Heydər Əliyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Heydər Əliyev
Heydər Əliyev
Bayraq
Azərbaycan Respublikasının
3-cü prezidenti
Bayraq
10 oktyabr 199331 oktyabr 2003
AR Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən AR Ali Sovetinin sədri: 24 iyun10 oktyabr 1993
Baş nazir: Surət Hüseynov
Fuad Quliyev
Artur Rasizadə
İlham Əliyev
Sələfi: Əbülfəz Elçibəy
Xələfi: İlham Əliyev
Bayraq
Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 4-cü Sədri
Bayraq
15 iyun 1993 — 5 noyabr 1993
Sələfi: İsa Qəmbər
Xələfi: Rəsul Quliyev
Bayraq
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri
Bayraq
3 sentyabr 1991 — 15 iyun 1993
Sələfi: Əkbər Əliyev[1]
Xələfi: Vasif Talıbov
Bayraq
Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı Nazirlər Soveti Sədrinin Birinci müavini
Bayraq
24 noyabr 1982 — 23 oktyabr 1987
Bayraq
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü
Bayraq
22 noyabr 1982 — 21 oktyabr 1987
Bayraq
Azərbaycan SSR KP MK-nın 11-ci birinci katibi
Bayraq
14 iyul 1969 — 3 dekabr 1982
Sələfi: Vəli Axundov
Xələfi: Kamran Bağırov
Bayraq
SSRİ Ali Soveti İttifaq Sovetinin sədr müavini
Bayraq
1974 — 1979
Bayraq
Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri
Bayraq
21 iyun 1967 — 14 iyul 1969
Sələfi: Semyon Sviqun
Xələfi: Vitali Krasilnikov
 
Partiya: 1) Pin of the Flag of CPSU.png Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası (1945-1991)
2) YAP-loqo.jpg Yeni Azərbaycan Partiyası (1992-2003)
Təhsili: 1) Azərbaycan Sənaye İnstitutu
2) Azərbaycan Dövlət Universiteti
Dini: İslam
Təvəllüdü: 10 may 1923(1923-05-10)
Flag of Transcaucasian SFSR.svg Naxçıvan, Azərbaycan SSR, Zaqafqaziya SFSR
Vəfatı: 12 dekabr 2003 (80 yaşında)
Flag of the United States.svg Klivlend, Ohayo, ABŞ
Dəfn yeri: I Fəxri Xiyaban
Həyat yoldaşı: Zərifə Əliyeva
Uşaqları: oğlu: İlham Əliyev qızı: Sevil Əliyeva
 
Saytı: Heydər Əliyev Fondu
 
İmzası: İmzası
 
Mükafatları:
Hero of Socialist Labor medal.png Hero of Socialist Labor medal.png
"Dövlət nişanı" ordeni (Türkiyə)
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni
"Oktyabr İnqilabı" ordeni
Vətən Müharibəsi Ordeni
"Qırmızı Ulduz" ordeni

Əliyev Heydər Əlirza oğlu (d. 10 may 1923(1923-05-10), Naxçıvan, Azərbaycan SSR, SSRİ - ö. 12 dekabr 2003(2003-12-12), Klivlend, Ohayo, ABŞ) — Azərbaycanın görkəmli siyasi və dövlət xadimi,[2] DTK general-mayoru,[3] Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti (1993-2003), "Ulu öndər"[4] və "Azərbaycan xalqının ümummilli lideri"[5] titullarının rəsmi daşıyıcısı.

Həyatı[redaktə]

Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) memarlıq fakültəsində təhsil almışdır. Başlanan müharibə ona təhsilini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.[6]

Heydər Əliyev 1941-ci ildən Naxçıvan MSSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığında şöbə müdiri və Xalq Komissarları Sovetində məsul vəzifələrdə çalışmış, 1944-cü ildən isə dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında işə göndərilmişdir. Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) və Moskva şəhərlərində xüsusi ali təhsil almış, 1957-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir. Dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında iyirmi beş il çalışan Heydər Əliyev 1964-cü ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin sədr müavini, 1967-ci ildən sədri vəzifələrində işləmiş və general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.[7]

Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1969-cu il iyul plenumunda Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək sovet dövrü ierarxiyasına uyğun olaraq respublikanın rəhbəri olmuşdur.[8] 1982-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü seçilən Heydər Əliyev SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və SSRİ-nin rəhbərlərindən biri olmuşdur.[9]

Heydər Əliyev SSRİ Ali Sovetinin (8, 9, 10 və 11-ci çağırışlar) deputatı,[10] 9-cu çağırış SSRİ Ali Soveti İttifaq Sovetinin sədr müavini (1974-1979-cu illər), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (7, 8, 9, 10 və 12-ci çağırışlar) deputatı və Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü (8, 9 və 10-cu çağırışlar) olmuşdur.[11][12]

Sov.İKP MK-nın 1987-ci il oktyabr plenumunda Heydər Əliyev Sov.İKP MK Siyasi Bürosunun üzvlüyündən və SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsindən öz ərizəsi ilə istefa verdi.[13]

Heydər Əliyev 1990-cı ilin 20 yanvarında sovet qoşunlarının Bakıda törətdiyi qanlı faciə ilə əlaqədar ertəsi gün (21 yanvar, 1990-cı il) Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb etmişdir. O, Dağlıq Qarabağda yaranmış kəskin münaqişəli vəziyyətlə bağlı SSRİ rəhbərliyinin ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk etmişdir.[14]

1990-cı ilin iyulunda Azərbaycana qayıdan Heydər Əliyev ilk əvvəl Bakıda, sonra isə Naxçıvanda yaşamış, həmin ildə də Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. O, 1991-1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədr müavini olmuş, Ali Sovetin sessiyalarında fəal iştirak etmişdir.[15] Heydər Əliyev 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvan şəhərində keçirilmiş təsis qurultayında partiyanın sədri seçilmişdir.[16]

Azərbaycan xalqı 1993-cü ilin may-iyununda dövlət böhranının, hakimiyyətsizliyin, başıpozuqluğun kulminasiya nöqtəsinə çatması ilə ölkədə vətəndaş müharibəsi və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsi yarandıqda Heydər Əliyevin hakimiyyətə gətirilməsi ilə ayağa qalxdı, bu, əsl mənada, milli hərəkata çevrildi, Azərbaycanın o zamankı dövlət başçıları onu rəsmən Bakıya dəvət etməyə məcbur oldular. Heydər Əliyev iyunun 15-də Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçildi, iyunun 24-də isə Milli Məclisin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı.[17]

1993-cü il oktyabrın 3-də ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Onun Azərbaycan rəhbərliyinə qayıdışı ilə ölkənin ictimai-siyasi, sosial, iqtisadi, elmi-mədəni həyatında, beynəlxalq əlaqələrində dönüş yarandı, elmi əsaslara, beynəlxalq norma və prinsiplərə uyğun müstəqil dövlət quruculuğu prosesi başlandı. Azərbaycan dövlətçiliyinin mövcudluğuna böyük təhlükə olan 1994-cü il oktyabr və 1995-ci il mart dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı alındı, dövlət müstəqilliyi qorunub saxlandı, silahlı yolla hakimiyyətə gəlmək cəhdlərinə son qoyuldu.[18]

1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda "Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda "Azəri", "Çıraq" yataqlarının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və hasil olunan neftin pay şəklində bölüşdürülməsi" haqqında dünyanın 11 ən iri neft şirkəti ilə Əsrin Müqaviləsi imzalandı.

Heydər Əliyevin prezidentliyi zamanında milli ordu quruculuğunda ciddi dəyişikliklər başladı. Təcavüzkar silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisindəki azğınlıqlarının qarşısı alındı, qəddar düşmənə əks-zərbələr endirildi və 1994-cü ilin mayında Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində ilk mərhələ kimi cəbhə xəttində atəşkəs elan edilməsinə nail olundu.[19]

1995-ci ilin noyabrında referendum yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ümumbəşəri demokratik dəyərləri özündə əks etdirən Konstitusiyasının qəbul edilməsi, 19952000-ci illərdə çoxpartiyalılıq əsasında demokratik parlament seçkilərinin keçirilməsi, Konstitusiya məhkəməsinin fəaliyyətə başlaması, Azərbaycanda ölüm cəzasının ləğv olunması, "Bələdiyyə seçkiləri haqqında qanun"un və bir sıra digər qanunların qəbulu və əməli surətdə həyata keçirilməsi məhz Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır.[20]

Heydər Əliyev 1998-ci il oktyabrın 11-də xalqın yüksək siyasi fəallığı şəraitində keçirilən seçkilərdə səslərin 76,1 faizini toplayaraq yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.[21]

Heydər Əliyev 15 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə EA-ya Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası statusu vermiş, beləliklə bu nəhəng elm təşkilatının Azərbaycan xalqı qarşısındakı xidmətlərini və akademik elmin ölkənin inkişafının əsas təminatçılarından olduğu faktını bir daha yüksək səviyyədə təsdiqləmişdir.[22] Heydər Əlyevin təşəbbüsü, bilavasitə rəhbərliyi ilə 2001-ci il noyabrın 9-10-da dünya azərbaycanlılarının Bakıda keçirilən I qurultayı Azərbaycan diasporunun fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması və gücləndirilməsi sahəsində çox dəyərli tarixi qərarlar qəbul etmişdir.

