Oğuz

Bu məqalə Oğuz rayonu haqqındadır. Oğuz şəhəri üçün Oğuz (şəhər) səhifəsinə baxın.

Oğuz
İqtisadi rayon	Şəki-Zaqatala
Ərazi	1220 km²
Əhali	36 488 nəfər
Nəqliyyat vas. kodu	48
Telefon kodu	111
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ)	AZ 4800
Yaşayış məntəqələrinin sayı	36

Oğuz – Azərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Oğuz şəhəridir.

Tarixi

Oğuz Azərbaycanın qədim tarixə malik yaşayış məskənlərindəndir. Bura yaşayan insanlar hələ neolit dövründə oturaq həyat tərzi keçirmişlər. Bizim eranın əvvəllərində bu ərazi Qafqaz Albaniyasının, XVIII əsrdə isə Şəki xanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. Arxeoloqlar Kərimli və Qarabaldır kəndlərinin yaxınlığında qədim insan məskənləri aşkar etmişlər. Burada nizələr üçün ucluqlar, tunc silah, daşdan hazırlanmış qadın heykəlləri və əsalar tapılmışdır.

Oğuz rayonu (1991-ci ilədək Vartaşen) 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. 1963-1965-ci illərdə Nuxa (1968-ci ildən Şəki) rayonunun ərazisi Oğuz rayonunun tərkibində olmuşdur.

Dogma Oguz Rayonu Vartashen adi ile 1930-cu l avqust ayinin 8-de yaradilib.Rayon merkezi Vartashen 1961-ci ile qeder kend olub.1961-1968-ci illerde ona sheher tipli qesebe,1969-cu ilde rayon tabeliyinde sheher statushu verilib.1991-ci ilin Fevral ayinda Azerbaycan Respubilkasi Ali Sovetinin Birinci sessiyasinda rayonun ve sheherin adi deyshdirilerek Oguz,Vardanli kendinin adi ise Kerimli qoyulmushdur.

Oguz rayonu Boyuk Qafqazin Cenub Yamaclarindan yerleshib shimladan Rusiya Federasiyasi(Dagistan MR),sherqden Qebele,qerbden SHeki,cenubdan Agdash rayonlari ile serhedir.

Rayonun Ehalisi 38.291 nefer(2004-cu il yanvar ayinin 1-ne olam mellumat),erazisi 1077 kvadrat. kilometirdir.Rayon merkezi olan Oguz shehrinin ehalisi 6610 (2004-cu il yabvar ayinin 1-ne olan melumat)neferdir.

Oguz erazisiin shimldan cenuba uzunlugu 37 km-dir.sherqden qerbe eni 27 km-dir.Rayon erazisinden en yuksek yer deniz seviyyesinden 3879 metr yukseklikde olan Melkemud daginin zirvesi,en alcaq yer ise deniz seviyyesinden 360 metr yukseklikde olan Qarabaldir kendinin cenub-qerbidir.Oz iqlimi ve tebii gozelliklerine goree secilen Oguzun hem dagi var,hem de arani.Rayonun erazisi -52 derce shaxtasi olan Melkemud daginin zircesinden bashayib,+42 derece istiliyi olan Boyuk Soyudlu kendine ve Agdash rayonuna qeder uzanib gedir.

Oguz qedim ve zengin tarixe malik bir bolgedir.Eramizdan evvel esrde yashamish 17 kitabdan ibaret "COGRAFIYA" eserinin muellifi yunan tarixcisi Strabon Qafqaz Albaniyasi haqqinda kokret me"lumatlar vermish ve gostermishdir ki,Oguzun da daxili oldugu indiki Sheki-Zaqatala zonasi 20-25 esr ondan evvel(demeli 4500 il bundan evvel) abad ve ehalisi six olan yashayish yerleri olmushdur.

Gorkemli arxeoloq,Oguz yetirmesi olan Saleh Qaziyevin 1956-1959-cu illerde rayonun erazisinde apardugu arxeoloji tedqiqatlar neticesinde elde edilmish maddi-medeniyyet numuneleri tesdiq edirk ki,bu erazide neolit ve aneolit dovrlerinden (yeni 6-7 min il bundan evvel) insanlar toplu shekilde meskunlashmishdir.

Saleh Qaziyev 1948-ci ilde rayonun Vardanli (indiki Kerimli) ve Qarabaldir kendlerinden cenubda qazinti ishleri aparmish,qedim yashayish yeri ve qebirstanliq ashkarlamishdir.BOyuk alim qeim qebirlerden ,dash qtu abidelerden 2500-3000 il bundan evvel aid edilen ashagidaki maddi-medeniyyet numunelerini taparaq el almeine bildirmishdir:tuncbicaq,xencer,nize uclugu,esa bashligi,dash qadin fiquru,gil sacayaq,coxsayli bezek eshyalari(kemer,qolbaq,uzuk,muncuq ve s.)keramika numuneleri ve s.Bunlardan bezilerinin 5000 il tarixi kecmishi var.Rayonun Filfilli ve Bah Dashgil kendlerinin shimalinda yashi bilinmeyen,tedqiq olunmamish musasir qebirlerden oz uzunlugu ile ferqlenen,Qedim Oguz tayfalarinin Mesusu,"Kitabi-Dede Qorqud" dastanindaki boylarda sesleshen Oguz qebirleri bu gun de qalmaqdadir,

8-esrin ortalarinda Sheki xanligi 8 mahala bolunurdu ki,bunlardan ikisi--Padar ve Xacamz mahahllari indiki Oguz rayonunun erazisini ehate edirdi.Meshur tarixi,gorkemli Azerbaycan shairi Abbasqulu Aga Bakixanovun (1794-1847)"Gulustani-Irem" adli tarixi eserinde Xacamz mahalinin ve rayonun Terkesh kendinin adi cekilir.

Ziya Bunyadov "Azerbaycan 7-9 esirlerde" eserinde ereb mullifi Belazuriye istinaden Filan shahliginin adini cekir.Firidun Qedirov ise "Azerbaycan shimal mudafie istehkamlari" adli kitabinda Ibn el Feqihe istinaden yazir ki,sasaniler xezerlerin hucumlarindan qorunmaq meqsedile Derben ve Deryal dersi arasinda 360-a qeder qala tikdirmshler ki,bunlarin da ekseri Filan ve Sahib- es Serir torpaqlarinda yerleshmishdir.F.Qedirov daha sonra V.F.Minorskiya esaslanaraq bildirir ki,Filan torpqgi Shekinin sherq terefinde yerleshirdi.V,F.Minorski Filan torpagindan danisharken etnik elametle esaslanan Fil,Filfilli,Fill-Dzax adlarindan istifade etmishdir.Qeyd etdiyimiz faktlar subut edir ki,Eramizin 7-8 esrlerinde ereb ishgallari erfesinde ve ishgal fovrunde Qafqa Albaniyasinin shimal eyaletlerinden biri Filan shahligi olmushdur ki,hemin shahligin erazisi bu gunki Filfilli kendinin ve onun yaxin-uzaq etrafindaki kendlerin erazisin ehate etmishdir,

Rayonun Padar (1883) kendlerinde ve indiki rayon merkezinde (1887) fealiyyetde olan mektebler Azerbaycan en qedim tehsil ocaqlarindadir,Xacmaz kend mektebinde gorkemli maarifcilerden Reshid Bey Efendiyev 1890-1892-ci illerde muellimlik etmishdir.

Oguz rayonun tarixen etnik zenginliyi ile de secilmishdir.Yunan alimi Strabon,Alban tarixcisi Musa Kalankaytulu ve diger muellifler oz eserlerinde yazir ki,Qafqa Albaniyasindan(bu gun Oguzun erazisi de hemin dovletin erazisine daxil idi)eramizdan 1 esrinde 26 tayfa yashayirdi.Bu 26 tayfanin sirasinda olan utiler(udiler)ve Leqler(lezgiler) bu gun de oz etnik varligini Oguzda saxlayirlar.Aparici tayfa olan Albanlar ve diger turksoylu tayfalar muasir Azerbaycan xalqinin (hem de Oguzlularin) etnogenezinde esas rol oynayaraq onu formalashdirmishlar.

Hazrida rayonumuzda Azerbaycanlilarla yanashi ashagidaki milletlerde yashayir. NOVRUZOGUZ.TK https://www.facebook.com/Welcome.to.Oguz.byINV

Coğrafi mövqeyi

Relyefi

Oğuz rayonu Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonunda, Böyük Qafqazın cənub yamaclarında yerləşir. Şimaldan Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası ilə həmsərhəddir.

Təbiəti

Rayon ərazisinin yarısından bir qədər azı meşələrlə örtülüdür. Burada çoxlu şəlalə, kükürdlü və termal su bulaqları var. Rayonun faunası dovşan, ayı, dağ keçisi, qaban, qırqovul, kəklik, qaz, həmçinin som və forel balıqları ilə təmsil olunmuşdur. Rayon ərazisində müxtəlif meyvələr və giləmeyvələr – qoz, fındıq, alma, armud, zoğal, yemişan, gilas, alça, qarağat və moruq yetişir.

Rayonun ən böyük çayı Əlicançaydır. Əlicançay Qumlaq kəndindən keçərək rayonun bir çox kəndlərini ağuşuna alır. T O R P A Ğ I Oğuz kənd təsərrüfatı rayonudur və onun başlıca istehsal vasitəsi torpaq örtüyüdür. Daşağılçay, Xalxalçay, Qalaçay və Ağçayın hövzəsində, Şəki yaylasının şimal-şərq hissəsində yerləşən Oğuz rayonunun ümumi sahəsi 121,6 min ha-dır. Rayonun rəngarəng torpaq-ekoloji şəraiti kənd təsərrüfatının bağçılıq, əkinçilik, tütünçülük, üzümçülük və maldarlıq sahələrinin inkişafına şərait yaratmışdır. Aparılan tədqiqatlara əsasən rayon ərazisində Böyük Qafqaz tirəsinin suayrıcı hissəsindən başlayaraq Alazan – Həftəran vadisinə və Şəki yaylasının şimal yamacına daxil olan sahələrdə, dağ çəmən- çimli, dağ çəmən-qaratorpağa bənzər, dağ çəmən-meşə, dağ meşə-qonur, dağ meşə, allüvial-çəmən, çəmən-bataqlıq, dağ qara və dağ şabalıdı torpaq tiplərinin yayıldığı müəyyən olunmuşdur. Dağ-çəmən torpaqları rayon ərazisinin şimal-şərq hissəsində Qəbələ rayonu ilə sərhəd zonasında nisbətən geniş ərazini əhatə edərək çay dərələri ilə kəsilən zolaq şəklində qərbə doğru uzanır, Baş Daşağıl kəndinin ərazisinə qədər gəlir. Dağ-çəmən torpaqları suayrıcı və ona yaxın alp və subalp zonalarında dəniz səviyyəsindən 2000–3000 m yüksəkliklər arasında 12 min ha sahəni əhatə edir. Dağ çəmən-meşə torpaqlarının sahəsi 3 min ha-a qədər olub, dəniz səviyyəsindən 1800-2100 m yüksəklik arasında meşənin yuxarı sərhəddində və meşə arası tala sahələrində, seyrək fıstıq meşələri və subalp çəmənlikləri altında gilli sistlərin alınma məhsulları üzərində əmələ gəlib. Dağ qonur-meşə torpaqlar Daşağılçay, Ağlıqçay və Qalaçayın hövzələri boyunca, dəniz səviyyəsindən 1100 m-dən 2200 m-ə qədər olan yüksəkliklər arasında yayılaraq 26 min ha sahəni əhatə edir. Bu torpaqlar üçün qalın meşə döşənəyinin tünd və geniş hümuslu qatın, yaxşı su toplama qabiliyyətinin və yüksək hümusluğun (8,0 – 15,0%), ağır gillicəli mexaniki tərkibin və kül elementlərinin zəngin olması kimi əlamətlər səciyyəvidir. Dağ meşə-qəhvəyi torpaqlar Calut, Xalxal və Xaçmaz kəndlərinin ətraf sahələrində dəniz səviyyəsindən 500-1200 m yüksəkliklər, nisbətən mülayim və quru iqlim şəraitində, palıd meşələri, kol və ot bitkiləri altında, karbonatlı gillərin aşınma məhsulları üzərində ayrı-ayrı ləkələr, tala və zolaq şəklində yayılmışdır. Oğuz rayonu ərazisindən keçən mərkəzi şose yoldan həm cənub, həm də şimal hissədə Daşağılçayın, Xalxalçayın, Əlicançayın, Ağçayın çoxlu qolları ilə kəsilən, Alazan-Həftəran vadisinin şərq qurtaracağına daxil edilən geniş allüvial düzənlikdə, Bucaq, Qumlaq, Kərimli, Padar, Sincan, Mollalı və b. kəndlər ətrafında allüvial-çəmən, Bayan və Qumlaq kəndləri ərazisindəki kiçik sahələrdə isə çəmən-bataqlıq torpaqlar yayılmışdır. Allüvial çəmən-meşə torpaqlarının bir hissəsi Tuğay meşələri altındadır, bir hissəsindən isə az məhsuldar biçənək və suvarılan tərəvəz əkinləri üçün istifadə olunur. Allüvial çəmən-meşə, allüvial-çəmən və çəmən-bataqlıq torpaqlar iqlim göstəricilərinə, relyef şəraitinə, torpaqəmələ gətirən suxurların xarakterinə, hidrogeoloji vəziyyətinə və istifadə xüsusiyyətlərinə görə bir kompleks təşkil etməklə bir-birinə nisbətən yaxın olub dənli-taxıl, tütün, tərəvəz, meyvəçilik, ot əkinləri və s. təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün yararlıdırlar. Oğuz rayonu ərazisinin cənub və cənub-şərq hissəsi Şəki yaylasının zəif meyilli şimal yamacını əhatə edir. Buradakı Yaqublu, Yenikənd, Böyük Söyüdlü kəndlərinin ərazisində və Quru Kəhriz tirəsinin şimal yamacında adi bərkimiş və karbonatlı, dağ-qara torpaqlarla yanaşı, kiçik sahələrdə tünd şabalıdı və şabalıdı torpaqlar da yayılmışdır. Dağ-qara və şabalıdı torpaqlar suvarma və dəmyə əkinçilik üçün yararlı olub, yüksək məhsuldarlığı ilə səciyyələnir. Rayonun ümumi ərazi torpaqlarının 36,5 %-i, yəni 44492 hektarı kənd təsərrüfatı sahələri üçün əlverişlidir. Torpaq sahələrinin 19183 hektarı, yəni 15,8%-i suvarılır. Rayonda aparılmış torpaq islahatları nəticəsində ümumi torpaq fondunun 46,6 %-i dövlət mülkiyyətinə, 8,1%-i bələdiyyə mülkiyyətinə, 45,2 %-i xüsusi mülkiyyətə verilmişdir. Ümumi torpaq fondunun 15,8 %-i əkin üçün yararlıdır. F L O R A S I Oğuz rayonu ərazisində bitki örtüyü dağ sistemlərinə məxsus şaquli qurşaqlıq qanununa uyğun olaraq yayılmışdır. Dağətəyi zonada–Bozqır yaylada palıd meşələrinin qalıqlarına təsadüf edilir. Əyriçay vadisində kiçik sahələrdə düzən meşələri mövcuddur. Aşağı dağ-meşə qurşağında iberiya palıdı və vələs meşələri, orta dağ-meşə qurşağında fıstıq - vələs meşələri, yuxarı dağ-meşə qurşağında isə seyrək, əyrigövdəli tozağacı, şərq palıdı, quşarmudu ağacları yayılmışdır. Meşələrin yuxarı sərhəddindən yüksəkliyə qalxdıqca üç qurşaq–subalp, alp və subnival qurşaqları bir-birini əvəz edir. Burada subalp və alp çəmənləri yayılmışdır. Bütün yüksəklik qurşaqlarında ilkin bitki örtüyünün tərkibi dəyişmiş, pozulmuş, onları törəmə tipli bitkilər əvəz etmişdir. Rayonun dağ meşələrində fıstıq, vələs və palıd üstünlük təşkil edir. Bu 3 ağac cinsindən ibarət meşələr rayon meşələrinin 95 %-nə bərabərdir. Digər ağac cinslərinin (göyrüş, qovaq, ağcaqayın, dəmirqara və s.) üstünlük təşkil etdiyi meşəliklər az sahə tutur. Meşələr nisbətən məhsuldar olub boniteti Ş. I, orta doluluğu 0.56, bir ha-da orta oduncaq ehtiyatı 145m³, orta yaşı 83-dür. Rayon ərazisinin 37,6%-i meşələrdən ibarətdir. Meşə ilə örtülü sahənin 37107 hektarı ətraf mühiti mühafizə edən qoruyucu kateqoriyasına aid edilmişdir. Oğuz şəhəri ətrafında 546 ha meşə sahəsi yaşıllıq zonası kimi ayrılmışdır. Böyük torpaqqoruyucu, sanitar – sağlamlıq, estetik və rekreasiya əhəmiyyəti daşıyır. Oğuz–Şəki şose yolu ətrafında 137 ha meşəlik avtomobil yolu boyu qoruyucu funksiyalı meşə kateqoriyasına aid edilmişdir. Oğuzun dağ meşələrinin 60 faizə qədəri tez-tez sel hadisəsi baş verən Baş Daşağıl, Oğuz, Xalxal və Calut çaylarının hövzələrində dikliyi 30º-dən çox olan yamaclarda yerləşərək böyük torpaqqoruyucu, su təmizləyici rola malikdir. Rayonun dağ, dağətəyi və düşən meşələrində palıd, vələs, fıstıq, ağcaqayın, qovaq, göyrüş, dəmirqara (cağan), qızılağac, tozağacı, quşarmudu, yalanqoz, lapan, qarağac, şamağacı, cökə kimi çoxyayılmış ağac növləri ilə yanaşı damirağac, dağdağan, qaraçöhrə (həmişəyaşıl iynəyarpaqlı ağac), saqqız ağacı, sarağan, şümşad, ardıc kimi çox qiymətli, aztapılan, nadir ağac növləri də bitir. Oğuz rayonu ərazisindəki bütün meşə və çəmənliklərdə, qoruqlarda, yaylaqlarda, dağ yamaclarında, bağlarda, çay vadilərində, əkin və biçənəklərdə qiymətli dərman bitkilərindən andız, bağayarpağı, baldırğan, bulaqotu, çilədağı, çobanyastığı, dazıotu, dəvədabanı, əvəlik, gəndalaş, gicitkən, gülxətmi, xarı bülbül, xımxımı, isitməotu, kasnı, kəklikotu, qaraqınıq, qatırquyruğu, qırxbuğum, quşqonmaz, limon nanəsi, səhləb, maralçiçəyi, siçanotu, süpürgəgülü, şirquyruğu, yandıran çilə, yarpız, zambaq, zəncirotu, zirə və s. yetişir. Onların böyük ehtiyatı vardır. Bu bitkilərdən xalq təbabətində geniş istifadə edilir. Rayonun dağətəyi və düzən meşələrində, bağlarda, çay vadilərində, dağ yamaclarında və dərələrdə çoxlu yabanı meyvə və giləmeyvələr yetişir. Onlardan alça, alma, armud, böyürtkən, cır üzüm (qora), çaytikanı (çisqana), əzgil, fındıq, gilas, göyəm, xurnik, qaragilə, qızılçıq, qoz, quşarmudu, meşəçiyələyi, moruq, sumaq, şabalıd, yemişan, zirinc, zoğal kimi növlərin zəngin ehtiyatı var və təbabət əhəmiyyətlidir. Oğuz rayonunun adını yaxın-uzaq ellərdə məşhurlaşdıran isə onun çox qiymətli, bol ehtiyatları olan qəzıləhmədi alma, qoz, fındıq, şabalıd, tut, zoğal kimi mədəni meyvə və giləmeyvələridir. Əgər Göyçay narı, Lənkəran limonu, Quba ağ alması ilə tanınırsa, Oğuz da qozu, fındığı, şabalıdı və qızıləhmədi alması ilə tanınır. Rayonun yüksək dağlıq zonasında üç bitki qurşağı ayrılır: subalp (1900-2600 m), alp (2600 – 3000 m) və subnival və nival. Subalp qurşağında əsasən mezofil subalp çəmənləri, bozqırlaşmış subalp çəmənləri, alp qurşağında isə alçaqboylu alpçəmənləri – “xalıları” yayılmışdır. Alp zonasından yuxarıda dəniz səthindən 3000-3200 m yüksəklikdə yerləşən subnival ərazidə qaya və dağ–tundra bitkiləri (vələmir, kəklikotu, müxtəlif otlu, kəklikotlu, vələmirotlu bitki qrupları) inkişaf edir. 3500 m-dən hündürdə subnival və nival qurşaqları torpaq və bitki örtüyündən məhrumdur. Ərazi qayalıqlardan, çınqıllardan ibarətdir. Subalp və alp çəmənləri (18 min hektar) zəngin bitki örtüyünə malik olub rayonda maldarlığın inkişafında mühüm yem bazası sayılır. Oğuzun yay otlaqları ( yaylaqlar) əsasən bu çəmənlərdə yerləşir. F A U N A S I Oğuz rayonun uca dağları, dərin dərələri, sıx meşələri, təbii mağara və kahaları, qoruq və kolluqları, şirin sulu çayları, zəngin bitki örtüyünə malik subalp və alp çəmənləri, meşələrindəki bol yabanı meyvə və giləmeyvələr bu ərazidə vəhşi heyvan və quşların yaşamasına, artıb çoxalmasına şərait yaradır. Məhz bu təbii şəraitə görə Oğuzun faunası olduqca zəngindir. Yüksək dağ çəmənlərində boz qırqovullar, qayalıqlarda Dağıstan dağ keçiləri, qarapaçalar, bezoar keçiləri, bəbirlər, qar siçanları, canavarlar və b. heyvanlar yaşayır. Dağ, dağətəyi meşə və kolluqlarda, düzənlik meşələrində, Qanıx-Əyriçay dağətəyi çökəkliyində Dağıstan dağ keçisi, Qafqaz maralı, cüyür, qarapaca, ayı, canavar, çöl donuzu, çaqqal, dovşan, tülkü, vəhşi pişik, porsuq, köfkər, süleysin, kirpi, tısbağa, sincab, daşlıq dələsi, yarasa, yerəşən və s. yaşayır. Quşlardan qaratoyuq, alacəhrə, qırqovul, bülbül, sərçə, sarıköynək, ağacdələn, qarquşu, şəfəqquşu, arı quşu, kəklik, turac, şanapipik, göyərçin, torağay, qartal, qızılquş, yapalaq, bayquş, qaz, ördək vardır. Şirin sulu dağ çaylarında farel, çapaq, usac kimi balıqlar yaşayır. Rayonun ərazisində su ilanı, gürzə, koramal, kərtənkələ kimi sürünənlər də məskunlaşmışdır.

NOVRUZOGUZ.TK https://www.facebook.com/Welcome.to.Oguz.byINV

İri yaşayış məntəqələri

Rayonda 1 şəhər, 35 kənd vardır. OĞUZ RAYONUNUN KƏNDLƏRİ HAQQINDA

M Ə L U M A T

ABDALLI

Xaçmaz kənd İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Rayon mərkəzindən 43 kilometr şərqdə, Xaçmaz kəndinin şimalında, Qalaçayın sol sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 900 metrdir. Kənd kiçik yaşayış məntəqəsi olsa da adının mənşəyi Azərbaycan xalqının çox uzaq tarixindən soraq verir. Abdallar qədim türk-oğuz-Azərbaycan tayfalarından biri olmuşdur. Bu ad Azərbaycanda geniş arealda yayılmışdır. Ağdaş, Ağdam, Samux, Qəbələ, Tovuz, Laçın rayonlarında da eyni adlı kənd, dağ, dərə, qışlaq var.

     “Abdallı” üç komponentdən ibarətdir: ab-dal-lı. “Ab” – sudur. “Dal”–“od”un əlamətini daşıyır, oddur, Günəş şüasidir. Yandırıb – yaxır, dəlib keçir. “Dəlmək”, “dalmaq”, “dəli”, “dalğıc” sözləri də buradan yaranıb, Günəş şüalarının hərəkəti ilə bağlıdır. Dəlidağ, Məndəli, Dəllər, Dəli Quşçu, Dəllər Cırdaxan və s. yer-yurd adlarında “dəli” sözü “od”un, Günəş şüalarının əlamətlərini yaşadır. Azərbaycan dilinin bu doğma sözü digər xalqların söz yaradıcılığında eyni məzmunu daşımaqla iştirak edir: V. İ. Dal, D.İ. Mendeleyev, Q. i. Mendel, Mendelson, dal, dalnıy, delo  və s. (Əjdər Fərzəli, Yusif Rzayev)

“Abdallı”da “lı” şəkilçidir, mənsubiyyət bildirir. “Abdal-Abdali-Abdallı” oykonimi özündə həyatın başlanğıcı olan odun və suyun adlarını daşımaqla “ulu el, ana tayfa”, “od kimi, günəş şüaları kimi yandırıb yaxan, dəlib keçən”, “od və sudan yarananlar, od oğlu” anlamlarını yaşadır (Yusif Rzayev). Kəndin əhalisi 151 nəfərdir. Heyvandarlıq, əkinçilik və bağçılıqla məşğul olur. Kənddə 19 telefon var. Abdallıya rayon mərkəzindən Oğuz-Xaçmaz, Oğuz- Filfilli avtobusları ilə getmək olur.

ASTRAXANOVKA

Böyük Söyüdlü kənd İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Rayon mərkəzindən 45 kilometr cənubda, Acınohur alçaq ön dağlığı bölgəsində, Müqəddəsdağın (764 m) şərq tərəfində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 380 metrdir. Kəndi 1849-cu ildə Rusiyadan Azərbaycana köçürülmüş rus-malakanlar salmışlar. Zaman keçdikcə özləri ilə bu adı buraya gətirmiş ruslar kənddən köçüb getmiş, ad qalmışdır. “Astraxanovka”–Həştərxan sözünün rus dilində səslənmə formasıdır. “Həşt”–ast, “ər”–ra (astra) formasına düşmüşdür. “Ov–k–a” rus dilində yer, məkan bildirən şəkilçidir: Astraxanovka, Vladimirovka, İvanovka və s. “Həştərxan” sözü isə “Hacı Tərxan” olmuşdur. “Hacı” – Səudiyyə Ərəbistanındakı Məkkə şəhərini ziyarət etmiş müsəlmanlara verilən addır. “Həcc” də, “Hacı” da ulu maq–oğuz– Azərbaycanlının “xaç” sözündən yaranmışdır. “Xaç”-“od”, işıq” anlamını daşıyır, Günəşin simvoludur. “Xaç”–Günəşin çoxsaylı adlarından biri olub, “Avesta” dakı “yaxşı od, günəş, səhər şəfəqləri, güclü, hökmdar, yaxşı qəbilə başçısı, xaç, çarx” və s. mənaları verən “uşahra, xşatra, çaxra” sözlərindən formalaşmışdır (Baloğlan Şərifzadə). “Xaç” – Günəşin, odun bəlgəsi kimi xristianlıqdan çox-çox əvvəllər Azərbaycan xalqının mifik təfəkküründə mövcud olmuşdur (Mirəli Seyidov, Əjdər Fərzəli). “Tərxan”ın mənasını lüğətlər “hökmdar, sərkərdə, döyüşçü” kimi təqdim edirlər. Lakin adın tərkibindəki “tər” və “xan” müstəqil sözləri də ilk öncə Günəşin, odun işığın məna daşıyıcıları kimi yaranmışlar ( B. Şərifzadə, Ə.Fərzəli, M. Seyidov). Hacı Tərxan assmilyasiyaya uğrayaraq türk dilində “Həştərxan” olmuş, rus dilində “Astraxan” a çevrilmişdir. “Astraxanovka” antroponimik oykonimi “Hacı Tərxanın yeri, od oğlunun yurdu” anlamındadır (Yusif Rzayev). Əhalisi (485 nəfər) heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 100 yerlik ATS, iaşə və ticarət obyektləri var. Kəndə rayon mərkəzindən Oğuz-Qarabulaq avtobusu ilə getmək olur.

BAŞ DAŞAĞIL

Baş Daşağıl kənd İnzibati Ərazi Vahidliyinin mərkəzidir. Rayon mərkəzindən 25 kilometr şimal-qərbdə, Daşağılçayın sağ sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. “Daşağıl” oroqrafik obyekt adı bildirən oykonimdir. Sözün mənşəyi uzaq keçmişlərə gedib çıxır, odla, işıqla, Günəşlə bağlıdır. “Daş” - bərkimiş, Yerin qabığını “deşmiş”, bətnindən “daş”mış, sönmüş, “daşlaşmış od”dur (Əjdər Fərzəli). “Dış Oğuz”, “dışarı” sözlərindəki “dış”ın daşıdığı “çöl, bayır, xaric” mənaları da məhz “daş”ın bu ilkin mənasından yaranmışdır. Ulu Zərdüştün adındakı “düşt” (üşt, işt, aşt, daş) də Günəş (bərkimiş od) məzmunlu “daş” dır. Zərdüşt – qiymətli daş, “qızıl daş” mənası daşıyır (Əjdər Fərzəli). “Daş” çoxmənalı sözdür. Onun sonrakı mənaları da başlanğıc mənadan (bərkimiş od) doğmuşdur. “Daşağıl” ın ikinci hissəsi “ağıl” iki komponentə bölünür: “ağ” və “ıl”. “Ağ – Günəşin əsas rənglərindən biri olub çoxsaylı yer adlarının yaranmasında mühüm rol oynamışdır: Ağdam, Ağdaş, Ağbulaq, Qğqoyunlu, Ağsu, Ağçay, Ağca Qala, Ağ Meydan, Ağ Qaya, Ağ Dəniz, Ağluq və s. “Ağ” – Günəşə işarə olub ucalığı, yüksəkliyi, müqəddəsliyi bildirir. “Ağıl” “ağ olan, işıqlı, uca, hündür yer, məskən, ərazi” mənalarını daşıyır. “Mal-qara, qoyun saxlamaq üçün hasarlanmış “üstüaçıq yer” (Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti) də bu mənalardan biridir. “il” – ol, olmaqdır. “Baş Daşağıl” – “başda, yuxarıda yerləşən, daş kimi möhkəm, etibarlı, uca yer, oba, məkan” dır. Kəndin əhalisi 1197 nəfərdir. Heyvandarlıq, əkinçilik və bağçılıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, feldşer-mama məntəqəsi, poçt, 100 yerlik ATS, ticarət və iaşə obyektləri var. Baş Daşağıl kəndi dəniz səviyyəsindən 1150 metr yüksəkdə, Daşağıl keçidinin başlanğıcındadır. Sol tərəfindən rayonun ən uzun (46 km) çayı olan Daşağılçay axır. Daşağıl keçidinin şərq və qərb tərəfləri Böyük Qafqazın cənub –şərq yamacındakı orta dağlıq qurşağın yan dağlar silsiləsilə əhatə olunmuşdur. Keçid şimalda, Dağıstan sərhədində yerləşən, hündürlüyü 2906 m olan Qıdım aşırımında tamamlanır. Daşağıl keçidi vasitəsilə Dağıstan ərazisində hərbi Axtı yoluna çıxmaq üçün məhz bu aşırımı keçmək lazımdır. Aşırım qədim və orta əsrlərdə hərbi məqsəd daşımışdır. İndi ekoturizm üçün faydalıdır. Burada dövlət sərhəd məqsədi yaradılmışdır. Baş Daşağıl rayonun ən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Kəndin şimalında yaşı bilinməyən qədim Oğuz (tayfa) qəbirləri, cənubunda məşhur Novruz baba ziyarətgahı var. Baş Daşağıl kəndinə gedən yolun üstündə, Daşağıl keçidi qarşısında, Muxas kəndinin şimalında IX əsrin tarixi memarlıq abidəsi hesab edilən məşhur Muxas Qülləsi yerləşir. Kəndin ərazisindəki dağ yamacları, meşələr, dərələr, çay vadiləri gur çağlayan bulaqlarla, şəlalələrlə, yabanı giləmeyvələrlə, dərman bitkiləri ilə, ov heyvanları ilə zəngindir, istirahət etmək üçün olduqca əlverişlidir. Kəndin cənubunda, dağ yamacında turizm obyektləri tikilmişdir. Kənd rayonda öz ziyalıları ilə də tanınır. Buradan 10 nəfərdən çox elmlər doktoru və namizədi, respublika miqyaslı idarə, müəssisə və təşkilatlarda çalışan rəhbər şəxslər çıxmışdır. Baş Daşağıl kəndinə rayon mərkəzindən avtobus marşrutu işləyir.

BAYAN

Bayan kənd İnzibati Ərazi Vahidinin mərkəzidir. Rayon mərkəzindən 6 kilometr cənubda, Şəki–Qəbələ şose yolunun kənarında, Əlicançayın sağ sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 450 metrdir. Bayan kəndinin adı 24 Oğuz qəbiləsindən biri olan bayandurların adı ilə bağlıdır. “Bayan” sözü iki komponentdən ibarətdir: “bay” və “an” “Bay”ın (“bəy”in) ən qədim variantı “Avesta” da (dünyanın ən qədim ədəbi abidəsi, “başlanğıclar kitabı” olub, 12 min il bundan əvvəl qədim Azərbaycan dilində-protoazərbaycanca, maq-oğuz– Azərbaycanlı, Yer üzündə ilk peyğəmbər dininin, atəşpərəstliyin yaradıcısı ulu Zərdüşt tərəfindən yazılmışdır) “baoq”, “baqa”, “baod” şəklində olub, “ağ işıq, sahib, ağa” mənaları daşıyır (Baloğlan Şərifzadə). Bay (bəy) – işıqdır, ali rəhbərdir, yaradıcıdır, Tanrıdır. “Bəy” (bay) Tanrı//Allah məzmunu ilə bu gün dünya xalqlarının çoxunun dilində “BOQ şəklində işlənir. “BAY”ın “dövlətli, zəngin, varlı”, “böyük, ali” mənaları da ( Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti) ilkin mənadan törəmişdir. “Bayan” sözündəki “an” cəmlik bildirir. Muğan (muğlar), İran (arilər), Turan (turlar-türklər) sözlərində olduğu kimi. Bayan – “zənginlərin, bol nemətlilərin kəndi”, “abad yer”, “tanrı yurdu”, “işıqlı diyar” anlamlarını daşıyan çox ulu, qədim Azərbaycan sözüdür (Yusif Rzayev). Bayan kəndinin əhalisi 1724 nəfərdir. Əkinçilik, heyvandarlıq, tərəvəzçilik, bağçılıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, texniki-peşə məktəbi, klub, kitabxana, poçt, 200 yerlik ATS, feldşer-mama məntəqəsi, XIX əsrin əvvəllərində tikilmiş Məscid, ticarət və iaşə obyektləri var.. Kəndin ərazisində turizm-istirahət obyektləri yaradılmışdır. Rayon mərkəzindən hərəkət edən rayondaxili və şəhərlərarası avtobus marşrutlarının əksəri Bayan kəndinin yanından keçir.

BUCAQ

Bucaq kənd İnzibati Ərazi Vahidinin mərkəzidir. Rayon mərkəzindən 13 kilometr qərbdə, Oğuz-Şəki şose yolunun sağında, Daşağılçayın sol sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Bucaq türk mənşəli tayfa adı ilə bağlı etnotoponimdir. Bucaqlar köçəri noqoyların bir qolu olmuşdur. Sərkərdə Noqoyun yürüşləri zamanı Azərbaycanda məskunlaşmışlar (M. Vəliyev, N. Basakov, P Butqov, N. Aşmarin, E. Nuriyev, Y. Rzayev). Onlar Dnepr, Dunay çayları və Qara Dəniz arasındakı bir küncdə (bucaqda) yaşadıqlarına görə belə adlanmışlar. Oğuzdakı, eləcə də Azərbaycan Respublikasının digər rayonlarındakı (Kürdəmir, Neftçala, Yevlax) “Bucaq” toponimləri bu günkü mövcud coğrafi mövqeyinə görə yox, bucaqların tarixən daşıdıqları və özləri ilə gətirdikləri ada görə belə adlanmışlar. Bucaq kəndinin əhalisi 1414 nəfərdir. Taxılçılıq, heyvandarlıq, meyvə-tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 256 yerlik elektron ATS, feldşer-mama məntəqəsi, ticarət və iaşə obyektləri var. Bucaq kəndi dağlar və meşələrlə əhatə olunmuşdur. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 575 metrdir. Əlverişli coğrafi mövqedə yerləşir. Dağıstan sərhədinə çıxan Daşağıl keçidinin qarşısındadır. Gürcüstan sərhədindən başlanan qədim şose yolu kəndin ərazisindən keçərək Qəbələ - Şamaxı xətti ilə Bakıya çıxır. Bu yol Qafqaz Albaniyasının ən böyük ticarət yollarından biri olmuşdur. Bucaq kəndindən tanınmış alim – ziyalılar yetişmişdir. Oğuz–Şəki, Şəki–Qəbələ, Oğuz–Muxas, Oğuz–Baş Daşağıl avtobus marşrutları Bucaq kəndinin yanından keçir.

BÖYÜK SÖYÜDLÜ

Böyük Söyüdlü kənd İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzi. Rayon mərkəzindən 30 km cənubda, Qəbələ - Oğuz şose yolundan 15 km solda, Türyançayın sağ sahilindən 6 km aralıda, Daşüz silsiləsinin ətəyindədir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 500 metrdir. Böyük Söyüdlü türk mənşəli etnotoponimdir. Uyğurların oğuz – türk qrupuna mənsub bir tayfası s ö y ü d adlanmışdır (E. Nuriyev). Kürdəmir, Gədəbəy, Cəbrayıl, Neftçala rayonları ərazisindəki Söyüdlü, Söyüdlər adlı kəndlər də həmin etnonim ilə əlaqədardır. Söyüd(t) tayfasının Oğuz rayonunda məskunlaşma tarixi məlum deyil. Kənd Böyük Söyüdlü və Bala Söyüdlü adlanan iki kənddən ibarət olmuşdur. İndi ancaq Böyük Söyüdlüdə əhali yaşayır. XIX əsrin əvvəllərində bu kəndə köçürülmüş rusların özləri ilə gətirdikləri adla, bəzən, Kirovka da adlandırılmışdır. “Söyüd” etnonimi iki komponentdən ibarətdir: “söy” və “üd”. “Söy” (soy)–kök, nəsil, tayfa, “üt-üd” (ət-ut-it) – cəmlik bildirir. “Söyüdlü”–“köklü”, ulu nəsildən olanlar” anlamına gəlir (Yusif Rzayev). Böyük Söyüdlü kəndinin əhalisi 1226 nəfərdir. Kənddə azərbaycanlılar, ləzgilər, məhsəti türkləri, ruslar və yəhudilər yaşayırlar. Əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olurlar. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 100 yerlik ATS, xəstəxana, ticarət və iaşə obyektləri var. Oğuz–Qarabulaq avtobus marşrutu Böyük Söyüdlüdən keçir.

CALUT

Rayonun mərkəzindən 6 km qərbdə, Oğuz–Şəki şose yolunun sağında, Baş Qafqazın ətəyindədir. Calut İnzibati Ərazi Vahidinin mərkəzidir. Tarixi mənbələrdə (Musa Kalankaytuklu, Fəridə Məmmədova, Qiyasəddin Qeybullayev, Tofiq Məmmədov, Mahmud İsmayılov və başqalarının əsərləri) qeyd olunan 26 alban tayfasından biri türkdilli çullar (çol-çal) olmuşdur. Çul tayfası Qafqaz Albaniyasının (bu günkü Azərbaycan Respublikası) şimal-şərqində yaşamışdır. Eramızın ilk əsrlərində Dərbənddən cənubda bir şəhər Çol-Çul-Çala adı ilə məlumdur. “Çul” etnonimi öz varlığını bu gün Azərbaycanda mövcud olan Çullu (Ağdam, Cəbrayıl), Çorbinə (Balakən), Tahirçal (Qusar), Çallı (Zərdab) və s. kəndlərin adında saxlamışdır. Oğuzdakı Calut da (əvvəllər Calud, Çalud, Çalut da deyilib) həmin kəndlərdən biridir. Burada “çul”–“çal”a (çul-çal-cal) çevrilmişdir. “Cal” (çal)–“böyük, başçı” anlamındadır (Q. Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh. 62) “ud” (ut-it-üt) isə cəmlik bildirən şəkilçidir (Q. Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh. 68) Deməli, “Calut” (Calud, Çalud, Çalut) toponimi “ucada duranlar, böyüklər, başçılar, ulular” anlamını daşıyır. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 100 yerlik ATS, tibb məntəqəsi var. Əhalisi (991 nəfər) əkinçilik, bağçılıq, heyvandarlıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur. Calut kəndi Qafqaz Albaniyası dövlətinin (e.ə.IV əsr – e. VII əsri) ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Burada hazırda qədim və orta əsrlərə aid arxeololi və memarlıq abidələrindən Alban kilsəsinin, Alban pirinin, qədim yaşayış yerinin, Alban nekropolunun qalıqları durur ki, bunlar da Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xüsusi qərarı ilə ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısına daxil edilmişdir. Kənddə ticarət, iaşə və məişət xidməti obyektləri fəaliyyət göstərir. Oğuz-Daşağıl, Oğuz-Şəki, Şəki-Qəbələ avtobus marşrutları Calut kəndinin yanından keçir.

DƏYMƏDAĞLI Rayon mərkəzindən 30 km cənub-şərqdə, Sincan kəndinin şərqində yerləşir. Sincan inzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Dəymədağlı toponiminin maldarlıqla əlaqədar yarandığı güman edilir. Bərdə və Qax rayonlarında da eyni adlı kəndlər var. Türk dillərində “dəymə” (daima)- “heyvanın saxlanılması üçün yer” mənasındadır. “Dəymədağ” (lı)-“ətəyində heyvan saxlanılan yer (dəymə) olan dağ” deməkdir (Nadir Məmmədov, ”Azərbaycanın yer adları”, Bakı, 1993, (səh.93). Kəndin əhalisi (308 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə telefon var. Oğuz–Mollalı, Şəki-Qəbələ avtobus marşrutları kəndin yaxınlığından keçir.

DƏYMƏDƏRƏ Rayon mərkəzindən 20 km cənub-şərqdə, Padar kəndinin 4 km şərqində, Oğuz-Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Padar İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Bu oronimin də maldarlıqla əlaqədar yarandığı güman edilir. “Dəymədərə”-“heyvan saxlanılan (yatan) dərə” mənasındadır (Bax: N. Məmmədov, Qeyd olunan əsəri, səh. 69). Kəndin əhalisi (529 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, 50 yerlik ATS, tibb məntəqəsi var. Oğuz–Filfilli, Oğuz-Xaçmaz, Oğuz –Mollalı, Şəki-Qəbələ, Oğuz-Bakı avtobus marşrutları kəndin yanından keçir.

ƏRMƏNƏT Rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə, Xalxal kəndinin şərqində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. Xalxal İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Ərmənət – üç komponentdən ibarətdir: “ər”, “mən” və “ət”. “Ər” – “iqid, kişi” “mən” (man-q)-“bahadır, döyüşçü, iqid mənasındadır, “ət” (it-üt-ut)–cəmlik bildirən şəkilçidir (Q. Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh. 68, 179). “Ər” və “mən” (man-manq-manna) həm də Günəşi təmsil edir, tayfa adları olmuşdur. “Ərmənət” toponiminin leksik mənası, “ər kişilər, iqidlər, bahadırlar, od övladları”, “ər kişilərin, bahadırların yurdu” deməkdir. Kəndin əhalisi (749 nəfər) taxılçılıq, heyvandarlıq və bağçılıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, 50 yerlik ATS, tibb məntəqəsi var. Qədim tarixi olan məşhur Qovurqala (Xaçmaz Qovur qalası) kəndin şimalındakı Qaladağın zirvəsindədir. Kənddə ticarət və iaşə obyektləri var. Ərmənətə Oğuz-Xalxal avtobus marşrutu ilə getmək olur.

FİLFİLLİ Rayon mərkəzindən 50 km şimal-şərqdə, Xaçmaz kəndinin 10 km şimalında, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. Filfilli İnzibati Ərazi Vahidinin mərkəzidir.

    Filfilli–“fil” sözünün təkrarlanmasından yaranmışdır (Tərtər, Qarqar, Xalxal, Mormor, Sorsor və s. bu kimi toponimlərdə olduğu kimi).  Fil–türk-oğuz-Azərbaycan mənşəli sözdür, etnik toponimdir, məna aydınlığına görə şəffafdır. Bu adda tayfa, yaşayış məntəqəsi, çay, dağ, meşə, şahlıq – FİLANŞAH (kiçik feodal dövləti) olmuşdur. “Fil” tərkibli kənd xarabalıqları bu günkü Oğuz və Qəbələ rayonlarının ərazisində mövcuddur (Aşağı Filfilli, Filfilli, Fil, Fili-Dzax və s.)

“Fil// Filfilli” və ona yaxın olan Filan-Filankəs-Filosof-Filoloq-Filarmoniya-Filantropiya-Filial-Film-Filmoskop-Fəlsəfə-Fələk-Fel və s. bu kimi sözlər eyni köklü, eyni mənşəli olub ulu babalarımızın OD inamını özündə yaşatmaqla dünya xalqlarının dil materialına çevrilmişdir. Bu söz–terminlərin ərəb, fars, yunan, latın, hətta inqilis, fransız mənşəli olduğunu yazsalar da (“Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”, III cild, Bakı, “Şərq-Qərb” nəşriyyatı,2006, səh. 196-197) belə iddia ancaq cəfəngiyyatdır, çünki belə yanaşma metodu sözlərin yaranmasının ümumi qanunauyğunluğuna, m o n o g e n e z i s nəzəriyəsinin tələblərinə ziddir.

    “Fil” sözündəki “f” səsi işıq bolluğunu ifa edir. Fanar, Fəvvarə, Fantan, Şəffaf, Afişa, Afaq, Şəfəq, Üfüq, Atəşfəşanlıq və s. sözlərdə olduğu kimi. “Fil”dəki “il” (al) da Günəşin əksetdiricisidir. “Fifilli” də “li” şəkilçidir.  Filfilli-günəş görünüşlü, günəş əzəmətli, bol, ikiqat odlu, işıqlı, daim çağlayan, Tanrı qüdrətli, Fil güclü, Fələk hərəkətli el, oba, yer, yurd, tayfa” mənalarının daşıyıcısıdır.

Kəndin əhalisi (803 nəfər) heyvandarlıq, bağçılıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, poçt, 100 yerlik ATS, feldşer-mama məntəqəsi var. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 1160 metrdir. Kənddə ticarət və iaşə obyektləri fəaliyyət göstərir. Xaçmaz dərəsi vasitəsilə Dağıstan sərhəddində yerləşən Fiy və Məlkəmud dağ aşırımlarına yol Filfilli kəndindən keçir. Kəndin ərazisində qədim və orta əsrlərə aid edilən arxeoloji və memarlıq abidələrindən Surxayxan qalası (XVIII əsr), Qalabaşı yaşayış yeri (XVI-XVIII əsrlər), qədim Qəbiristanlıq, qədim Oğuz (oğuz tayfası) qəbiristanlığı var. Bu abidələrdən birinci ikisinin adı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xüsusi qərarı ilə ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilmişdir. Məşhur Govurqala (Qızlar Qalası, Qovur Qala, Xaçmaz Govur qalası) kəndin cənubundadır. Kənddən qalaya dağ yolu var. Kəndə rayon mərkəzindən avtobus marşrutu işləyir.

HALLAVAR Rayon mərkəzindən 8 km cənub-şərqdə, Qumlaq kəndinin qərbində, Xalxalçayın sol sahilindən 1 km aralıda yerləşir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 485 metrdir. Qumlaq İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Hallavar”ın tayfa adından yaranmış etnotoponim olduğu ehtimal edilir. Tiflisdə Hallavar adlı məhəllə var. “K ə n d, alaçıq, yeri, otlaq yeri” mənası daşıyan “var” sözü Şotavar (Qax), Qızılavar, Mahmudavar (Masallı), Horavar (Yardımlı), Əmirvar (Daşkəsən) və s. toponimlərdə iştirak edir. Əkinçiliklə əlaqədar yaranmış şifahi xalq ədəbiyyatının bir növü “holavarlar”dır. Əkinçilər “holar” çəkib birlikdə oxuyar, kotan sürərdilər. “Hallavar”ı “holavar”ın dəyişilmiş variantı kimi qəbul etsək, belədə bu toponim “bir yerdə olan, toplu olan el, oba” mənasını verir. Əhalisi (137 nəfər) əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə 14 telefon var. Təbii qaz xətti çəkilmişdir.

XAÇMAZ Rayon mərkəzindən 40 km şərqdə, Filfilli kəndindən 10 km cənubda, Nəzərçayın sağında , Qalaçayın solunda yerləşir. Xaçmaz İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. Tarixi Xaçmaz keçidi Xaçmaz kəndinin şimalından başlayaraq Fiy və Malqamud aşırımlarınadək gedir. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 760 metrdir. “Xaçmaz”-türk-Azərbaycan mənşəli etnik toponimdir. “Xaç” tərkibli toponimlər Azərbaycanda geniş yayılıb: Xaçbulaq, Xaçınçay, Xaçınabad, Xaçmaz şəhəri, Oğuz rayonunda Xaçmaz kəndi və s. Tədqiqatçılar (Z. Bünyadov, F. Məmmədova, Q. Qeybullayev, M. Seyidov, M. İsmayılov, T. Məmmədov, Ə. Fəzzəli və b.) “Xaçmaz” toponiminin türkdilli x a ç m a t a q (xeçmetaq, heçmatiq, xaçmatiq) qəbilə adından alındığını da söyləyirlər. “Xaçmaz” sözü–“xaç” və “maz” komponentlərinə ayrılır. “Xaç”–“od, atəş, Günəş” anlamındadır (Ə. Fərzəli, “Dədə Qorqud yurdu”, Bakı, 1989, səh. 24, 90). “Maz”–“maq”ın dəyişilmiş formasıdır. “Maq”–tayfa adıdır,leksik mənası “bərkimiş od” dur. Belədə Xaçmaz və xaçmataqlar (heçmetaqlar) - “Od nişanlı maqlar, od nişanı qəbul etmiş oğuzlar, azərbaycanlılar” kimi düşünülməlidir. Xaçmaz Oğuz rayonunda ən böyük kənddir. Əhalisi (6234 nəfər) əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq, tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə 2 orta, 1 əsas məktəb, 3 uşaq bağçası, 1 mədəniyyət evi, 1 klub, 3 kitabxana, 1 poçt, 815 yerlik elektron ATS, 1 xəstəxana və aptek var. Kənddə ticarət, iaşə və məişət xidməti obyektlərinin geniş şəbəkəsi fəaliyyət göstərir. Xaçmaz kəndinin 2 km şimal-qərbində, Qalaçayın zirvəsində Xaçmaz Gövur qalası (VII – əsr), 5 km şimal-şərgində Balaşum yaşayış yeri (XI –XII əsrlər), kəndin özündə 2 məscid (XIX əsr), kəndə məxsus ərazidə 2 qədim körpü – Adıl və Daşüz körpüləri var. Bu abidələri də respublika hökuməti ölkə və yerli əhəmiyyətli arxeoloji abidələr siyahısına daxil etmişdir. Rayon mərkəzindən Xaçmaz kəndinə, Xaçmaz kəndindən isə Bakı, Gəncə, Mingəçevir və Qəbələ şəhərlərinə avtobus marşrutları işləyir.

XAÇMAZQIŞLAQ Rayon mərkəzindən 30 km cənub-şərqdə, Xaçmaz kəndinin cənubunda, Ağçayın sağ sahilində yerləşir. Xaçmaz İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Xaçmaz” sözünün mənasını yuxarıda aydınlaşdırdıq. ”Qışlaq” isə - q ı ş ı k e ç i r m ə k ü ç ü n b i n a s ı və s. olan yer, oba, kənd” mənasındadır (“Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”, III cild, Bakı, 2006, səh. 151) Kəndin əhalisi (557 nəfər) heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 24 telefon var. Oğuz-Xaçmaz avtobus marşrutları Xaçmazqışıaq kəndinin yaxınlığından keçir.

XALXAL Rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə, Ərmənət kəndinin qərbində, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. Xalxal İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. “Xalxal” termini həm Cənubi Azərbaycanda, həm də Şimali Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Qafqaz Albaniyasının (Azərbaycan) ən böyük şəhərlərindən biri Xalxal şəhəri olmuşdur. Cənubi Azərbaycanın (İran) vilayətlərindən birinin adı Xalxaldır. Naxçıvan MR-da Xalxal meşəsi, Babək rayonunda Xalxal kəndi var. Azərbaycanda XIV əsrdə Məhəmməd İbn Müzəffər Xalxali, XVI əsrdə Ağa Hüseyn Xalxali adlı alimlər, XIX əsrdə Məhəmməd Bağır Xalxali adlı şair yaşayıb yaratmışdır. Xalxal, nəhayət Oğuz rayonunun kəndlərindən biridir. Bu faktlar göstərir ki, x a l x a l l a r Azərbaycan xalqının soykökündə duran tayfalardan biri olmuşdur. “Xal” sözü həyatın başlanğıcı olan Günəşlə bağlıdır. Xal sözü – Günəşin görüntüsü, günəşin əksi, günəş dairəsi, günəş haləsidir (Əjdər Fərzəli, “Dədə Qorqud yurdu”, Bakı, “Azərnəşr”, 1992, səh. 157. Mirəli Seyidov, “Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən”, Bakı, “Yazıçı”, 1989, səh. 424 - 425). “Xal” sözü “x” və “al” komponentlərindən ibarətdir. “X” (ks-iks)–Günəşin rəmzidir, Günəş şüalarının hər hansı parlaq səthdə ( gözdə, suda, şüşədə, aynada və s. əks olunma əlamətidir, təzahürüdür, Oğuz sözü ilə bağlıdır: oğuz-oqz-oks- aqz–aks–iks. Burada “al” da Günəşi təmsil edir, onun ucalığını, aliliyini, ən yüksəkdə durmasını, parlaqlığını, yandırıb yaxmasını, işıq, həyat verməsini, Tanrı məqamında olmasını bildirir. “Ali”, “alban”, “altun”, “almas, “Allah” sözləri də qırmızı, işıq, od, Günəş anlamlı “AL” kökünə bağlı olub Azərbaycan mənşəli sözlərdir. Xalxal-“xal”ın təkrarlanmasından yaranıb Günəşin halələri, dairələri, butaları deməkdir. Xalxal–ikiqat oddur. Xalxal etnik adında Günəş–Tanrının aliliyi, müqəddəsliyi, gözəlliyi hifz olunur. “Xal” tərkibli eyni məzmunlu sözlər dilimizdə çoxdur: xaliq, xəlq etmək, Xaldan, Xaltan, Xalis, Xalid, Xali və s. Bu sözləri ərəb-fars mənşəli hesab etməyin heç bir elmi əsası yoxdur. Xal–rus-Avropa dillərinə də ötürülmüş, onların söz yaradıcılığında istifadə olunmuşdur: xaltura, Xalkidon, Xalturin S. N. Xalkos, Xalkantit, Xalsedon, Xalkofil, Xalsidlər və s. Kəndin əhalisi (808 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik və bağçılıqla məşğuldur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 100 yerlik ATS, tibb məntəqəsi, ticarət və iaşə obyektləri var. Məşhur Kordərə mineral istisu bulağı kəndin şimalında yerləşir. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 810 metrdir. Xalxala rayon mərkəzindən avtobus marşrutu işləyir.

XALXALQIŞLAQ Rayon mərkəzindən 10 km şərqdə, Xalxaldan 5 km cənubda, Xalxalçayın sol sahilindədir. Xalxal İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Xalxalqışlaq” sözünün mənası “X a l x a l k ə n d i n ə m ə x s u s q ı ş l a q”, yaxud, “x a l x a l l ı l a r ı n qışladığı yer, oba, kənd” deməkdir. Əhalisi (255 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə ibtidai məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 3 telefon var. Oğuz-Xalxal avtobus marşrutu kəndin içərisindən keçir.

KƏRİMLİ Əvvəlki adı Vardanlı olmuş, 1991-ci ildən şair Mücrim Kərim Vardaninin şərəfinə Kərimli adlanır. Kənd rayon mərkəzindən 12 km cənubda, Əlicançayın sol sahilindən 4 km aralıda yerləşir. Şəki-Oğuz-Qəbələ şose yolu kəndin içərisindən keçir. Kərimli İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. Kəndin əvvəlki adı Vardanlı Vardan şəxs adından yaranmışdır. Vardan sözünün hind-İran, yaxud erməni mənşəli hesab edilməsi səhvdir. Vardanlı–türk-Azərbaycan mənşəli söz olub, Vardan adlı şəxsə, yəni “həmişə var olana, gəlib yetişənə, ucada, ali məqamda durana, iqidə, ərənə, od oğluna, Tanrı ovladına mənsub olan yer, oba, kənd” mənalarını daşıyır. Kərimli də şəxs adından, Kərimdən yaranmışdır. “Kərim” i də “Kərimli, mərhəmətli, alicənab, səxavətli, lütfikar” mənaları daşıyan ərəb mənşəli söz, ad hesab edirlər (“Azərbaycan şəxs adları”, Bakl, İşıq, 1987, səh. 46. Osman Mirzəyev, “Adlarımız”, “Bakı, 1986, səh. 120). Lakin “Kərim”in kökündəki “kər”(kor, qər, qor) komponentinin “od” anlamlı, maq- oğuz-Azərbaycan mənşəli “qor”dan yarandığına diqqət yetirsək bu yozumun yanlışlığı da göz önünə gələr. Kərimli Xaçmazdan sonra rayonun ikinci ən böyük kəndidir. Əhalisi (3161 nəfər) əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə sənətkarlıq da (dəmirçilik, bənnalıq, dülgərlik, xarratlıq, dərzilik və s.) inkişaf etmişdir. Burada ticarət, iaşə, məişət xidməti obyektləri fəaliyyət göstərir. Kərimlidə orta məktəb, uşaq bağçası klub, kitabxana, poçt, 512 yerlik elektron ATS, həkim ambulatoriyası, aptek, elektrik dəyirmanı var. Əhali təbii qazdan istifadə edir. Kəndin ərazisində arxeoloji və memarlıq abidələrindən Qala yeri (V-VIII əsrlər), Türbə (XV əsr), Kurqanlar (Tunc dövrü) mövcuddur. Bu abidələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin təsdiqlədiyi ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələrin siyahısına daxil edilmişdir. Hazırda Kurqanlarda AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən qazıntı-tədqiqat işləri aparılır. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 400 metrdir. Rayon mərkəzindən Bakıya, Gəncəyə, Sumqayıta, Mingəçevirə, Qəbələyə, Bərdəyə, həmçinin Xaçmaz, Filfilli, Qarabulaq və Mollalı kəndlərinə gedən avtobus marşrutları Kərimlidən keçir.

QARABALDIR Rayon mərkəzindən 16 km. cənubda, Kərimli kəndinin qərbində, Əlicançayın sol sahilində yerləşir. Kərimli İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Qarabaldır etnik toponimdir. Azərbaycan xalqının etnogenizində iştirak etmiş qədim türk tayfalarından birinin adı q a r a b a l d ı r olmuşdur (E. Nuriyev, “Azərbaycan SSR Şəki – Zaqatala zonasının toponimiyası”, Bakı, Elm, 1989, səh. 80) “Qarabaldır”–iki hissədən ibarətdir: “qara” və “baldır”. “Qara”–böyük, güclü, qüvvətli deməkdir. “Baldır”–ayağın bir hissəsidir. “Qarabaldır”–“güclü, qüvvətli” anlamına gəlir. Kəndin əhalisi (518 nəfər) əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq və təvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə əsas məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi, 2 telefon var. Kəndin ərazisində ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısına daxil edilmiş Nekropol (e.ə IV-I əsrlər), Molla qoruğu (e. I-İV əsrləri) var. Kəndə yol Kərimlinin mərkəzindən, Oğuz-Qəbələ şosesinin sağından ayrılır. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 380 metrdir.

QARABULAQ Rayon mərkəzindən 36 km cənubda, Türyançayın sağ sahilində yerləşir. Böyük Söyüdlü İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Kəndin əhalisi XX əsrin əvvəllərində (1937-39-cu illər) Filfilli kəndinin şimalındakı eyni adlı kənddən köçüb burada məskunlaşmış, həmin adı da özləri ilə buraya gətirmiş ailələrdən ibarətdir. “ Qarabulaq” sözünün mənası “daim çağlayan, güclü, bol sulu bulaq” kimi yazmaq daha düzgündür. Onu da qeyd edək ki, kəndin ərazisi qədim yaşayış yeridir və keçmiş adı Xoşkaşen olmuşdur. Xoşken (Koçken, Koşken, Xoşken) V əsrdə Alban xristian ruhanisinin adı olub, türkcə “qartal” sözündəndir (Q. Qeybullayev, qeyd olunun əsəri, səh.180). “Şen” isə “oba, yer, kənd” anlamındadır. “Xoşkaşen”–“X o ş k e n i n” (qartal kimi igidin) k ə n d i, o b a s ı, y e r i” deməkdir. Qarabulaq kəndinin əhalisi (795 nəfər) heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, poçt tibb məntəqəsi, 100 yerlik ATS var. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 550 metrdir. Kəndin ərazisində tarixi müəyyənləşdirilməmiş iki Alban xristian ibadətgahı (kilsə) mövcuddur. Kəndə rayon mərkəzindən avtobus marşrutu işləyir.

QUML AQ Rayon mərkəzindən 10 km cənub şərqdə, Oğuz – Qəbələ şose yolundan 3 km solda, Xalxalçayın sol tərəfində yerləşir. Qumlaq İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. “Qumlaq” toponimi türk-qıpcaq məşəli qumuq xalqının adı ilə bağlıdır, onun “qumlu yer, qumlu torpaq” yozulması yanlışlıqdır. “Qumlaq”da “qum”–(kum, qom)–“birlik, qüvvətlilik” (“hun” sözündə olduğu kimi), “aq” isə–“çoxluq”, ya da “yer, məkan” (yat-aq, bat-aq, ot-l-aq, çay-l-aq) bildirir. Deməli, “Qumlaq” – “g ü c l ü l ə r, q ü v v ə t l i l ə r ”, yaxud, “ b i r l i k d ə o l a n l a r ” anlamındadır. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 299 yerlik elektron ATS, feldşer - mama məntəqəsi, elektrik dəyirmanı, ağac emalı sexi var. Əhalinin (1297 nəfər) əsas məşğuliyyəti əkinçilik, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçilikdir. Kənddə təbii qazdan istifadə olunur. Memarlıq abidələrindən məscid (XIX əsr) var. Oğuz – Tayıflı avtobus marşrutu Qumlaqdan keçir.

MOLLALI Rayon mərkəzindən 32 km cənub-şərqdə, Tikanlıçayın sağında, Oğuz-Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Sincan İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Mollalı” nəsil adından yaranmış oykonimdir. XIX əsrin ortalarında Xaçmaz kəndindən öz ailəsi ilə köçüb burada məskən salmış Molla Əlinin adını daşıyır. Sonralar Molla Əli adı təhrifə uğrayaraq Mollalı formasına düşmüşdür (E. Nuriyev, qeyd olunan əsəri. səh.55). Molla axunddan sonra gələn dini rütbədir. “Mollalı” (molla-lı)–“ m o l l a y a m ə x s u s” anlamını verir. Əhalisi (603 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq, meyvə-tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi, 1 telefon var. Xaçmaz kəndinə, Bakı və Qəbələ şəhərinə gedən avtobus marşrutları kəndin 4 kilometrliyindən keçir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 430 metrdir.

MUXAS Rayon mərkəzindən 16 km qərbdə, Daşağılçayın sol sahilində, Oğuz-Şəki şose yolundan 3 km sağda, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindədir. Muxas İnzibati Ərazi Vahidinin mərkəzidir. “Muxas” toponimi iki komponentdən ibarətdir: “mux” və “as”. Hər ikisi Azərbaycan xalqının entogenezində iştirak edən ulu tayfaların adlarıdır. “Mux”–“maq”dan yaranıb: maq-mağ-muğ-mux. Maqma, maqiya, maqnit, mat, matka, materik, materiya, material, Maday, Midiya, mətn, bətn və s. sözlər eyni kökdən törəmişdir, odun müxtəlif məzmunlarını ifadə edir. Maqların bəşər sivilizasiyasının bağlanğıcında durduğu elm aləminə məlumdur. Oğuz rayonunun Muxas kəndində yaşayanlar da məhz həmin maqların bu günkü nəsilləridir. “As” (az) tayfasının adı Kül Tiqin və Tonyukuk abidələrində (Ə.Rəcəbov, Y. Məmmədov, “Orxan-Yenisey abidələri”, “Bakı, Yazıçı”, 1993) çəkilir. “As” (az) “Avesta” da (B. Şəfirzadə, adı çəkilən əsəri, səh. 261)”g ü n ə ş i n h ə r ə k ə t q ü v v ə s i”, Ə. Fə r z ə l i d ə (Adı çəkilən əsəri səh. 86) “ 0 d”, M. Seyidovda (Adı çəkilən əsəri, səh.19) “i ş ı q, G ü n ə ş” anlamlarındadır. Muxas “o d n i ş a n l ı, m a q l a r-a z l a r o ğ u z l a r - A z ə r b a y c a n l ı l a r” deməkdir. Kənddə memarlıq abidələrindən məşhur Muxas Qülləsi (IX əsr) və Məscid (XIX əsr) var. Kəndin əhalisi (1108 nəfər) heyvandarlıq, bağçılıq, taxılçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Muxasda orta məktəb, uşaq bağçası, mədəniyyət evi, kitabxana, poçt, 160 yerlik elektron ATS, feldşer-mama məntəqəsi, ticarət, iaşə və məişət xidməti obyektləri var. Oğuz-Daşağıl avtobus marşrutu Muxasdan keçir. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 754 metrdir.

P A D A R Əhalisinin sayına görə rayonun Xaçmaz və Kərimlidən sonra üçüncü ən böyük kəndidir. Oğuz şəhərindən 16 km cənubda, Şəki-Qəbələ avtomobil yolunun sağında yerləşir. Padar İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. Padar–türk-Azərbaycan mənşəli etnotoponimidir. Dəvəçi, Ağsu, Qubadlı, Sabirabad, Xaçmaz, Hacıqabul rayonlarında da eyni adlı kəndlər var. Padarlar Oğuz-Səlcuq tayfalarından biridir. Səfəvilər dövründə-XVI-XVII əsrlərdə şimali Azərbaycana gələrək məskunlaşmışlar (E. Nuriyev, adı çəkilən əsəri, səh. 39). “Padar”–iki hissədən ibarətdir: “pad” və “ər.” “Pad” (bat-pat-pad) -“b a h a d ı r, i q i d, m ö h k ə m, m ə t i n, c ə s u r, d ö y ü ş ç ü” (Q. Qeybullayev, adı cəkilən əsəri, səh. 180, 184, 211), “ar” (ər) isə - “iqid, kişi” deməkdir. “Padar”- “ər kişi, iqid döyüçü” anlamındadır. Kəndin əhalisi (2332 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 269 yerlik elektron ATS, xəstəxana, ticarət, iaşə və məişət xidməti obyektləri fəaliyyət göstərir. XIX əsrin birinci yarısında yaşayıb yaratmış, Azərbaycan yazılı ədəbiyyatında aşıq şerinin görkəmli nümayəndələrindən biri olmuş. Abdulla Padarlı Padar kəndinin yetirməsidir. Oğuz şəhərindən Xaçmaz, Filfilli, Mollalı, Qarabulaq kəndlərinə, Bakı və Qəbələ şəhərlərinə gedən avtobus marşrutları Padardan keçir.

S İ N C A N Rayon mərkəzindən 28 km cənub-şərqdə, Şəki-Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Sincan İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. “Sincan”- türk Azərbaycan mənşəli etnotoponimdir. Dəvəçi rayonunda Sincan-Boyat adlı kənd var. Köçəri türkmənlər içərisində s e n c a n adlı taufa olmuşdur (E. Nuriyev, adı çəkilən əsəri, səh. 46). “Sincan”–iki sözün birləşməsindən yaranmışdır: “sin” və “can”. “Sin”–türk dillərində “kimi, sanki” mənalarını daşıyır (Q. Qeybullayev, a.ç.ə., səh 146). “San” isə-“h ə y a t, d i r i l i k” deməkdir. “Sincan” – “can kimi”, yəni “çox gözəl, çox səfalı, həyat nişanəli, əbədi yaşar” anlamına gəlir. Kəndin əhalisi (1473 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt, 288 yerlik elektron ATS, xəstəxana, ticarət və iaşə obyektləri fəaliiyət göstərir. Respublika hökuməti tərəfindən mühafizə edilən yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələrindən 4946 inventar nömrəli Məscid və Minarə var. Rayon mərkəzindən Xaçmaz, Filfilli, Mollalı kəndlərinə, Bakı şəhərinə və Qəbələ rayonuna gedən avtobuslar Sincandan keçir.

Ş İ R V A N L I Rayon mərkəzindən 13 km cənub-şərqdə, Qumlaq kəndinin şərqində yerıəşir. Qumlaq İnzibati Ərazi Dirəsinə daxildir. “Şirvan” – dünyanın yaranışından soraq vrən işıqlı sözdür. Oğuz rayonundakı Şirvanlı kəndi də öz adında bu işıqlı sözü yaşatmaqdadır. “Şirvan” toponimi nəinki respublikamızın Sabirabad, Ağdam, Bərdə, Oğuz, İsmayıllı, Şamaxı, Neftçala rayonlarında, həmçinin Orta Asiyada, İranda, Şimali İraqda, Kiçik Asiyada geniş arealda yayılmışdır. Azərbaycan ərazisində Şirvanşahlar dövləti, Şirvan xanlığı, Şirvan bəylərbəyliyi, Şirvan vilayəti olmuşdur. Bakı şəhərindəki Şirvanşahlar sarayı dünyanın nadir memarlıq incilərindən biridir. Şirvan düzü Azərbaycan Respublikasının barlı - bərəkətli coğrafi ərazisidir. Ərəb müəlliflərindən əl-Blazuri, ət-Təbəri, əl-İstəxri ilkin orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində Şamaxı şəhərinin yaxınlığında Şirvan adlı şəhərin olduğunu yazmışlar (“ Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlar”, Bakı, 1989). Mirəli Seyidov “Şirvan”in Şiraq (Siraq-Sir) tayfa adı ilə bağlılığını, ş i r a q l a r ı n (siraq-sir-şir) Azərbaycan xalqının soykökündə duran qəbilə olduğunu, bu qəbilənin oda tapindığını yazır (M. Seyidov, adı çəkilən əsər səh. 51, 56, 57, 59, 279).

     “Şirvanlı” da “şir” (sir)–“od, işıq” deməkdir. “Van” (ban)–“hündür, uca yer” mənasındadır. “lı” (li) – şəkilçidir (M. Seyidov, a.ç.ə, səh. 56, 159)

“Şirvanlı” –“Sirvan nəslindən, t a y f a s ı n d a n o l a n- l a r”, yaxud “i ş ı q l ı , u c a y e r d ə n, d i y a r d a n o l a n l a r” deməkdir. Şirvanlı kəndinin əhalisi (880 nəfər) heyvandarlıq, əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, poçt 182 yerlik elektron ATS, tibb məntəqəsi, 1941 – 1945 - ci illər müharibəsində həlak olmuş həmyerlilərin xatirə abidəsi, ticarət, məişət xidməti obyektləri var. Əhali təbii qazdan istifadə edir. Oğuz şəhərindən Tayıflı kəndinə işləyən avtobus marşrutu Şirvanlıdan keçir.

T A Y I F L I Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Şirvanlı kəndinin qərbində yerləşir. Qumlaq İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Tayıflı” sözü üç hissədən ibarətdir: tay-if-lı. “Tay”ın “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti” də ( IV cild, Bakı, 2006. səh. 273) iki məna daşıdığı bildirilir: 1) bərabər, münasib, 2) qoşa şeylərdən biri – dağın, dərənin, çayın tərəflərindən biri. Kəndin mərkəzindən keçən yol vaxtilə çay olmuş, bu çayın hər iki tayında, tərəfində evlər tikilmiş, kənd salınmışdır. “Tay” həm də ucalığı bildirir. “Altay” sözündə (al-tay, yəni uca dağ”) olduğu kimi (M. Seyidov, adı çəkilən əsəri, səh 292). Kənd də çayın yatağına nisbətən sahilindəki ucalıqlarda salınmışdır. Sözdəki “ıf” hissəciyi “lətif”, “tərif”, “zərif” sözlərində olduğu kimi, sifət bildirir. “lı” isə mənsubiyyət bildirən şəkilçidir. Deməli, “Tayıflı” – “u c a d a, y ü k s ə k l i k d ə o l a n l a r”, yaxud, “ o tayda, bu tayda qərar tutanlar” anlamına gəlir. Kəndin əhalisi (660 nəfər) heyvandarlıq əkinçilik, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, 32 telefon, tibb məntəqəsi, ticarət köşkləri var. Təbii qaz xətti çəkilmişdir. Rayon mərkəzindən Tayıflıya avtobus marşrutu işləyir.

TƏRKEŞ Rayon mərkəzindən 30 km cənub-şərqdə, Tikanlıçayın sağında, Oğuz-Qəbələ avtomobil yolunun sağında yerləşir. Sincan İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Tərkeş Oğuzda ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Kəndin ərazisində respublika əhəmiyyətli arxeoloji və memarlıq abidələrindən Qədim Qəbiristanlıq (son orta əsrlər), Böyük Qala, Kiçik Qala (antik dövr), Tikanlı qoruq yaşayış yeri (III-VIII əsrlər) var. “Tərkeş”–etnotoponimdir. Göytürklərin bir qolu olan t ü r k e ş tayfasının adını əks etdirir. Bu tayfa haqqında “Türkün qızıl kitabı”nda ( I kitab, Bakı, 1992. səh. 151-152) geniş məlumat verilir. “Türk” – “h ə r ə k ə t e d ə n o d”dur (Ə. Fərzəli, adı çəkilən əsəri, səh 169). Uruk-turuk (nəsil-kök), ətrak, tukyu, Terek (çay), tərk, struktur, strategiya, elektrik kimi sözlərin məzmunu da odla, hərəkətlə, həyata qovuşmaqla bağlıdır. “Türk”ün “güc-qüvvət” məzmunu da buradan doğur. “Tərkeş”dəki “eş” (əş) “d o s t, h ə m d ə m” anlamındadır (Q. Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh 153). Tərkeş kənd adı özündə “d o s t t ü r k”, “g ü c l ü, h ə q i q i, ə s i l d o s t ” anlamlarını yaşadır. Kəndin əhalisi (571 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq, meyvə-tərəvəzçiliklə məşğuldur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi, 16 telefon var. Rayon mərkəzindən Xaçmaz, Filfilli, Mollalı kəndlərinə, Bakı və Qəbələyə gedən avtobus marşrutları Tərkeşin yaxınlığından keçir. TOP Rayon mərkəzindən 24 km cənubda, Yaqublu kəndinin qərbindədir. Yaqublu İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Top–oroqrafik obyekt adı bildirən oykonimdir, “tap” – təpə sözündəndir, “d a ğ d ö ş ü n d ə s a h ə, m e y d a n, y e r” mənasındadır. Kəndin əhalisi (377 nəfər) heyvandarlıq, taxılçılıq və üzümçülüklə məşğuldur. Kənddə kitabxana, 128 yerlik elektron ATS var. Topa Yaqubludan 1 km-lik yoldur. Kəndə Yaqubludan keçən avtobuslarla (Oğuz-Mingəçevir, Oğuz-Gəncə, Oğuz-Bərdə və s.) getmək olar.

V L A D İ M İ R O V K A Rayon mərkəzindən 45 km cənubda, Türyançayın sağ sahilində, Astraxanovka kəndinin şərqində yerləşir. Böyük Söyüdlü İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Kəndi Rusiyanın Vladimir vilayətindən köçürülmüş rus kəndliləri 1891-ci ildə salmışlar (E.Nuriyev, adı çəkilən əsəri, səh 35). “Vladimir”–rus şəxs adı (knyaz Vladimir və s), “ o v – k – a” rus dilində mənsubiyyət bildirən şəkilçidir. “Vladimirovka”– “ V l a d i m i r ə m ə x s u s” anlamındadır. Zaman keçdikcə, rus millətinə mənsub olanlar kənddən köçüb getmiş, ad qalmışdır. Kəndin əhalisi (167 nəfər) heyvandarlıq və taxılçılıqla məşğul olur. Kənddə 1 telefon var. Oğuz-Qarabulaq avtobus marşrutu Vladimirovkanın 1 kilometrliyindən keçir.

Y A Q U B L U Rayon mərkəzindən 20 km cənubda, Oğuz-Xaldan şose yolunun üstündə yerləşir. Yaqublu İnzibati Ərazi Dairəsinin mərkəzidir. Kəndin əhalisi 1918-1920-ci illərdə Qərbi Azərbaycandan (indiki Ermənistan) deportasiya olunmuş azərbaycanlı ailələrindən ibarətdir. “Yaqublu” – nəsil adı ilə bağlı oykonimdir, “Y a q u b n ə s l i n ə m ə x s u s, Y a q u b n ə s l i n d ə n o l a n l a r” anlamındadır. Yaqub sözünün yəhudi mənşəli ad kimi təqdim olunması (Osman Mirzəyev, “Adlarımız”, Bakı, 1986. səh 111-112) yanlışlıqdır. Çox qədim tarixi olan Yaqub – “ o d, i ş ı q, G ü n ə ş” anlamlı maq-oğuz – Azərbaycan sözüdür, müqəddəs kitablarda adı çəkilən Yaqub peyğəmbərdir. Yəhudilər və digər xalqlar onu öz danışıq tərzlərinə uyğun olaraq İakov, Yakov kimi tələffüz etmişlər. “Yaqub” da “ya” Günəşi təmsil edir, “qub”-qab, qobu, qəbir, qubar, qürub, Qubad (şəxs adı) kimi sözlərlə eyni mənşədən olub Günəşin batan zaman aldığı forma, görünüş, dairə ilə bağlıdır. Deməli “Yaqub” (Yaqublu) - “y e n i c ə b a t m a ğ a b a ş l a y a n p a r l a q, i ş ı q l ı G ü n ə ş” dir. Kəndin şimalında qədim kurqanlar, cənubda Quşlar adlı kənd xarabalığı var. Yaqublu kəndinin əhalisi (630 nəfər) taxılçılıq, üzümçülük və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, mədəniyyət evi, kitabxana, poçt, ATS, tibb məntəqəsi var. Əhali təbii qazdan istifadə edir. Oğuz-Gəncə, Oğuz-Mingəçevir, Oğuz-Bərdə, Xaçmaz (kənd) Mingəçevir və s. avtobus marşrutları Yaqubludan keçir.

YEMİŞƏNLİ Rayon mərkəzindən 18 km cənubda, Padar kəndinin şərqində, Oğuz –Qəbələ şose yolunun solunda yerləşir. Padar İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. Qəbələ rayonunda eyni adlı, Gədəbəydə isə Təkyemişan adlı kəndlər var. Tədqiqatçılar bu sözü yemişan bitkisinin adı ilə əlaqələndirirlər. (E. Nuriyev, adı çəkilən əsəri, səh 65). Bizim fikrimizcə bu söz etnik mənşəli, yaxud mifik təfəkkürlə bağlı toponimdir, “yum” və “qam” (qam-şaman) sözlərinin təhrif olunmuş formasıdır. “Yum”-əski türk-oğuzlarda “xeyir-dua” anlamındadır. Onıarda xeyir-dua verən, söz söyləyən, yol göstərən müdriklərə, ağsaqqallara yumçu da deyilirdi. “Kitabi - Dədə Qorqud” dastanında boyların sonunda el ozanı Dədə Qorqud gəlib boy boylayır, söy (söz) söyləyir, yum (xeyir dua) verirdi (Bax: “Kitabi - Dədə Qorqud”, Bakı, “Gənclik”, 1977). “Şam” (qam-şaman) isə “h ə k i m”, “y o z u c u”, “ q a b a q c a d a n x ə b ə r v e r ə n” (Q. Qeybullayev, adı çəkilən əsəri, səh.107) mənalarını daşıyır. Belədə, “Yemişənli”ni “xeyir-dua verən, müdrik, b i l i c i şamanın olduğu yer” kimi qəbul etmək olar. Kəndin əhalisi (517 nəfər) taxılçılıq, heyvandarlıq, bağçılıq və tərəvəzçiliklə məşğul olur. Kənddə əsas məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 1 telefon var.

YENİKƏND Rayon mərkəzindən 21 km cənubda, Yaqublu kəndinin şərqində, Oğuz-Xaldan şose yolunun solunda yerləşir. Yaqublu İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. XX əsrin ortalarında buraya gələrək məskunlaşmış və kəndi yaratmış yerli əhali yaşayış məntəqəsini belə adlandırmışlar. Yenikənd–“yeni, təzə salınmış kənd, oba, yer” mənasındadır. Kəndin əhalisi (426 nəfər) heyvandarlıq və taxılçılıqla məşğul olur. Kənddə uşaq bağçası, klub, tibb məntəqəsi, 40 telefon var.

Z Ə R R A B Rayon mərkəzindən 25 km cənubda, Yaqubludan 5 km qərbdə yerləşir. Yaqublu İnzibati Ərazi Dairəsinə daxildir. “Zərrab” ın “zər” və “ab” sözlərindən yarandığı göz önündədir. “Zər”in-“od”, “ab”ın isə “su” olduğu bəllidir. Od və su isə həyatı, dünyanı yaradan ünsürlərdir. Zərrab kəndinin ərazisində öyrənilməmiş qədim xristian qəbiristanlığı mövcuddur ki, biz bu qəbiristanlığın albanlara aid olduğunu hesab edirik. Kəndin əhalisi (302 nəfər) taxılçılıq, heyvandarlıq və üzümçülüklə məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, 60 telefon var .

• * *

Bu əsas kəndlərdən başqa rayonda Baş Daşağıl kəndinə məxsus Malıx, Xaçmaz kəndinə məxsus Daşüz yaşayış sahələri var. Malıx-Baş Daşağıl kəndindən cənubda, rayon mərkəzindən 25 km cənub-qərbdə, Daşüz isə Xaçmaz kəndindən cənubda, rayon mərkəzindən 25 km cənub-şərqdə yerləşir. Qeyd etdiyimiz yaşayış sahələrinə vaxtilə maldarlıqla əlaqədar müvəqqəti köçürülmüş ailələr indi burada daimi məskunlaşmışlar. Malıxda 1 ibtidai məktəb, 1 tibb işçisi, 16 peyk telefonu, Daşüzdə 1 ibtidai məktəb, 1 radio telefon var. “Malıx” toponimində “mal” – sülhü, dincliyi, həyatiliyi, dəyərliliyi, mövcudluğu, varlığı, ilkinliyi, odu, işığı, yararlılığı və s. təmsil edir. “IX” (ux, ax, ıq, ik, uq, ük,) – şəkilçi rolunu oynayır, mənsubiyyət bildirir (kollux, daşlıq, çaylaq, güllük, çəmənlik və s. sözlərdə olduğu kimi). “Malıx” – “q a y n a r, ç a ğ l a y a n, i ş ı q l ı, s u l u, h a v a l ı, s ə f a l ı, i s t i y e r” anlamlarını daşıyır. “Daşüz” – Oğuz tayfalarından olan Dış Oğuzların adı ilə bağlıdır. Burada “daş”–“dış”ın dəyişmiş, “üz”–“oğuz”un qısaldılmış formasıdır. “Daşüz”–“çöl, bayır oğuzlar”dır. Q E Y D: Oğuz rayonunun, Oğuz şəhərinin və rayonun kəndlərinin əhalisinin sayı haqqında məlumat 2009-cu il yanvar ayının 1-nə olan məlumatdır.

Tarix: 14.01.2007 Tərtib etmə!.Novruzoguz.

Əhalisi

27 yanvar – 4 fevral 1999-cu ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Oğuz rayonunun 36 488 nəfər (81,49%-i azərbaycanlılar, 14,16%-i ləzgilər, 2,8%-i mesxeti türkləri, 0,55%-i ruslar, 0,49%-i yəhudilər və 0,51%-i digər millətlər olmaqla) əhalisi var.

Tarix: 14.01.2007 Tərtib etmə!.Novruzoguz.tk https://www.facebook.com/Welcome.to.Oguz.byINV oguz-ih.gov.az

</gallery>

İqtisadi xarakteristikası

``“Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inikişafı dövlət Proqramı”nın Oğuz rayonunda 2009-2011-ci illərdə icrası barədə

MƏLUMAT

Yol təsərrüfatı və nəqliyyat sahəsi

Oğuz rayon 61 saylı YİS-nin balansında 71 km respublika əhəmiyyətli, 152 km yerli əhəmiyyətli avtomobil yolu vardır. Qaraməryəm-İsmayıllı-Şəki avtomobil yolunun 95-114-cü km-də yerləşən 19 km uzunluğunda yolun 4 km-lik Oğuz-Bayan avtomobil yolu hissəsində asfaltlaşma işləri aparılmış, Kərimli və Əlican çay körpülərinin tikintisi , yolun qalan hissəsinin asfaltlaşması işləri davam etdirilir Şəhərdaxili yollara asfalt örtüyünün salınması məqsədi ilə təmir ediləcək küçələr müəyyənləşdirilib. Təmir olunacaq küçələrdə su-kanalizasiya işləri başa çatdıqdan sonra təmir işlərinə başlanılacaqdır. Elektrik enerjisi 10 kv-luq EVX üzrə 33 km məsafə əsaslı təmir olunub , 0,4 kv-luq EVX-lər üzrə 17,461 km məsafədə SİP kabel çəkilib, lakin mal-material ayrılmadığından işlər yarımçıq qalmışdır. Elektrik verilişi xətlərinin 38 km məsafəsində əsaslı təmir işləri aparılıb, 10/0,4 kv-luq y/st-ları üzrə 8 ədədi yenidən qurulmuşdur . İstilik təchizatı Oğuz Birləşmiş Qazanxanalar və İstilik Şəbəkəsi Sahəsinin balansında 5 istilik sistemi var. Qaz təchizatı Rayonun 34 yaşayış məntəqəsindən 11-ə təbii qaz verilir.

Su təchizatı və kanalizasiya

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin göstərişinə əsasən Nazirlər Kabinetinin 241-saylı 30 iyul 2010-cu il tarixli sərəncamına uyğun olaraq Oğuz şəhərinin əhalisinin içməli su ilə təminatı, kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması işlərinə başlanmışdır. Hazırda şəhərin yuxarı hissəsində 2 ədəd 1000 kubluq yeni su anbarı, xlorator, laboratoriya və mühafizə binaları tikilmiş, 2.4 km D-315 mm-lik polietilen magistral boru, 300 metr drenaj işləri başa çatdırılmışdır. Şəhər daxili şəbəkənin qurulması işlərinə başlanmış şəhərin 9 küçəsində işlər tamamlanmaq üzrədir. Bundan başqa “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2010-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nda rayonun bir sıra kəndlərinə yeni içməli su kəmərlərinin çəkilməsi və mövcud olanların əsaslı təmir olunması nəzərdə tutulmuşdur. Hazırda Böyük Söyüdlü Balaşum su kəmərində tikinti işlərinə başlanmış, 10 km su kəməri çəkilmişdir. Həmin kəmərin yenidən qurulması imkan verəcək ki,kəmər boyuna olan Qarabulaq, Astarxanovka ,Sincan, Padar, Yenikənd, Yaqublu, Top, Zərrab kəndlərini içməli su ilə təmin edək. Bucaq, Muxas, Bayan, Kərimli, Xaçmaz kəndlərinin su mənbələrinin və daxili şəbəkələrinin yenidən qurulmasına tezliklə başlanılacaqdır.

Meliorasiya və irriqasiya

Qala çay sistemində Padar , Yemişənli, Daşağıl çay sistemində Baş Daşağıl və Muxas kəndlərinin əkin sahələrinin mühafizəsi üçün 1278 p/m daş beton bəndləri tikilmiş, 176 min m³ çay yatağının təmizlənməsi işləri aparılmışdır , işlər davam etdirilir

Xal-xal çay sistemində mühafizə bəndləri tikilməmiş, 336 min m3 çay yatağının sıyrılması və təmizlənmə işləri aparılmışdır , işlər davam etdirilir

Oğuz çay sistemində Bayan kəndinin mühafizəsi üçün 150 p/m üzlük beton bəndləri tikilmiş , 324 min m3 çay yatağının təmizlənməsi işləri aparılmışdır işlər davam etdirilir

Türyan çay sistemində üzlük bənd quraşdırılmamış, 381 min m3 çay yatağının təmizlənməsi işləri aparılmışdır işlər davam etdirilir.

“Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı” üzrə

Kənd təsərrüfatı sahəsi

Oğuz rayonunun zəngin və əlverişli iqlim şəraiti, kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin inkişafına imkan verir. Oğuz rayonu Şəki-Zaqatala İqtisadi zonasında yerləşir. Rayonun inzibati ərazisi 107739 ha torpaq sahəsini əhatə edir. Rayon üzrə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 35355 hektardır. Bu torpaqlardan 7517 hektarı dövlət mülkiyyətində saxlanılıb, 9415 ha bələdiyyə mülkiyyətinə verilib, 18423 ha xüsusi mülkiyyətə olan torpaqlardır. Bunun 18368 ha hal-hazırda əkin altındadır, 2414 hektar bağ, 1450 hektarı dövlət mülkiyyətində olan meşə fonduna aid dincə qoyulmuş torpaqlar, 13083 hektarı örüşlər və 40 hektarı isə biçənək sahələridir. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, heyvandarlıqdır və meyvəçilik (fındıqçılıq) təşkil edir. Taxılçılıq Oğuz rayonunun ənənəvi əkinçilik növlərindən biri taxılçılıqdır. Rayonda yüksək məhsuldarlığın əldə olunması üçün bu sahələri əkib becərən hüquqi və fiziki şəxslərlə görüşərək, onlara aqrotexniki qaydalara uyğun xidmət göstərmələri barədə müvafiq məsləhətlər verilmişdir. Onlara yüksək məhsuldar cavan toxumlardan istifadə olunması və rayona Rusiyadan gətirilərək güzəştli qiymətlə Toxumçuluq təsərrüfatlarına verilmiş və onlar tərəfindən əkilərək istehsal olunmuş yüksək keyfiyyətli Buğda toxumlarından, rayona gətirilmiş mineral gübrələrin aqroservis xidməti göstərən müəssisədən güzəştli şərtlərlə alınması və istifadə olunması qaydaları barədə istehsalçıların təlimatlandırılması və onlara gübrələrin çatdırılması sahəsində müəyyən işlər görülmüşdür. Rayona gətirilmiş fosfor və azot gübrələri güzəştli qiymətlərlə taxıl istehsalçılarına çatdırılmışdır. Ən yüksək göstərici bu sahədə 2008 -ci ildə əldə edilmişdir. 2008- ci ildə rayonda 45481 ton taxıl istehsal edilərək yüksək məhsuldarlığa nail olunmuşdur. Taxılçılığın inkişaf etdirilməsi üçün rayonda əlverişli iqlim şəraiti və emalın təşkili üçün un dəyirmanları vardır. 2010- cu illin payızında 2011-ci ilin məhsulu üçün 13547 hektar sahədə payızlıq əkin aparılmışdır. Bunun da 9039 hektarında buğda, 4508 hektarında arpa əkinləridir. Payızlıq taxıl bitkilərindən 31631 ton məhsul istehsal edilmişdir. Qarğıdalıçılıq Qarğıdalı istehsalı ilə rayonun əhalisi uzun illərdir ki, məşğul olur. Bu il rayonda 695 hektar sahədə dən üçün qarğıdalı əkilmişdir. Əhalinin bu növ məhsul istehsalı ilə məşğul olmasına səbəb Azərbaycan Respublikasının regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramının (2004-2008-ci illər) icrası ilə əlaqədar rayonda yeni tikilib istifadəyə verilmiş Qlükoza zavodunun istifadəyə verilməsidir. Zavodun rayonda işə düşməsi qarğıdalı istehsalının artırılmasına imkan vermişdir. Müəssisədə qarğıdalı emal olunaraq qlükoza və mal-qara üçün yem məhsulları istehsal olunur. Bu müəssisənin tikintisi rayonda istehsal olunmuş qarğıdalının realizasiyasında mövcud olan problemlərin aradan qalxmasına və heyvandarlığın inkişafına əlavə imkanlar yaratmışdır. 2011- ci ildə rayonda 170 hektar sahədə dən üçün vələmir, 185 hektar sahədə günəbaxan, 35 hektar sahədə emal üçün şəkər çuğunduru, 317 hektar sahədə kartof, 326 hektar sahədə tərəvəz, 17 hektar sahədə bostan əkilmişdir. Yem bitkilərinin ümumi əkin sahəsi 3350 hektar olmuşdur. Meyvəçilik və fındıqçılıq Rayonda fındıq, alma, armud və sair meyvələr istehsal olunur. 2010-cu ildə 2496 ton meyvə (fındıqla birgə) istehsal edilmişdir. Əhalinin pul gəlirlərində xüsusi yer tutan fındıq istehsalı 756 ton olmuşdur. Bu növ məhsul üçün rayonda əlverişli bazar, eləcə də emal sexləri olması əhalinin fındıq istehsalının artırılması üçün əlaqədar tədbirlərin (fındıq bağların salınması, mövcud bağlara xidmət göstərilməsi və s.) həyata keçirilməsinə marağı artırır. Rayonda fəaliyyət göstərən Fındıq emalı zavodunda fındıqdan müxtəlif növ keyfiyyətli məhsullar hazırlanır. Üzümçülük Rayonun iqlim şəraiti fermerlərə daha çox gəlir gətirən üzümçülüyün inkişafına imkan verir. Belə ki, 1980-cı illərdə kifayət qədər üzüm sahələrinə malik idi və üzüm istehsal edirdi. Sovetlər birliyinin süqutundan sonra üzümçülüyün inkişafı demək olar ki, rayonda dayanmışdı. Son illərdə Oğuzda üzümçülük sahəsi yenidən bərpa edilmişdir. Xüsusilə “Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı-nın (2004-2008-ci illər) icrası ilə əlaqədar bu sahənin inkişafı da sürətlənmişdir. Hal-hazırda rayonda üzüm bağları 64 ha, o cümlədən bar verən bağlar isə 36 hektardır. Üzümçülük sahəsinin inkişafı ilə paralel olaraq rayonda vaxtilə Yaqublu kəndində fəaliyyət göstərən üzüm emalı zavodunun işə salınması istiqamətində işlər aparılır. Üzüm emalı zavodu özəlləşdirildikdən sonra fəaliyyəti dayanmışdır. Bu ildən zavodun fəaliyyəti qismən bərpa olunaraq süfrə suları istehsalına başlanılmışdır.

Heyvandarlıq Hal-hazırda rayonda iri buynuzlu mal-qara 29245 başdır ki, bunun da 12978 baş inək və camışlardır. Qoyun –keçilərin sayı 62184 baş, donuzların sayı isə 38 başdır. İri buynuzlu malın 28602 başı, qoyun-keçinin 57632 başı, donuzun isə 38 başı ev təsərrüfatlarının, əhalinin və qalanı isə kənd təsərrüfatı müəssisələrinin və sahibkarın payına düşür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 avqust 2008-ci il tarixli 3000 nömrəli “Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının toxum, gübrə və damazlıq heyvanlar ilə təmin edilməsinə əlavə dəstək verilməsi barədə sərəncamına uğun olaraq dövlət bücəsinin vəsaiti hesabına dəyərinin 50 faizi ödənilmək yolu ilə 5 baş cins düyə alınaraq rayona gətirilmiş və onların sayı artırılaraq 8 başa çatdırılmışdır. 01 iyun 2011-ci il tarixə rayonda diri çəkidə ət istehsalı 1382 ton, süd istehsalı 7838 ton, yun istehsalı 58.1 ton olmuşdur. Quşçuluq Rayonda quşçuluğun inkişaf etdirilməsi istiqamətində işlər görülmüşdür. Belə ki, rayonun Kərimli kəndi ərazisində yeni quşçuluq sexi inşa edilmişdir. Hal-hazırda müəssisədə quş yetişdirilərək əhaliyə satışı təşkil olunmuş və eyni zamanda müəssisənin istehsal gücünün artırılması üçün işlər aparılır. 01 iyun 2011-ci il tarixə rayonda yumurta istehsalı 1242 min ədəd olmuşdur. Arıçılıq Arıçılıq ənənəvi sahələrdən biridir. Rayonun təbii iqlim şəraiti, dağ meşələrində bitən cökə və şabalıd ağaclarından arıların bol nektar əldə etməsi arıçılığın inkişaf etməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Rayonda 1175 arı ailəsi olmuş, 17.6 ton bal istehsal olunmuşdur. Bu sahəyə diqqət artmaqdadır. Rayon əhalisinin 82.8 %-i kəndlərdə yaşayır və məşğul əhalinin 71 %-i kənd təsərrüfatı və kənd təsərrüfatına xidmət sahələrində çalışır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 1907 №-li “Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına dövlət dəstəyi haqqında”, 21 avqust 2008-ci il tarixli 3000 nömrəli “Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının toxum, gübrə və damazlıq heyvanlar ilə təmin edilməsinə əlavə dəstək verilməsi barədə sərəncamlar və dövlət tərəfindən bu sahədə həyata keçirilən əhəmiyyətli tədbirlər kənd təsərrüfatının inkişaf etdirilməsinə müsbət təsir göstərmiş, istehsalçıların istehsala marağını artırmış və bu sahənin inkişafına geniş imkanlar açmışdır. “Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına dövlət dəstəyi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 1907 №-li sərəncamının icrası ilə əlaqədar 2011- ci ildə Oğuz rayonu üzrə cəmi 3798 kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçısına becərdikləri 15212.02 hektar ümumi əkin sahəsinə görə 608480.80 manat yardım hesablanaraq dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına istehsalçılara ödənilmişdir. “Aqroservis” xidmətləri Oğuz rayonunda “AQROLİZİNQ” ASC-nin Oğuz “Aqroservis” filialı fəaliyyət göstərir. “AQROLİZİNQ” ASC-nin Oğuz Aqroservis filialı rayonda kənd təssərrüfatı ilə məşğul olan istehsalçılara 10 şum traktoru, 3 səpin texnikası, 3 kimyəvi mübarizə aqreqatları, 14 taxıl biçən kombayn vasitəsi ilə xidmət göstərir

Rayonda Aqrolizinqə verilmiş 25 şum traktoru, 10 səpin texnikası, 2 taxıl yığan kombayn vardır. Bundan əlavə rayonda kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərdə, xüsusi mülkiyyətdə olan 52 şum traktoru, 52 səpin texnikası, 10 kultivator, 8 kimyəvi mübarizə aqreqatı, 50 yığım kombaynı( 43 taxıl biçən, 1 qarğıdalı biçən və 6 yonca biçən) vardır. Bütün kənd təsərrüfatı texnikaları əkin biçin mövsümündə rayon əhalisinə xidmət edir.

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri

Oğuz rayonunda 6 məktəbəqədər uşaq müəssisəsi, 30 ümumtəhsil məktəbi, 30 kitabxana, 21 klub, 5 mədəniyyət evi fəaliyyət göstərir.

Maddi-mədəni irsi

Rayondakı memarlıq abidələrindən Muxas kəndində bürc (XIV əsr), Filfili kəndində qala (XVIII əsr) bu günə kimi qalmışdır.

Oğuzun Ərmənət kəndindəki qala da çox qədim tarixə malikdir. Bu qalanı Gavurlar qalası adlandırırlar. Deyilənə görə qədim dövrlərdə kənd əhalisi düşmənlərdən qorunmaq uçun bu qaladan bir istehkam kimi istifadə edib. Qala kəndi əhatə edən dağın zirvəsində yerləşir.

Xaçmaz kəndi yaxınlığındakı Sarısu çayının üstündəki Daşüz körpüsü (XIX əsr), Sincan kəndindəki məscid (XVIII əsr), Kərimli kəndindəki məqbərə (XV əsr), Muxas kəndindəki üçmərtəbəli qüllə (XIV əsr), Xaçmaz kəndində Qaladağ dağının zirvəsində yerləşən müdafiə təyinatlı Qabur qülləsi (VII-XIV əsrlər), yenə də Qaladağ zirvəsinin yaxınlığında yerləşən, içməli su ilə təchiz olunan Gavurqala qülləsi (VII əsr), Filfilli çayının yaxınlığında, Qalaçay çayının sahilində yerləşən, çay daşından tikilmiş Surxayxan qülləsi (XVIII əsr), Oğuz şəhəri ərazisində qədim sınaqoqlu (1849-cu il) yəhudi qəsəbəsi, hazırda yerli diyarşünaslıq muzeyinin yerləşdiyi alban məbədi, Azərbaycan ərazisində fəaliyyətdə olan ən qədim məktəblərdən biri – XIX əsrdə tikilmiş məktəb (Padar və Xaçmaz kəndlərində də bu cür məktəblər var) və s. rayonun qədim tarixi abidələrindəndir.

Tarixi abidələri Rayonda 39 arxeoloji və memarlıq abidəsi mövcuddur. Onlar haqqında ətraflı məlumat toplamaq üçün Tarix – diyarşünaslıq muzeyinə getmək məsləhətdir. 1981 – ci ildə yaradılan muzey XVIII əsrin birinci yarısına aid Alban ibadətgahında yerləşir. Yəhudi məhəlləsi Yerlilər bura “Cuğutlar məhəlləsi” deyirlər. Şəhərin cənub – qərbindəki yəhudi məhəlləsində 2 sinaqoq fəaliyyət göstərir. Onlardan bir dənəsi tari-xi əsər statusu daşıyır. 1849 – cu ildə inşa edilən bu sinaqoq iki mərtəbəlidir. Digəri nisbətən yenidir. Oğuz tatdilli dağ yəhudilərinin keçmiş nəsilləri Şəki xanlığının ərazisinə XVII əsrin II yarısında gəliblər. Zalam, Mücü kəndləri və rayonun yuxarıbaş məhəlləsində yaşayırlar. Azərbaycanda dağ yəhudiləri arasında Oğuzda yaşayanlar özlərini şəkiyi, Şamaxıda yaşayanları şirvoni, Qubada yaşayanları ğubeyi adlandırırlar. Kəndbaşı məhəlləsi Rayonun yuxarı hissəsi belə adlanır. Əsas məskənləri Qəbələnin Nic kəndi olan udilərin az hissəsi Kəndbaşında yaşayır. Aleksandr Düma “Qafqaza səyahət” əsərində Oğuzdakı udilər haqqında məlumat verir. Rayonun Düzənlik deyilən ərazisində isə udi xristian qəbiristanlığı yerləşir. Qəbiristanlığın içərisində yaşı məlum olmayan və üzərində hər hansı inventar nömrəsi olmayan bir məbəd mövcuddur. Çox qısa məsafədə yerləşməsinə baxmayaraq Kəndbaşı və Düzənlik deyilən yerlərdə rayon mərkəzi ilə müqayisədə temperatur kəskin şəkildə fərqlənir. Nisbətən yüksəkdə, Oğuz çayın sahilində, sıx meşədən ibarət bu ərazi mərkəzə yaxın əsas istirahət mərkəzi hesab edilir. Alban məbədləri Oğuzda 7 ədəd alban məbədi mövcuddur. Bunlardan 3 – ü rayon mərkəzində, digərləri Qarabulaq və Calud kəndlərindədir. Mərkəzdəki ibadətgah 1700 – 1750 – ci illərdə inşa edilib. 1981 –ci ildə tam bərpa edildikdən sonra muzeyin istifadəsinə verilib. Digəri rayon mərkəzi xəstəxanasının həyətində, üçüncüsü isə Xal-xal yolunun üstündəki təpədə yerləşir. Oğuzdakı Alban ibadətgahları tam tədqiq edilməyib. Tarixi Rayonun Filfilli və Baş Daşağıl kəndlərinin şimalında yaşı bilinməyən, tədqiq olunmamış müasir qəbirlərdən öz uzunluğu ilə fərqlənən, Kitabi Dədə Qorqud dastanındakı boylarda səsləşən oğuz qəbirləri bu günə qədər qalıb. A.Bakıxanov “Gülüstani – İrəm” adlı tarixi əsərində Xaçmaz mahalının və rayonun Tərkəş kəndinin adı çəkilir. Ziya Bünyadov “Azərbaycan VII – IX əsrlərdə” əsərində ərəb müəllifi Bəlazuriyə istinadən bu ərazilərdəki Filanşahlıqdan bəhs edir. Etnik əlamətlərə əsasən ərəb işğalları ərəfəsində Qafqaz Albaniyasının şimal əyalətlərindən biri olan Filanşahlığın ərazisinin bu günkü Filfilli kəndinin və onun yaxın – uzaq ətrafındakı kəndlərdən ibarət olduğunu qeyd edir. Muxas qülləsi (IX əsr) Yol üstündə salınıb. Asfalt yolun kənarındakı taladan keçdikdən sonra, meşənin içində Gözətçi qülləsi var. Yamacın üstündə yerləşir. Adət edildiyi üzrə elə də hündür nöqtədə deyil. Muxas kəndinin şimalında, Daşağıl yolunun üstündə, keçid qarşısında tikilib. 3 tərəfi düzbucaqlı, bir tərəfi isə yarımdairəvi formadadır. Qüllənin hündürlüyü 11 – 12 metrdir. Yalnız bir tərəfindəki divar hündürlüyündə qapı yeri var. IX əsrdə çay daşı və kirəcdən tikilən 3 mərtəbəli Muxas qülləsindən müşahidə məqsədilə XIV əsrə qədər istifadə edilib. Uğan mağarası Baş Daşağıl kəndinin girişində, Uluçayın qərb tərəfində, nəhəng qayaların altında yaranmış təbii mağaradır. Qədim türklərdə müqəddəs, ulu hesab edilən dağ – qaya toteminə sitayiş edilib. Uğan mağarası ibtidai insanların ilk sığınacaq yerlərindən sayılır. Bura ilə bağlı əfsanələr çoxdur. Toponimi iki cür izah edirlər. Uğ və ya ağ günəşin əsas rəngidir. Günəşi təmsil edir. Ucalığı bildirir. Digər ehtimala görə isə uğultu, qulağa gələn sürəkli səs, an isə cəm şəkilçisidir. Uğan uca, müqəddəs yer, mağara mənasına gəlir. Xaçmaz Govur qalası (VII əsr) Kənddən 2 km şimal – qərb, Ərmənət kəndinin şimalında Qaladağın zirvəsində yerləşir. XVI əsr ədəbiyyat qaynaqlarından Xaçmaz Govur Qalası adı ilə məlumdur. A.Bakıxanovun əsərlərində verdiyi məlumata görə, 1578 – 1583 – cü illərdə Şirvan və Dağıstan torpaqları uğrunda İranla Türkiyə arasında müharibələr zamanı bu qala qarşısında şüddətli döyüşlər olub. Qala ilə bağlı rəvayətlərdən birində deyilir ki, Həzrət Əli qalanın hakimi və govurların padşahı Qəzənfər ilə vuruşaraq islam dinini qəbul etmək istəməyən qala hakimini qalanın cənubundakı Böyük daşın yanında öldürüb. Böyük Qafqazın yamaclarındakı bu qalaya dağın üstü ilə fayton yolu gedib. Cənub və şərq tərəflərdən isə ancaq piyada getmək mümkündür. Qala çay daşı və kirəclə tikilib. Iki mərtəbəlidir. 7 bürcdən ibarət olub və su kəməri çəkilib. Sadə memarlıq üslubunda tikilən qalada ancaq bir darvaza yeri var və yuxarı hissəsi dağılıb. Darvaza yerindən qalaya yalnız piyada və ya atla daxil olmaq mümkündür. Ərmənət kəndini əhatə edən dağın zirvəsində yerləşir. Deyilənlərə görə, qədim dövrlərdə kənd əhalisi düşmənlərdən qorunmaq üçün bu qaladan bir istehkam kimi istifadə edib. Surxayxan qalası (XVIII əsr) Filfillidən piyada təxminən 40 dəqiqəlik məsafədədir. Qazıqumuqlu Surxay xan tərəfindən tikildiyi bildirilən bu qala rayon mərkəzindən 55 km şimal – şərqdə, Filfillinin şimalında, Xaçmaz keçidində, qalaçayın sağ sahilindədir. Talanın ortasında, yaşıllıqların arasında itib. Qalanın üstünü kol – kos basıb. Qalanın ətrafında mövcud olan yaşayış evlərinin qalıqları Surxayxan qalasının son orta əsrlərə aid qala- şəhər olduğunu bildirsə də abidə tədqiq edilməyib. https://www.facebook.com/Welcome.to.Oguz.byINV NOVRUZOGUZ.TK

Mətbəx

Mətbəx Mətbəx Filifilli mətbəxi Oğuzda təriflənən bir çox yeməklərin ana vətəni hesab edilir. Qoz, zoğal, itburnu çiçəyindən bişirilən mürəbbələr məşhurdur. İtburnu çiçəyini burada dəmləyib içirlər. Böyrək ağrıları və soyuqdəymə üçün əladır. Meşə yabanı meyvələrlə doludur. Bu bolluq mətbəxə də əks olub. Bir gün buralara yolu düşənlər aşağıdakı ləzzətləri dadmağı unutmasınlar… Zirinc mürəbbəsi Qripə, soyuqdəyməyə qarşı ən yaxşı dərman hesab edilir. Sarılıq üçün də yaxşı gəlir. Yabanı bitki olan zirinc turşməzə dadlı giləmeyvədir. Yarpaqları da yeməlidir və dadı turşdur. Meyvəsi payızda bitir – yetişir, tikanlı budaqların arasından çətinliklə toplanır. Onu eyni zamanda turşusunu da hazırlayırlar. Afar Oğuz üsulu ilə bişən qutab belə adlanır. Göyərti və quru şor ilə hazırlanır. Sacda bişir. Inqridiyentləri dəyişir. İçərisinə pencər deyilən bitki qoyulur. Pencər qovurması da burada çox dəbdədir. Göyərtiyə ət maşınında üyüdülmüş qoz ləpəsi qatılır. Tamam fərqli bir dad əmələ gəlir. Bəzən içərisinə nar dənələri də qoyulur. Qatıq və sumaxla yeyilir. Çığırtmalı aş Bir növ plovdur. Əvvəlcə çolpa bir az pörtlədilir. Onun üçün ayrıca soğança hazırlanır. Bol soğan yağda qovruluqdan sonra çolpa buraya qoyulur. Ayrıca qayğanaq bişirilir. Daha sonra bunların hamısı qarışdırılaraq düyünün üstünə düzülür və bu şəkildə servis edilir. Qıymalı aş Qış aylarında Oğuz süfrələrinin vazkeçilməz ləzzətidir. Daha çox məclislər üçün dəmlənən aş növüdür. Ayrıca düyü dəmlənir. Onun üçün xüsusi olaraq mal və qoyun ətindən qıyma, şabalıd və quyruqdan ibarət aşqara hazırlanır. Bunun əvəzinə yayda isə Səbzəli aş hazırlanır ki, burada qıyma yerinə göyərtidən istifadə edilir. Cökə dolması Cökə ağacının yarpağından hazırlanan bölgə yeməyidir. Yazda, ağaclar yenicə yarpaqlamağa başlayanda, mart sonu və aprel aylarında təzə yarpaqdan bişirilir. Mövsüm yeməyi olduğu üçün dadına baxmaqdan ötrü həmin vaxtlarda Oğuzda olmağınız kafidir.

https://www.facebook.com/Welcome.to.Oguz.byINV NOVRUZOGUZ.TK

Yerli media

Rayonda "Oğuz yurdu" qəzeti nəşr olunur.

Azərbaycanın ictimai həyatının ən mühüm hadisələrindən biri milli mətbuatımızın formalaşması olmuşdur. 1875-ci il iyulun 22-də “Əkinçi “ adı ilə naşiri, redaktoru, həm də korrektoru Həsən bəy Zərdabi olan qəzetin ilk nəşri bütün Qafqazda böyük əks - səda doğurmuş və Azərbaycanın milli demokratik zəmində gələcək inkişafı üçün böyük rol oynamışdır. Bu gün respublikamızda dünya standartlarına cavab verən 650 – dən çox müxtəlif kütləvi informasiya vasitələri – qəzet, jurnal, informasiya agentlikləri fəaliyyət göstərir. Gündəlik həyatımızı dövri mətbuatsız təsəvvür etmək çətindir. Xüsusilə də paytaxtdan uzaq bölgələrimizdə mətbuatın rolu daha çoxdur. Yerli qəzetlər isə, rayon həyatının güzgüsü, görən gözü, döyünən ürəyidir.

“Oguz yurdu” rayonumuzda çıxan yeganə qəzet, informasiya mənbəyidir. Qəzet nəşrə başladığı ilk illərdən rayon həyatını özündə əks etdirmişdir. Şübhəsiz ki, qəzet şəraitdən asılı olaraq ayrı-ayrı dövrlərdə müxtəlif ideologiya və fərqli formatda işıq üzü görmüşdür. Bununla belə o öz ənənəsinə sadiq qalmış, yeganə informasiya mənbəyi kimi rayon həyatının bütün sahələrini özündə əks etdirərək Oğuzun davamlı tarixi salnaməsini yaratmışdır.

70-ci illərdə qəzetdə çalışan əməkdaşlar

1929-cu ildə rayonun Xalxal kəndində müəllim kimi fəaliyyətə başlayan Sultan Əfəndiyev qəzetin ilk redaktoru təyin edilib (1934 – 1954 - cü illər).

Qəzetin ilk redaktoru Sonralar Qara Abidzadə, Abuzər Qasımov, Həsən Nəcməddinov, Sirin Salahov, Nemət Əhmədov, Əyyub Yusifov, Rasim Amanov, Adil Tağıyev, Nazim Hüseynli redaktorluq etmişlər. Neçə-neçə qələm sahibi redaksiyada müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, qəzetin maraqlı və məzmunlu çıxmasında yaxından iştirak etmişlər. Onların bəziləri bacarıqlı mütəxəssislər kimi sonralar yüksək vəzifələrə irəli çəkilmiş və indi də fəaliyyətlərini davam etdirirlər.

Nazim Hüseynli, “Oğuz yurdu” qəzetinin redaktoru “Oğuz yurdu ” qəzetinin 75 illiyinin tamam olması rayon həyatında mühüm hadisədir. Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı A. Əlihüseynov 30 aprel 2009-cu il tarixdə “Rayonda çıxan “Oğuz yurdu ” qəzetinin ilk sayının çapdan çıxmasının 75 illiyinin qeyd olunması haqqında” sərəncam vermişdir.

Rayon qəzeti 1934-cü ildə “ Vartaşen kolxozçusu ” adı ilə nəşrə başlamış, sonralar “Varlı həyat”, “ Lenin bayrağı ” adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. Qəzetin “Oğuz yurdu ” adı isə Oğuz ziyalılarının, rayon ictimaiyyətinin tələbi ilə reallaşmışdır. Lakin hansı ad altında çıxmasından asılı olmayaraq rayon qəzeti oğuzluların maarifləndirilməsində, məlumatlandırılmasında, rayon həyatının işıqlandırılmasında əvəzsiz rol oynamışdır və bu gündə də həmin funksiyanı uğurla yerinə yetirir. Ötən illər ərzində nöqsan və problemlərə öz münasibətini bildirmiş, onların aradan qaldırılmasında mühüm rol oynamışdır. Qəzetimiz rayonun tarixinə, burada aparılan tikinti-quruculuq işlərinə, iqtisadiyyatın, həyatın müxtəlif sahələrinə aid yazıları, faktları şəkilləri, materialları yaşadır.

Rasim Amanov, “Respublika” qəzetinin bölgə müxbiri,

“Oğuz yurdu”nun sabiq redaktoru

Rayon qəzetində işləmək həm çətin, həm də çox şərəflidir. Bu çətinliyi başa düşmək, şərəfi isə uca tutmaq, yekunda əsil jurnalist kimi daha yaxşı peşəkarlıq qazanmaq yüksək məsuliyyət və bacarıqlı idarəetmə kadrı kimi yetişməyə yaşıl işıq yandırır. “ Oğuz yurdu ” nun bu günkü fəaliyyəti də bu baxımdan təqdir olunmalıdır.

Ötən dövrdə nə qazanmışamsa, jurnalistik peşəmdə hansı uğura nail olmuşamsa orada çalışdığım iyirmi bir illik fəaliyyətimə minnətdaram. Bu gün rəsmi dövlət qəzetinin, “Respublika” qəzetinin bölgə müxbiri işləyirəm. Böyük cəsarətlə deyə bilərəm ki, müxtəlif rayonlardan, müxtəlif sahələrdən materiallar hazırlayanda “Oğuz yurdu”nda qazandığım təcrübə, topladığım güc mənə dəstək olur. Bax, ona görə də o dövrləri jurnalistik fəaliyyətimin canlı tarixi adlandırıram.

Aybəniz Babayeva

“Oğuz yurdu”nun əməkdaşı 27 il + 22 gün =? Bərabər işarəsinin qarşısına çox şey yaza bilərəm. Bütöv bir ömür də, qəzetə jurnalistikaya bağlı həyat da. Lap elə əsəbiləşib sıfır da. Amma ən pisi, qorxulusudur bu sıfır. Bərabərliyin qarşısına sıfır yazsam bu o deməkdir ki, ömrümün tən yarısı sıfıra bərabərdir. Qəzetimizin 75 yaşı tamam olur. Mən isə 27 il 22 gündür ki, burada işləyirəm. Qəzetə bağlılığımın tarixi isə az qala 40 ildir.

Qəzet mənə sözü necə və harada deməyi öyrətdi. Həyatda isə bu çox köməyimə çatıb. Rayon qəzeti mənə o qədər əziz olub ki, heç vaxt burdan getməyi (hətta 7-8 ay maaş almadığımız vaxtlarda belə), başqa sahədə işləməyi ağlıma belə gətirməmişəm. Dəyərlərin, jurnalistikaya, jurnalistlərə münasibətin dəyişməsi də məni bu fikrə gətirmədi.

İndi çevrilib geri baxanda saralmış qəzet səhifələrində təmənna və qərəzdən uzaq məqalələri, müsahibələri, şərhləri, tənqidi yazıları görürəm. Ən başlıcası hər yazının arxasından insanlarla ünsiyyət boylanır. Maddi demək olar ki, heç nə qalmayıb. Qazandığım böyük, mənəvi bir dünyadır. Belə bir dünya üçün isə yaşamağa, işləməyə dəyər.

Əlfəddin Abdullayev, tibb elmləri namizədi Mən uzun illər Oğuzdan kənarda yaşasam da heç vaxt doğma elimdən və obamdan ayrı düşməmişəm, Oğuza, oğuzlulara həmişə böyük məhəbbət bəsləyən bir insan kimi bu diyarın sevincini də, kədərini də özümünkü hesab edirəm. Rayon qəzetinin yubileyi hər bir oğuzlunun, eləcə də mənim sevincimdir. Qəzetin yaradıcı kollektivinə rayon həyatının salnaməsini yaratmaq kimi çətin və şərəfli işdə uğurlar diləyirəm. Həm qəzet işçilərinə, həm də bütün oğuzlulara möhkəm cansağlığı arzulayıram.

Saleh Məhərrəmov, YAP Oğuz rayon təşkilatının sədri Hər bir oğuzlu üçün doğma olan “Oğuz yurdu ” da ölkəmizdə mətbuata yaradılan şəraitdən lazımınca yararlanır. İndi qəzet Oğuzda gedən abadlıq, quruculuq işlərindən bəhs edən müxtəlif janrlı yazıları öz səhifələrinə çıxarır. Azərbaycan dövlətçiliyi, ölkəmizin inkişafı, Oğuzun dünəni, bu günü, gələcəyi ilə bağlı yazılar üstünlük təşkil edir.

M. Salamov,   əmək veteranı

“ Oğuz yurdu” qəzetinin redaktoru Nazim Hüseynliyə! “Oğuz yurdu” qəzetinin yubileyi münasibətilə Sizi, qəzetin əməkdaşlarını və oxucularını səmimi qəlbdən təbrik edirəm. Uzun illər(əlli ilə yaxın) müxtəlif vəzifələrdə müxtəlif kollektivlərdə işləmişəm. . Qətiyyətlə deyə bilərəm ki, qəzet qədər insanı öyrədən, səfərbər edən və saflaşdıran ikinci bir iş yeri tanımıram.

Ulduz Baxışova , Oğuz rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsinin müdiri

“Oğuz yurdu ” hər bir oğuzlunun sevimli qəzetidir. Milli mənəvi, əxlaqı dəyərlərimizin, adət - ənənələrimizin qorunub saxlanmasında, təbliğində, eyni zamanda əhalinin maariflənməsində, intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsində, dilimizin gözəlliyinin qorunub saxlanmasında və s. qəzetin müstəsna xidmətləri vardır.

Ramin Əhmədov, ADPU - nun dosenti, ABU-nun radio və televiziya jurnalistikası kafedrasının müdiri

Oğuzlular neçə illərdir ki. doğma diyarın maraqla oxuduqları mətbuatının yubiley təntənəsini böyük bayram sevinci ilə qarşılayırlar. Çünki qəzetin hər səhifəsindən oğuzlular üçün yeni - yeni xəbərlər ,həmyerlilərin uğurları, çeşidli məlumatlarla yanaşı, müxtəlif peşə sahiblərinin portretləri boylanır , “dil açıb ” onlarla danışır. Bir faktı da qeyd etmək fərəhlidir ki, rayonun gənc ədəbi qüvvələri ilk addımlarını bu orqanda atmış, kövrək misraları ilə “Oğuz yurdu”ndan ətrafa boylanmışlar. Qəzetin nəzdində fəaliyyət göstərən “Qönçə” ədəbi birliyinin fərqlənən üzvlərindən Yusif Rzayevin, Mahitavanın, Solmaz Ağdamlının, Nemət Abdullayevin yenicə doğulan ədəbi nümunələri ilə elə ilk tanışlıq məhz bu qəzetin səhifələrindən başlayır. Qəzetin redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri Rəyasət Heyətinin “ Qızıl qələm ” media mükafatı laureatı yazıçı-jurnalist Nazim Hüseynli indi yeni bir ədəbi adla Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin diplomu – H. Zərdabi adına mükafatla təltif olunmuşdur.

Yusif Rzayev, Qəzetin keçmiş əməkdaşı, şair

Fəxr edirəm ki, mən bu qəzetin əməkdaşı olmuşam, onun yetirməsiyəm. Mənim rayon ictimaiyyəti arasında tanınmağımda və sevilməyimdə, yaradıcılığımın inkişafında, respublika mətbuatına və Azərbaycan ədəbi-ictimai mühitinə yol tapmağımda “ Oğuz yurdu ” nun əvəzedilməz rolu olmuşdur.

Xatirə Sadıqova, mətbəənin keçmiş işçisi

Uzun illər rayon qəzetinin mətbəəsində linotipçi işləmişəm. 80-ci illərdə elə gün olurdu ki, gecədən xeyli keçənədək mətbəədə olur, səhər oxucuya qəzeti vaxtında çatdırırdıq. Adam işinin gərəkli, lazımlı olduğunu bildikdə, gördükdə onun üçün işləmək də, yaşamaq da maraqlı olur.

Bu gün rayon şəraitində qəzet çıxarmaq çox çətin və məsuliyyətli işdir. Bu şərəfli işin bütün məsuliyyətini "Oğuz yurdu ”nun redaktoru Nazim Hüseynli və yeganə əməkdaşı Aybəniz Babayeva daşıyır. Oğuzlular doğma qəzetlərinin yubileyini sevinc hissi ilə qeyd edirlər. Bu münasibətlə rayonun müxtəlif idarə və təşkilatlarında silsilə tədbirlər keçirilir.

Mədəniyyət və Turizm Şöbəsində “Oxucu konfransı”, Mərkəzi kitabxanada redaksiya əməkdaşları ilə görüş buna misaldır. Şübhəsiz ki, hər bir oğuzlunun doğma qəzet haqqında deməyə sözü vardır. Çünki, bu qəzetin səhifələrində hərəmizin həyatından bir iz, bir an qalır.

75 yaşın mübarək “ Oğuz yurdu”. Nəşrlərinə daimilik, əməkdaşlarına məhsuldar yaradıcılıq arzulayırıq. Qələminiz iti, sözünüz kəsərli olsun.

                                                                  Oğuz rayon MKS-i
                                                                       Qəsidə Hüseynova

oguz-mks.az Facebook - WELCOME TO OĞUZ səhifəsi novruzoguz.tk oguz-ih.gov.az

Xarici keçidlər

http://www.stat.gov.az/map/#005_4.xls