsən oğlu
  • Şükürov Rakif Şükür oğlu
  • Qambayev Zülfüqar Cümşüd oğlu
  • Əhmədov Nəriman Mahmud oğlu
  • Qəhrəmanov Coşqun Aslan oğlu
  • Şirəliyev Səftər Əziz oğlu
  • Məcnunov Azər Feyzulla oğlu
  • Şirməmmədov Teymur
  • Əhmədov İlqar Usubəli oğlu
  • Qocayev Qənbər Yaşar oğlu
  • Kazımov Araz Əfsəl oğlu
  • Quliyev Fərhad Abbas oğlu
  • Məmmədov Faiq Teyyub oğlu
  • Məmmədov Vüqar Fərəc oğlu
  • Alışov Rahib Məhərrəm oğlu
  • Heydərov Nağı Heydər oğlu
  • Quliyev Xəyal Boyan oğlu
  • Mikayılov Nadir Adil oğlu
  • Abışov Namiq Aldost oğlu
  • Məmmədov Rəfail Hətəm oğlu
  • Bayramov Ocaqqulu Ocaqverdi oğlu
  • Bayramov Lütfiyar Xudaverdi oğlu
  • Abdullayev Rizvan Abbaz oğlu
  • Mirəliyev Məşədi Dostəli Məhəmmədəli oğlu
  • Abuzərov Bəhmən Abuzər oğlu
  • Babaşov Qafar Əlyar oğlu
  • Aslanov Fikrət Əmiraslan oğlu
  • Ocaqov Nizam Atamoğlan oğlu
  • Tarıverdiyev Qoşqar Zülfəli oğlu
  • Qəhrəmanov Abbas İmamverdi oğlu
  • Hüseynov Habil Heydər oğlu
  • Teymurov Emin Canbaxış oğlu
  • Abbasov Nəzər Gülkərəm oğlu
  • Nizami Adil oğlu
  • İbayev Qəni Novruz oğlu
  • İbayev Nəbi Novruz oğlu
  • Süleymanov Mehman Abasəli oğlu
  • Bayramov Akif Rəvan oğlu
  • Mirzəyev Mübariz Fazil oğlu
  • Atayev Azər Əşrəf oğlu
  • Məmmədov Rafiq Hüseyn oğlu
  • Həsənov Həsən Qurban oğlu
  • Əmirov Yaşar
  • Mirəliyev Tariyel Rüstəm oğlu
  • Əsədov Əlhəm Əsabil oğlu
  • Mərdəliyev Qabil Əlağa oğlu
  • Məmmədov Kərəm Nurəddin oğlu
  • Əsədov İlham Qənbər oğlu
  • Hacıyev Rauf Əli oğlu

Görkəmli şəxsləri[redaktə]

İqtisadi xarakteristikası[redaktə]

İmişli rayonundakı iri sənaye müəssisələrinin bir neçəsi barədə qısa məlumat:

  • İmişli Lokomotiv deposu

Lokomoriv deposu 1968-ci ildə istismara verilmiş, işçilərin sayı 218 nəfərdir. Depoda teplovozların cari və əsaslı təmir işləri həyata keçirilir.

  • Muradxanlı İriləşdirilmiş Neft Mədəni

Mədən 1970-ci ildə fəaliyyətə başlamış, sutkalıq hasilat gücü 85 tondur. Mədəndə orta aylıq əmək haqqı 460 manat təşkil edir, işçilərin sayı isə 160 nəfərdir.

  • Bəhrəmtəpə Dəmir-beton zavodu

Zavod "Meliorasiya və Su Təsərrüfatı" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yerli müəssisəsidir, dəmir-beton məmulatları istehsal edir. 1986-cı ildən fəaliyyət göstərir, zavodda 51 nəfər işçi çalışır. Sutkalıq istehsal gücü 75 kub.metr təşkil edir.

  • İmişli Dəmir-beton ASC

Zavod 1960-cı ildən fəaliyyət göstərməklə dəmir-beton məmulatları istehsal edir. Zavodda 185 nəfər işçi çalışır. Sutkalıq istehsal gücü 85 kub.metr təşkil edir.

  • "Araz" Konservləşdirilmiş Şirələr və Konyak zavodu

Zavod iş adamlarının vəsaiti hesabına tikilmiş və 2003-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Müəssisədə 150 nəfər çalışır, istehsal gücü 850 şərti bankadır. [5]

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri[redaktə]

Rayonda hazırda 63 ümumtəhsil məktəbi, 4 məktəbdənkənar və 14 məktəbəqədər tərbiyyə müəssisəsi fəaliyyət göstərir. 22 ümumtəhsil məktəbi birnövbəli iş rejimində işləyir. Tədris müəssisələrində 17177 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 1611 müəllim məşğul olur. Müəllimlərdən 1221 nəfəri təhsili ali, 353 nəfəri təhsili orta ixtisas, 4 nəfəri natamam ali və 33 nəfərin isə ümumi orta təhsillidir. Pedaqoji sahədə çalışanların 924 nəfərini qadınlar təşkil edir. Hazırda təhsil müəssisələrində 71 nəfər ayrı-ayrı ixtisaslar üzrə (Azərbaycan dili-ədəbiyyatı -12, riyaziyyat və informatika -6, tarix -3, coğrafiya -16, kimiya -20, fizika -5) və s. fənn müəllimlərinə ciddi ehtiyac vardır. [6]

Maddi-mədəni irsi[redaktə]

İmişli rayonu ərazisində tarixi keçmişimizlə bağlı maddi-mədəniyyət abidələrinin izləri çoxdur. Kür-Araz mədəniyyətinə aid saxsı məişət əşylarinin üç min ildən çox yaşı var. Qızıltəpə, Muxurtəpə, Qaratəpə orta əsrlərin istehkamlarıdır. İndiki Bəcirəvan kəndi ərəb istilası dövründəki döyüşkən Bəcirəvan şəhərinin adı ilə səsləşir.

Mətbəx[redaktə]

Rayonda bişirilən toyuq çığırtması öz dadı ilə məşhurdur. Payız vaxtı kərə yağında qızardılmış təzə kənd toyuğu doğranmış soğanın üzərinə sıxılmış nar şirəsi ilə birlikdə süfrəyə verilir.

Yerli media[redaktə]

Şəkillər[redaktə]

Mənbə[redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası :İnzibati ərazi vahidləri : İmişli rayonu
  2. 2,0 2,1 İmişli Rayon İcra Hakimiyyəti :Əhalisi
  3. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi :İmişli rayonu
  4. İmishli.com - İmişli rayonu İnternet təmsilçisi :İmişli, Şəhidlərimiz
  5. İmişli Rayonu Sənayesi
  6. İmişli Rayonunda Təhsil

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]