2003-cü il oktyabrın 15-də keçirilən prezident seçkilərində namizədliyinin irəli sürülməsinə razılıq vermiş Heydər Əliyev səhhətində yaranmış problemlərlə əlaqədar seçkilərdə iştirak etməkdən imtina etmişdir.[23]

Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyev 2003-cü il dekabrın 12-də müalicə olunduğu Klivlend klinikasında (ABŞ) vəfat etmiş, dekabrın 15-də Bakıda I Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.[24]

Mükafatları, təltifləri və fəxri adları[redaktə]

SSRİ dövrü[redaktə]

  1. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı - 1945
  2. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı - 1945
  3. "Sovet Ordusunun və Donanmasının 30 illiyi" yubiley medalı - 1948
  4. "Əmək rəşadətinə görə" medalı - 1949
  5. "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı - 1954
  6. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40 illiyi" yubiley medalı - 1957
  7. II dərəcə "Nümunəvi xidmətə görə" medalı - 1959
  8. "DTK-nın fəxri əməkdaşı" nişanı - 1960
  9. "Qırmızı Ulduz" ordeni - 1962[25]
  10. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı - 1964
  11. I dərəcə "Nümunəvi xidmətə görə" medalı - 1964
  12. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı - 1965
  13. "Sovet milisinin 50 illiyi" yubiley medalı - 1967
  14. "ÜFK-DTK-nın 50 illiyi" nişanı - 1967
  15. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı - 1967
  16. "SSRİ Sərhəd Qoşunlarının 50 illiyi" yubiley nişanı - 1968
  17. "V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illiyi şərəfinə rəşadətli əməyə görə" yubiley medalı - 1970
  18. 5 dəfə Lenin ordeni (1971, 1973, 1976, 1979, 1983)
  19. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı - 1975
  20. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı - 1978
  21. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1979, 1983)
  22. "Oktyabr İnqilabı" ordeni - 1982
  23. Sov.İKP MK-nın "Политическое самообразование" jurnalı redaksiya heyətinin Fəxri Fərmanı - 1982
  24. "Kiyevin 1500 illik yubileyinin xatirə" medalı - 1982
  25. "Georgi Dimitrovun anadan olmasının 100 illiyi" yubiley medalı - 1982[26]
  26. Georgi Dimitrov ordeni - 1983[27]
  27. "Komsomolsk-Amurun 50 illiyi" yubiley nişanı - 1984
  28. ÜİLKGİ MK-nın "60 il V.İ.Leninin adı ilə" fəxri nişanı - 1984
  29. "Qırğızıstan SSR- in və Qırğızıstan Kommunist Partiyasının 60 illiyi" xatirə medalı - 1984
  30. "25 il Patris Lumumba adına Xalqlar Dostluğu Universiteti" medalı - 1985
  31. "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı - 1985
  32. "I dərəcə Vətən müharibəsi" ordeni - 1985
  33. "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 70 illiyi" yubiley medalı - 1988

Müstəqillik dövrü[redaktə]

  1. Tbilisi Dövlət Universitetinin fəxri doktoru - 1996[28]
  2. Kiyev şəhərinin fəxri qonağı - 1997[29]
  3. Türkiyə-Azərbaycan Dostluğu Vəqfinin fəxri sədri - 1997
  4. Hyüston-Bakı Assosiasiyasının fəxri üzvü - 1997
  5. Amerika-Avrasiya Sənaye-Ticarət Palatasının "1997-ci ilin adamı" mükafatı - 1997
  6. Milli Olimpiya Komitələri Assosiasiyasının "Ləyaqət" mükafatı - 1997
  7. Ankara İş Qadınları Dərnəyinin "1997-ci ilin görkəmli dövlət adamı" mükafatı - 1997
  8. Ankara İş Qadınları Dərnəyinin "1998-ci ilin dövlət adamı" mükafatı - 1998
  9. Ankara İş Qadınları Dərnəyinin "2001-ci ilin müdrik dövlət adamı" mükafatı - 2001
  10. Ankara İş Qadınları Dərnəyinin "2002-ci ilin dövlət adamı" mükafatı - 2002
  11. Kırpınar yağlı güləş yarışlarının "Baş Ağası" - 1998
  12. Qars şəhər bələdiyyəsinin "1997-ci ilin insan haqları" mükafatı - 1998[30]
  13. Türk Sənayeçi və İş Adamları Vəqfinin "İlin dövlət adamı" mükafatı - 1998[31]
  14. Türk Sənayeçi və İş Adamları Vəqfinin "İlin dövlət adamı" mükafatı - 1999
  15. Türk Sənayeçi və İş Adamları Vəqfinin "Üstün xidmət və başarı mükafatı" - 2002
  16. Türk Sənayeçi və İş Adamları Vəqfinin fəxri sədri - 2002
  17. Türk Dünyası Yazıçılar və Sənətçilər Vəqfinin "Türk dünyasına xidmət" mükafatı - 1998
  18. Türk Dünyası Yazıçılar və Sənətçilər Vəqfinin "Türk dünyasının 2001-ci il xüsusi mükafatı" - 2002
  19. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü - 1998
  20. Rusiyanın Saratov vilayətindəki "Yurd" Cəmiyyətinin fəxri üzvü - 1998
  21. Türkiyə Qəzetəçilər və Yazarlar Vəqfinin "Beynəlxalq türk dünyası qohum millətlərin yaxınlaşması mükafatı" - 1998
  22. Türkiyə Qəzetəçilər və Yazarlar Vəqfinin "Türk dünyası qardaşlıq və dostluq mükafatı" - 2000
  23. Türkiyənin Bayqurd diyarının "Dədə Qorqud" mükafatı - 1998
  24. Türkiyənin İzmir şəhərinin Qarşıyaka bələdiyyəsinin "İnsan haqları" mükafatı - 1998
  25. Türkiyənin İpək Yolu Vəqfinin "İpək Yolu Xidmət Mükafatı" və vəqfin fəxri üzvü - 1998
  26. Türkiyənin İpək Yolu Vəqfinin 1998-ci il "Böyük lider" mükafatı və vəqfin fəxri sədri - 1999
  27. Türkiyənin İpək Yolu Vəqfinin " 1999-cu ilin dövlət adamı" mükafatı - 2000
  28. Türkiyənin İpək Yolu Vəqfinin "2001-ci ilin dövlət adamı" mükafatı - 2001
  29. Türkiyənin İpək Yolu Vəqfinin "2002-ci ilin siyasət adamı" mükafatı - 2003
  30. Türkiyənin "Siyasət" jurnalının "İlin şərəf mükafatı - 1998
  31. Türkiyənin "Siyasət" jurnalının "İlin dövlət adamı mükafatı" - 2003
  32. Türkiyənin Mərmərə Qrupu Strateji və Sosial Araşdırmalar Vəqfinin fəxri sədri - 1998
  33. Türkiyənin Mərmərə Qrupu Strateji və Sosial Araşdırmalar Vəqfinin "Günümüzün ən dözümlü adamı" mükafatı - 1999
  34. Türkiyənin Mərmərə Qrupu Strateji və Sosial Araşdırmalar Vəqfinin 2002-ci ilin "Baş müəllim Atatürk" mükafatı - 2002
  35. Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzinin "Dünyanın XX əsrdə görkəmli xadimi" mükafatı - 1999
  36. Azərbaycan Respublikası Əsilzadələr Məclisinin 1 nömrəli şəhadətnaməsi - 1999
  37. İ.Y.Yakovlev adına Ümumçuvaşiya Milli Mükafatı - 2000
  38. Rusiya Kinematoqrafiya Sənəti Akademiyasının "Nika" mükafatı - 2000
  39. Beynəlxalq Həvəskar Boks Assosiasiyasının fəxri mükafatı - 2001
  40. "Ruh" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin "Jurnalistlərin dostu" mükafatı - 2002
  41. "Rusiyanın Milli Şöhrəti Mərkəzi"nin "Sivilizasiyaların dialoqu" beynəlxalq Andrey Pervozvannı mükafatı - 2002[32]
  42. Avrasiya teleforumunun mükafatı və diplomu - 2002
  43. Türkiyənin "Samanyolu" televiziya kanalının "Medianın dostu" mükafatı - 2002
  44. Məmməd Araz mükafatı - 2003
  45. Türkiyənin "Zaman" qəzetinin "Avrasiyada sülh və dialoq" beynəlxalq mükafatı - 2003
  46. Moskva Hüquq Akademiyasının fəxri doktoru - 1997[33]
  47. İzmir şəhərindəki "Doqquz Eylül" Universitetinin fəxri doktoru - 1997[34]
  48. İstanbul şəhərindəki "Fatih" Universitetinin fəxri doktoru - 1997[35]
  49. Əl-Fərabi adına Qazax Milli Dövlət Universitetinin fəxri doktoru - 1997[36]
  50. Daşkənd Dövlət Universitetinin fəxri doktoru - 1997[37]
  51. Türkiyə Respublikasının "Dövlət nişanı" ordeni - 1997[38]
  52. Ukraynanın ali mükafatı "Yaroslav Mudrı" ordeni - 1997
  53. İzmir şəhərindəki Egey Universitetinin fəxri doktoru - 1998
  54. Ərzurum Universitetinin fəxri doktoru - 1998
  55. İsgəndərin şəhərindəki Universitetin fəxri doktoru - 1999
  56. İsparta Universitetinin fəxri doktoru - 1999[39]
  57. Beynəlxalq Kadr Akademiyasının "Elm və təhsilin inkişafına görə" beynəlxalq ordeni - 1998[40]
  58. Türkiyənin ən nüfuzlu mükafatı "Atatürk Beynəlxalq Sülh Mükafatı" - 1999
  59. Osmanqazi Universitetinin fəxri doktoru - 2000
  60. Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının "Ləyaqət" qızıl medalı - 2000
  61. Ankara Universitetinin fəxri doktoru - 2001[41]
  62. Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının "Böyük qızıl medalı" - 2001
  63. Ukraynanın "Qızıl tale" Beynəlxalq Açıq Məşhurluq Reytinqinin "Qloriya Populi" qızıl ulduzu - 2001[42]
  64. Rus Pravoslav Kilsəsinin (RPK) I dərəcəli "Müqəddəs mömin Moskva knyazı Daniil" ordeni - 2001
  65. Gürcüstanın "Qızıl runo" ordeni - 2001[43]
  66. Bursa şəhərindəki Uludağ Universitetinin fəxri doktoru - 2002
  67. Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki - 2002
  68. Qars şəhərindəki Qafqaz Universitetinin fəxri doktoru - 2002
  69. Beynəlxalq Üzümçülük və Şərabçılıq Akademiyasının fəxri üzvü - 2002
  70. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun fəxri doktoru - 2002
  71. Kırıkqala Universitetinin fəxri doktoru - 2003
  72. Rusiya Federasiyasının Təhlükəsizlik, Müdafiə və Hüquq Qaydası Problemləri Akademiyasının professoru və həqiqi üzvü - 2003
  73. Linkoln Universitetinin fəxri doktoru - 2003
  74. Ukrayna Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının fəxri doktoru - 2003[44]
  75. Avropa Güləş Federasiyasının "Qızıl boyunbağı" fərqlənmə nişanı - 2002[45]
  76. İhsan Doğramacı Fondunun beynəlxalq qızıl sülh medalı - 2002
  77. Fransa Respublikasının "Fəxri legionun böyük xaç komandoru" ordeni - 2003[46]
  78. Rusiyanın yüksək mükafatı "Müqəddəs Apostol Andrey Pervozvannı" ordeni - 2003
  79. Uşaq Fondları Beynəlxalq Assosiasiyasının Lev Tolstoy adına beynəlxalq qızıl medalı - 2003
  80. Ukraynanın mədəniyyət ictimaiyyətinin "Şərəf"' ordeni - 2003[47]
  81. Ankara şəhərindəki Hacəttəpə Universitetinin fəxri doktoru - 1994[48]
  82. Bakı Dövlət Universitetinin fəxri doktoru - 2000
  83. Moskva Dövlət Universitetinin fəxri professoru - 2002[49]
  84. Texas ştatının fəxri vətəndaşı - 1997
  85. Türkiyənin "Nərgiz TV" kanalının 1997-ci il üçün "Dünyada ilin adamı" mükafatı - 1998[50]
  86. Azərbaycanda ilin adamı mükafatı (2002, 2003)
  87. Şeyxülislam Ordeni - 2005 (vəfatından sonra)[51]

Foto şəkilləri[redaktə]

Filateliyada[redaktə]

Heydər Əliyevin heykəl və büstləri[redaktə]

  • Naxçıvan şəhərində Heydər Əliyevin büstü (1983-cü il, heykəltaraş - Ömər Eldarov)[52]
  • Heydər Əliyevin heykəli (Bakı, 2005-ci il).
  • Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin qəbirüstü abidəsi (Bakı, 2004-cü il)[53]
  • Misirin Qəlyubiyyə vilayətinin Qanatır şəhərində ümummilli lider Heydər Əliyevin abidəsi və Azərbaycan-Misir dostluq parkı - 2008.[54]
  • Türkiyənin İstanbul şəhərinin Sarıyer rayonunda Heydər Əliyev parkı və heykəli - 2006.[55]
  • Serbiyanın Belqrad şəhərinin Taşmaydan parkında Heydər Əliyevin heykəli - 2011.[56]

"Heydər Əliyev" ordeni[redaktə]

Əsas məqalə: "Heydər Əliyev" ordeni

"Heydər Əliyev" ordeni Azərbaycan xalqının ümummilli lideri, müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı və dövləti qarşısında müstəsna tarixi xidmətlərini nəzərə alaraq və onun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 22 aprel 2005-ci il tarixli, 896-IIQ nömrəli Qanunu ilə təsis edilmişdir.[57]

Xatirə sikkələri[redaktə]

Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş platin sikkə-üz.gif
Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş qızıl sikkə-üz.gif
Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş gümüş sikkə-üz.gif
Heydər Əliyevin 85 illiyinə həsr olunmuş qızıl sikkə-üz.gif

İstinadlar[redaktə]

  1. Mehman Şabanov (03.09.2014). "3 sentyabr 1991-ci il - Azərbaycanın qurtuluşuna gedən yolun başlanğıcı" (az). ResmiXeber.az saytı. http://resmixeber.az/. http://resmixeber.az/siyaset/2323-3-sentyabr-1991-ci-il-azerbaycanin-qurtulushuna-geden-yolun-bashlangici.html. İstifadə tarixi: 2015-02-09.
  2. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 136.
  3. "Prezidentlərin uşaqlıq arzuları" (az). Azadlıq Radiosunun saytı. azadliq.org. 04.03.2009. http://www.azadliq.org/content/article/1503961.html. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  4. "Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü münasibəti ilə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin MÜRACİƏTİ" (az). Azərbaycan (qəzet) Azərbaycan qəzetinin saytı. azerbaijan-news.az. 29.12.2012. http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=19062. İstifadə tarixi: 2015-02-09.
  5. ""Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əlirza oğlu Əliyevin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 mart 2004-cü il tarixli, 38 nömrəli Fərmanı" (az). Prezident Kitabxanasının saytı. preslib.az. http://files.preslib.az/projects/toplu/v2/f1_5.pdf. İstifadə tarixi: 2015-02-09.
  6. "Bioqrafiya" (az). Heydər Əliyev fondunun saytı. heydar-aliyev-foundation.org. http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/index/65/Bioqrafiya. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  7. "HEYDƏR ƏLİYEV" (az). Heydər Əliyev Mərkəzinin saytı. heydaraliyevcenter.az. http://heydaraliyevcenter.az/#16_Bioqrafiya. İstifadə tarixi: 2015-02-25.
  8. "Heydər Əliyev – 90" (az). Azərbaycan Tarix Muzeyinin saytı. azhistorymuseum.az. http://www.azhistorymuseum.az/index.php?mod=5&id=763. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  9. "Əliyev Heydər" (az). Prezident Kitabxanasının saytı. preslib.az. http://nakhchivan.preslib.az/az_b4.html. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  10. "Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984 - 1989" (ru). knowbysight.info saytı. knowbysight.info. http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
  11. "Bu gün Heydər Əliyevin anadan olmasının 88 illiyidir" (az). Lent.az saytı. news.lent.az. 10.05.2011. http://news.lent.az/news/65317. İstifadə tarixi: 2015-02-14.
  12. "Heydər Əliyev və Azərbaycan Parlamenti" (az). Milli Məclisin saytı. meclis.gov.az. http://www.meclis.gov.az/?/az/content/158. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
  13. Qasımlı, Musa (Bakı-2006. səh. 180). "Heydər Əliyev - istiqlala gedən yol (1969-1987-ci illər)" (az). Prezident Kitabxanasının saytı. preslib.az. http://www.ebooks.az/view/92RuhX8S.pdf. İstifadə tarixi: 2015-02-21.
  14. "Bioqrafiya" (az). Heydər Əliyev fondunun saytı. heydar-aliyev-foundation.org. http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/index/65/Bioqrafiya. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  15. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 137.
  16. "Əliyev Heydər Əlirza oğlu" (az). Prezident.az saytı. president.az. http://www.president.az/azerbaijan/leader/. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  17. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 137-138.
  18. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 138.
  19. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 138.
  20. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 139.
  21. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 140.
  22. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 140.
  23. "Əliyev Heydər Əlirza oğlu" (az). Prezident.az saytı. president.az. http://www.president.az/azerbaijan/leader/. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  24. "HEYDƏR ƏLİYEV" (az). Heydər Əliyev Mərkəzinin saytı. heydaraliyevcenter.az. http://heydaraliyevcenter.az/#2_HeyderEliyev. İstifadə tarixi: 2015-02-06.
  25. "2. Azərbaycanın rəhbəri (1969-1982), səh. 5" (az). Prezident Kitabxanasının saytı. preslib.az. http://files.preslib.az/projects/toplu/umummilli_lider.pdf. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
  26. "Медаль "100 лет со дня рождения Георгия Димитрова"" (ru). faleristu.ru. http://www.faleristu.ru/museum/evropa/bulgaria/narodnaya_respublika_bolgariya1/medali44/med_100_rozhd_georg_dimitrova/. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  27. "Орден «Георгий Димитров»" (ru). ru.wikipedia.org. https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%C2%AB%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%C2%BB. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  28. "Tbilisi Dövlət Universitetinin fəxri doktoru diplomunun təqdim olunması mərasimində Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin çıxışı - 9 mart 1996-cı il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/243299.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  29. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevə Kiyev şəhərinin Fəxri qonağı diplomunun və şəhərin rəmzi açarının təqdim edilməsi mərasimində çıxış - Kiyev Bələdiyyə İdarəsi, 25 mart 1997-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/8329000.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  30. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Türkiyənin Qars şəhər bələdiyyəsinin, Türk Sənayeçiləri və İş adamları vəqfinin (TVCUAB) 1997-ci ilin İnsan haqları və "İlin dövlət adamı" mükafatlarının təqdim olunması mərasimində çıxışı - İstanbul, "Ceylan interkontinental" oteli, 14 fevral 1998-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/60946489.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  31. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Türkiyənin Qars şəhər bələdiyyəsinin, Türk Sənayeçiləri və İş adamları vəqfinin (TVCUAB) 1997-ci ilin İnsan haqları və "İlin dövlət adamı" mükafatlarının təqdim olunması mərasimində çıxışı - İstanbul, "Ceylan interkontinental" oteli, 14 fevral 1998-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/60946489.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  32. ""Sivilizasiyaların dialoqu" beynəlxalq Andrey Pervozvannı mükafatının təqdim edilməsi mərasimində nitq - Sankt-Peterburq, 9 iyun 2002-ci il" (az). Prezident Kitabxanasının saytı. aliyevheritage.org. http://files.preslib.az/projects/toplu/books/39.pdf. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  33. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının prezidentinə Moskva Dövlət Hüquq Akademiyasının fəxri doktoru adı verilməsi mərasimində çıxışı - 29 mart 1997-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/2128835.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  34. "Azərbaycan Prezidentinə "9 Eylül" Universitetinin Fəxri Doktoru adı verilməsi mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin nitqi - İzmir, 7 may 1997-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/9217441.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  35. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin "Fatih" Universitetinin fəxri doktoru adı verilməsi mərasimində nitqi - İstanbul, 8 may 1997-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/7003660.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  36. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Qazaxıstan Respublikasına rəsmi səfəri (10-11 iyun 1997-ci il)" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/59079407.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  37. "Azərbaycan - Özbəkistan münasibətləri" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/9379476.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  38. "Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı" (tr). tr.wikipedia.org. https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Devlet_Ni%C5%9Fan%C4%B1. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  39. "İsparta Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsinə həsr edilmiş təntənəli mərasimdə Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin nitqi - 28 noyabr 1999-cu il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/5090635.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  40. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Beynəlxalq Kadr Akademiyasının rəhbərləri ilə görüşdə söhbəti - Prezident sarayı, 14 dekabr 1998-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/84465018.html. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  41. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Türkiyəyə səfəri zamanı Ankara universitetində nitqi - 16 mart 2001-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/7659566.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  42. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Ukraynanın Müdafiə Naziri, ordu generalı Aleksandr Kuzmuk və "Qızıl tale" Beynəlxalq Açıq Məşhurluq Reytinqinin Baş direktorluğunun sədri Dmitri Akimov ilə görüşdə söhbəti - Prezident sarayı, 18 may 2001-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/54188192.html. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  43. "Respublika ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüş və Gürcüstanın Ali Mükafatının "Qızıl Runo" ordeninin təqdim edilməsi mərasimində Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin giriş sözü və yekun nitqi - 29 sentyabr 2001-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/1744812.html. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  44. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Kiyev vilayəti administrasiyasının sədri Anatoli Zasuxanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşdə söhbətindən - 27 iyun 2003-cü il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/9919393.html. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  45. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin sərbəst güləş üzrə 45-ci Avropa çempionatının fəxri qonaqları ilə görüşü - Prezident sarayı, 3 may 2002-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/85165526.html. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  46. "PREZİDENT İLHAM ƏLİYEVİN PARİSƏ İLK RƏSMİ SƏFƏRİ AZƏRBAYCAN-FRANSA ƏMƏKDAŞLIĞININ YENİ MƏRHƏLƏYƏ QƏDƏM QOYMASINDA MÜSTƏSNA ROL OYNAYACAQDIR" (az). AzərTAcın saytı. azertag.az. 24.01.2004. http://azertag.az/xeber/PREZIDENT_ILHAM_ALIYEVIN_PARISA_ILK_RASMI_SAFARI_AZARBAYCAN_FRANSA_AMAKDASLIGININ_YENI_MARHALAYA_QADAM_QOYMASINDA_MUSTASNA_ROL_OYNAYACAQDIR_AZARBAYCAN_PREZIDENTI_ILHAM_ALIYEVIN_FRANSAYA_RASMI_SAFARI__DOVLATIMIZIN_BASCHISI_ILHAM_ALIYEV_YELISEY_SARAYINDA_CHOX_BOYUK_SAMIMIYYATLA_QARSILANDI-304706. İstifadə tarixi: 2015-02-23.
  47. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Kiyev vilayəti administrasiyasının sədri Anatoli Zasuxanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşdə söhbətindən - 27 iyun 2003-cü il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/9919393.html. İstifadə tarixi: 2015-02-22.
  48. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Türkiyə Cümhuriyyətinə ilk rəsmi səfəri (8 – 11 fevral 1994-cü il)" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyevheritage.org/az/44726128.html. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
  49. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Moskva Dövlət Universitetinin fəxri doktoru diplomunun təqdim edilməsi mərasimində nitqi - 25 yanvar 2002-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/91048003.html. İstifadə tarixi: 2015-02-26.
  50. "Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Türkiyənin "Nərgiz TV" televiziyasının 1997-ci il üçün "Dünyada ilin adamı" mükafatının təqdim edilməsi mərasimində nitqi - İstanbul, Lütfi Kırdar adına beynəlxalq konfrans və sərgi salonu, 13 fevral 1998-ci il" (az). Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzinin saytı. aliyevheritage.org. http://lib.aliyev-heritage.org/az/82530289.html. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  51. "Şeyxülislam Ordeni" (az). Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin saytı. qafqazislam.com. http://www.qafqazislam.com/az/seyxulislam_ordeni.php. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  52. Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, Elm, 2002. səh. 141.
  53. "Ömər Eldarov" (az). az.wikipedia.org. https://az.wikipedia.org/wiki/%C3%96m%C9%99r_Eldarov. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  54. "MİSİRİN QƏLYUBİYYƏ VİLAYƏTİNİN QANATIR ŞƏHƏRİNDƏ ÜMUMMİLLİ LİDER HEYDƏR ƏLİYEVİN ABİDƏSİNİN VƏ AZƏRBAYCAN-MİSİR DOSTLUQ PARKININ AÇILIŞI OLMUŞDUR" (az). AzərTAc-ın saytı. azertag.az. 07.02.2008. http://azertag.az/xeber/MISIRIN_QALYUBIYYA_VILAYATININ_QANATIR_SAHARINDA_UMUMMILLI_LIDER_HEYDAR_ALIYEVIN_ABIDASININ_VA_AZARBAYCAN_MISIR_DOSTLUQ_PARKININ_ACHILISI_OLMISDIR-400048. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  55. "İSTANBULUN SARIYER RAYONUNDA ÜMUMMİLLİ LİDER HEYDƏR ƏLİYEVİN ABİDƏSİNİN AÇILIŞI" (az). AzərTAc-ın saytı. azertag.az. 12.07.2006. http://azertag.az/xeber/ISTANBULUN_SARIYER_RAYONUNDA_UMUMMILLI_LIDER_HEYDAR_ALIYEVIN_ABIDASININ_ACHILISI-350520. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  56. "Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Belqradda Taşmaydan parkının açılış mərasimində iştirak etmişdir" (az). President.az saytı. president.az. 08.06.2011. http://www.president.az/articles/2448. İstifadə tarixi: 2015-02-10.
  57. "Heydər Əliyev" ordeninin təsis edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Heydər Əliyev ilə əlaqəli mediafayllar var.

VikiMənbədə Heydər Əliyev ilə əlaqəli məlumatlar var.

Vikisitatda Heydər Əliyev ilə əlaqəli məlumatlar var.

Həmçinin bax[redaktə]