Heydər Əliyev
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
| Heydər Əliyev | |||||||||
.jpg) |
|||||||||
|
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 oktyabr 1993 — 31 oktyabr 2003 | |||||||||
| Baş nazir: | Surət Hüseynov Fuad Quliyev Artur Rasi-zadə İlham Əliyev |
||||||||
| Sələfi: | Əbülfəz Elçibəy | ||||||||
| Xələfi: | İlham Əliyev | ||||||||
|
|||||||||
| 14 iyul 1969 — 3 dekabr 1982 | |||||||||
| Sələfi: | Vəli Axundov | ||||||||
| Xələfi: | Kamran Bağırov | ||||||||
| Partiya: | 1) Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası (1945-1991) 2) Yeni Azərbaycan Partiyası (1992-dən) |
||||||||
| Təhsili: | 1) Azərbaycan Sənaye İnstitutu 2) Azərbaycan Dövlət Universiteti |
||||||||
| Dini: | İslam | ||||||||
| Təvəllüdü: | 10 may 1923 Naxçıvan, Azərbaycan SSR, Zaqafqaziya SFSR |
||||||||
| Vəfatı: | 12 dekabr 2003 Klivlend, Ohayo, ABŞ |
||||||||
| Dəfn yeri: | I Fəxri Xiyaban | ||||||||
| Həyat yoldaşı: | Zərifə Əliyeva | ||||||||
| Uşaqları: | oğlu: İlham Əliyev qızı: Sevil Əliyeva | ||||||||
| Saytı: | Heydər Əliyev Fondu | ||||||||
| Mükafatları: |
Sovet İttifaqı dövründə
|
||||||||
Heydər Əlirza oğlu Əliyev (10 may 1923, Naxçıvan, Azərbaycan — 12 dekabr 2003, Klivlend, Ohayo, Amerika Birləşmiş Ştatları) — Azərbaycan Respublikasının 3-cü prezidenti.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Həyatı
Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) memarlıq fakültəsində təhsil almışdır. Başlanan müharibə ona təhsilini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.
1941-ci ildən Heydər Əliyev Naxçıvan MSSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığında və Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetində şöbə müdiri vəzifəsində işləmiş və 1944-cü ildə dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında işə göndərilmişdir. Bu dövrdən təhlükəsizlik orqanları sistemində çalışan Heydər Əliyev 1964-cü ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi sədrinin müavini, 1967-ci ildən isə sədri vəzifəsində işləmiş, general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Həmin illərdə o, Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) xüsusi ali təhsil almış, 1957-ci ildə isə Bakı Dövlət Universiteti-nin tarix fakültəsini bitirmişdir.
Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1969-cu il iyul plenumunda Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək respublikanın rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü seçilən Heydər Əliyev SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və SSRİ-nin rəhbərlərindən biri olmuşdur. Heydər Əliyev iyirmi il ərzində SSRİ Ali Sovetinin deputatı, beş il isə SSRİ Ali Soveti sədrinin müavini olmuşdur.
Heydər Əliyev 1987-ci ilin oktyabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun və şəxsən Baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi siyasi xəttə etiraz əlaməti olaraq, tutduğu vəzifələrdən istefa vermişdir.
Heydər Əliyev 1990-cı ilin 20 Yanvar-ında sovet qoşunlarının Bakıda törətdiyi qanlı faciə ilə əlaqədar ertəsi gün Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb etmişdir. O, Dağlıq Qarabağda yaranmış kəskin münaqişəli vəziyyətlə bağlı SSRİ rəhbərliyinin ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk etmişdir.
1990-cı ilin iyulunda Azərbaycana qayıdan Heydər Əliyev ilk əvvəl Bakı-da , sonra isə Naxçıvanda yaşamış, həmin ildə də Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. O, 1991 - 1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri, Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədrinin müavini olmuşdur. Heydər Əliyev 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvan şəhərində keçirilmiş təsis qurultayında partiyanın sədri seçilmişdir.
1993-cü ilin may-iyununda hökumət böhranının son dərəcə kəskinləşməsi ilə o zamankı rəhbərlərlik Heydər Əliyevi rəsmən Bakıya dəvət etmişdir. Heydər Əliyev 1993-cü il 15 İyun-da Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçilmiş, iyulun 24-də isə Milli Məclisin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başlamışdır.
1993-cü il oktyabrın 3-də ümumxalq referendumu nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. O, 1998-ci il oktyabrın 11-də keçirilən seçkilərdə səslərin 76,1 faizini toplayaraq, yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. 2003-cü il 15 Oktyabr-da keçirilən prezident seçkilərində namizədliyinin irəli sürülməsinə razılıq vermiş Heydər Əliyev səhhətində yaranmış problemlərlə əlaqədar seçkilərdə iştirak etməkdən imtina etmişdir.
Heydər Əliyev bir sıra beynəlxalq mükafatlara, müxtəlif ölkələrin universitetlərinin fəxri doktoru adına və digər yüksək nüfuzlu fəxri adlara layiq görülmüşdür. O, dörd dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Ulduz ordeni və çoxlu medallarla təltif edilmiş, iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almış, bir çox xarici dövlətlərin orden və medalları ilə təltif olunmuşdur.
- Prezident İlham Əliyevin atasıdır.
[redaktə / تحریر] Foto şəkilləri
.jpg) Heydər Əliyev |
.jpg) Heydər Əliyev |
[redaktə / تحریر] Abidə və heykəlləri
- Heydər Əliyevin Bakının Xətai rayonunun Yeni Əhmədli yaşayış sahəsində, Ukrayna meydanı yaxınlığında yenidən qurulmuş Heydər parkındakı heykəlin müəllifi Aslan Rüstəmovdur.
- Heydər Əliyevin Fəxri Xiyabandakı qranitdən hazırlanmış, hündürlüyü 4 metr olan qəbirüstü abidəsinin müəllifi Ömər Eldarovdur
 Heydər Əliyevin Bakının Xətai rayonundakı heykəli |
 Heydər Əliyevin Fəxri Xiyabandakı qəbirüstü abidəsi |
[redaktə / تحریر] Mənbə
 |
ASSR kommunist partiyasi I katibləri |  |
|---|---|---|
|
Mirzə Davud Hüseynov (1920) • Anastas Mikoyan (1920) • Sergey Kirov (1921-1925)• Ruhulla Axundov (1925-1926) • Levon Mirzoyan (1926-1929) • Nikolay Gikalo (1929-1930) • Vladimir Polonski (1930-1933) • Ruben Rubenov (1933) • Mir Cəfər Bağırov (1933-1953) • Mir Teymur Yaqubov (1953-1954) • İmam Mustafayev (1954-1959) • Vəli Axundov (1959-1969) • Heydər Əliyev (1969-1982) • Kamran Bağırov (1982-1988) • Əbdülrəhman Vəzirov (1988-1990) • Ayaz Mütəllibov (1990-1991) |
||
 |
Azərbaycan Respublikasının prezidentləri |  |
|---|---|---|
|
Ayaz Mütəllibov (1991-1992) • Əbülfəz Elçibəy (1992-1993) • Heydər Əliyev (1993-2003) • İlham Əliyev (2003-) |
||
