Xızı

Bu məqalə Xızı rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Xızı (şəhər) səhifəsinə baxın.

Xızı
İqtisadi rayon	Abşeron
Ərazi	1853 km²
Əhali	14300 nəfər
Əhali sıxlığı	8 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu	29
Telefon kodu	199

Xızı rayonu – Azərbaycanın rayonlarından biri. Rayonun inzibati mərkəzi Xızı şəhəridir. 1990-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə yaradılan yeni ərazi-inzibati vahidlərdən biridir.

Yaranma tarixi – 24.04.1990, Ərazisi – 1.850 km², Əhalinin sayı – 14,3 min nəfər (1 yanvar 2007-ci il), Əhalinin sıxlığı – 1 km² 8 nəfər (1 yanvar 2007-ci il)

Coğrafiyası

Xızı rayonu ilə Bakı arasında olan məsafə -104 km

Azərbaycanın dağ rayonları arasında Bakıya ən yaxın olan Xızıdır. Buranın iqlimi mülayim, havası qurudur. Rayon ərazisinin xeyli hissəsi meşə ilə örtülmüşdür. Rayon şərqdən Xəzər dənizinə qovuşur.

Xızı rayonun ərazisində təbiətin yaratdığı ən ifadəli abidələrdən biri – ecazkar formalı Beşbarmaq qayası yerləşir. Qədim karvan yolu üzərində qorxunc bir tərzdə uzadılmış daş əli xatırladan qayanın qeyri-adi cizgilər yolçuları uzaqdan valeh edir. Bu dağın «Beşbarmaq» adlanması da bununla bağlıdır. Bu dağ ilə çoxlu rəvayətlər və əfsanələr bağlıdır. Dağın lap zirvəsində qayalar arasında «Xıdırzində» («Ölməz Xıdır») ziyarətgahı yerləşir.

Azərbaycanın ən səfalı güşələrindən biri olan Altıağac Xızı rayonunda yerləşir. Şirvanşahlar dövründə Altıağacdan keçərək Şamaxıdan Qubaya gedən dəvə karvanları üçün burada yol salınmışdır. Altıağac yolçuların və sarvanlarının düşərgə salıb dincəldikləri yer idi. Əvvəllər «ağac» sözü uzunluq ölçüsü kimi işlədilirdi. Bu ağac 7 kilometrə bərabər idi, Şamaxıdan Altıağaca qədər olan məsafə isə 42 km-dir.

Mədəniyyəti

Rayonda tarixi abidələr çoxdur. Onlardan biri neçəsini qeyd edək.

• VIII əsrin ortalarında ucaldılmış Beşbarmaq qülləsi, Bu qüllənin divarları salamat qalmışdır. Qüllə rayon mərkəzindən 9 km aralıdır.
• Rayon mərkəzlərindən 8 km aralıda yerləşən V əsrə aid itmiş şəhərin qalıqları.
• Rayon mərkəzindən 5 km aralıda yerləşən Əlişrin kəndindəki Şeyx Heydər türbəsi.
• V əsrə aid Xızı qalasının uçuq hasarın daşlı qalıqları. Bu yerlərə yalnız torpaq yolla getmək olar. Yol boyu heç bir işarə obyekti yoxdur.
• Xələnc kəndindəki XV əsrə aid pir – ziyarətgah. Bu abidə yaxşı qalmışdır. Ziyarətgaha asfalt yol çəkilmişdir.

Görkəmli şəxsləri

Azərbaycanın görkəmli yazıçısı və dramaturqu Cəfər Cabbarlı Xızıda doğulub boya başa çatmışdır. Milli kino sənətinin inkişafında və milli kadrların yetişdirilməsində Cəfər Cabbarlının çox böyük xidmətləri olmuşdur. «Azərbyacanfilm» kinostudiyası onun adını daşıyır. Bundan başqa,Azərbaycanın böyük ürəkli, nəhəng istedadlı, coşğun nəfəsli şair oğlu Mikayıl Müşfiq də Xızıda doğulub boya-başa çatmışdır.

#	Bələdiyyələrin adı	Hər bələdiyyə üzrə əhalinin sayı
1	Giləzi qəsəbə bələdiyyəsi	2944
2	Şuraabad qəsəbə bələdiyyəsi	2232
3	Yeni Yaşma qəsəbə bələdiyyəsi	1675
4	Sitalçay kənd bələdiyyəsi	1234
5	Altıağac kənd bələdiyyəsi	1180
6	Xızı qəsəbə bələdiyyəsi	1020
7	Tıxlı kənd bələdiyyəsi	546
8	Fındığan kənd bələdiyyəsi	405
9	Xələnc kənd bələdiyyəsi	322
10	Baxşılı kənd bələdiyyəsi	315
11	Məşədi Həsən kənd bələdiyyəsi	313
12	Ağdərə kənd bələdiyyəsi	241
13	Qarabulaq kənd bələdiyyəsi	201
14	Cəmi	12628

Xarici keçidlər

• http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-28.htm