Siyəzən

Bu məqalə Siyəzən rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Siyəzən (şəhər) səhifəsinə baxın.

Siyəzən
İqtisadi rayon	Quba-Xaçmaz
Ərazi	759 km²
Əhali	38.400 nəfər
Əhali sıxlığı	55 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu	53
Telefon kodu	190
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ)	AZ 5300
İcra başçısı	Arif Qasımov

Siyəzən — Azərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Siyəzən şəhəridir.

Tarixi

Siyəzən rayonu 2 fevral 1992-ci ildə yaradılıb. Lakin Siyəzən rayon kimi ilk dəfə Dəvəçi rayonunu bir hissəsində 11 fevral 1940-cı ildə təşkil olunmuş və 1959-cu ildə ləğv edilərək yenidən Dəvəçi rayonunun (indiki Şabran) tərkibinə verilmişdir. Rayonun ümumi sahəsi 0,70 min kv. km-dir.

Coğrafi mövqeyi

Siyəzən rayonu Azərbaycanın şimalında, Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər sahilində olan Samur-Dəvəçi ovalığında yerləşir. Ovalığın cənub-şərqində yarımsəhra landşaftı, dağətəyi hissələrdə isə boz-çəmən, şabalıdı-qəhvəyi, qismən qara torpaqlar yerləşməklə, meşə-çəmən landşaftı xarakterikdir. Ərazisi əsasən neft və təbii qaz, həmçinin əhəng daşı, çınqıl, gil və s. təbii ehtiyatlarla zəngindir. Siyəzən rayonunun ərazisindən respublika əhəmiyyətli avtomobil və dəmir yolları keçir. Bakı-Quba magistral avtomobil yolunun 40 kilometri, Bakı-Mahaçqala dəmir yolunun isə 47 kilometri rayon ərazisinə düşür. Rayon ərazisində 4 dəmir yolu stansiyası fəaliyyət göstərir. Bunlar Qızıl-Burun, Zarat, Siyəzən, Gil-gilçay dəmir yolu stansiyalarıdır.

İqlimi

Rayonda yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir.

Əhalisi

Siyəzən rayonunun əhalisi 38,4 min nəfərdir (1 yanvar, 2011). Əhalinin orta sıxlığı hər kv. km-ə 55 nəfər (1 yanvar, 2011) düşür. Rayonun kənd əhalisi (33,39%) şəhər əhalisinə (65,61%) nisbətən azdır (13-22 aprel, 2009 s.a. əsasən). Ümumi əhalinin isə 49,8%-ni kişilər, 50,2%-ni qadınlar təşkil edir. 2009-cu il siyahıya almasına görə əhali əsasən azərbaycanlılardan ibarətdir, həmçinin rayonda ləzgilər, ruslar, türklər, tatar, ukraynalılar və digər millətlərin nümayəndələri də yaşayır.

Milli tərkib

Etnik qrup	2009 s.a.
Cəmi	37 654
azərbaycanlı	37 343
ləzgi	150
rus	71
türk	65
tatar	6
ukraynalı	3
digər	16

Görkəmli şəxsləri

• Füzuli Hacıyev — Siyəzən və Lerik rayonlarının keçmiş icra başçısı, tarix elmləri namizədi.
• Namiq Abdullayev — yazıçı.
• Bəybala Xutkar oğlu Abbasov — tibb elmləri doktoru, professor.

İqtisadi xarakteristikası

Siyəzən rayonunun iqtisadiyyatının əsasını neft və qazçıxarma sənayesi təşkil edir. Rayonun ümumi məhsul buraxılışı 2005-ci ildə 39,3 mln manat olmuşdur. Rayonda pərakəndə əmtəə dövriyyəsi isə 12.7 mln manatdır. Həmçinin rayonda 2005-ci ildə 11,7 mln manat dəyərində sənaye məhsulu istehsal olunmuşdur. Kənd təsərrüfatında isə taxılçılıq, heyvandarlıq və tərəvəzçilik mühüm yer tutur. 2005-ci ildə 21,6 mln manat dəyərində kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal olunmuşdur ki, onun da çox hissəsi heyvandarlığın (92,7%) payına düşür. Son illər rayonda quşçuluq daha yaxşı inkişaf etmiş sahələrdən hesab olunur. Hazırda rayon ərazisində "Siyəzən-Broyler" ATSC fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri

Siyəzəndə 6 orta təhsil məktəbi var.

Maddi-mədəni irsi

Dünya əhəmiyyətli abidələr:

1. Beşbarmaq paralel müdafiə səddi (IV-VII əsrlər) — Bu istehkam Beşbarmaq dağının ətəklərindən Xəzər dənizinə qədər uzanırdı. Səddin bir hissəsi qalıb. Dağın ətəyində daşlardan, düzənlikdə iri çiy kərpicdən sədd bir-birindən 200 m. aralı iki divardan ibarət idi.
2. Gil-gilçay müdafiə istehkamlar kompleksi (V əsr) — Abidə Siyəzən rayonunun Yenikənd, Kolanı, Eynibulaq, Daşlı Calğan, Qala-altı kəndlərindən keçərək Çıraq qala ilə birləşir.

Ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr:

1. Pir Xəlil türbəsi (XVIII əsr) — Gil-Gilçay qəsəbəsində yerləşir. Hazırki dövrə qədər salamat qalmışdır.
2. Qala qalıqları – Dindar qalası (orta əsrlər) — Sədan kəndindən təxminən 3 km qərbdə dağın zirvəsində yerləşir. Bu qalanın bürclərindən birinin yalnız qalıqları qalmışdır.
3. Şeyx Heydər türbəsi (XV əsr) — qədim Şıxlar kəndinin qalıqlarından qərbdə kənd qəbiristanlığının içərisindədir. Türbə uçulub dağılmışdır.
4. Karvansaray qalıqları (XV-XVII əsrlər) — Bakı-Dəvəçi şosse yolunun 87 km. sağ tərəfində yerləşir.
5. Şəhərgah (orta əsrlər) — Siyəzən şəhərinin şimal hissəsində yerləşir.
6. Su ovdanı (1906) — Zarat kəndinin yaxınlığında yerləşir.
7. Daş mağara — Dib kəndində yerləşir.
8. Dəmiryol vağzalı (1898) — Gil-Gilçay stansiyası.
9. Dəmiryol vağzalı (1913) — Zarat stansiyası.
10. Su kəməri (1906) — Siyəzən şəhərinin yaxınlığında yerləşir.
11. Dəmiryol vağzalı (1913) — Qızılburun stansiyası.
12. Su anbarı (1913) — Qızılburun stansiyasının yaxınlığında yerləşir.

Xatirə abidələri:

1. Cəfər Cabbarlının heykəli.
2. Mikayıl Müşviqin heykəli.
3. "1941-1945" abidə kompleksi.
4. "20 Yanvar" abidə kompleksi.
5. "Neftçi şəhidlər" abidə kompleksi.

Yerli media

"Çıraq" qəzeti rayonun yerli media, mətbuat orqanıdır.

Şəkillər

• 

  Beşbarmaq Piri

• 

  Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyəti