Heydər Əliyev
Əliyev Heydər Əlirza oğlu (d. 10 may 1923-cü il, Naxçıvan, Azərbaycan SSR, SSRİ - ö. 12 dekabr 2003-cü il, Klivlend, Ohayo, ABŞ) — Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti.
Mündəricat |
[redaktə] Həyatı
Heydər Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) memarlıq fakültəsində təhsil almışdır. Başlanan müharibə ona təhsilini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.
1941-ci ildən Heydər Əliyev Naxçıvan MSSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığında və Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetində şöbə müdiri vəzifəsində işləmiş və 1944-cü ildə dövlət təhlükəsizliyi orqanlarına işə göndərilmişdir. Bu dövrdən təhlükəsizlik orqanları sistemində çalışan Heydər Əliyev 1964-cü ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi sədrinin müavini, birinci müavini, 1967-ci ildən isə sədri vəzifəsində işləmiş, general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Həmin illərdə o, Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) xüsusi ali təhsil almış, 1957-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdir.
Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1969-cu il iyul plenumunda Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək sovet dövrü ierarxiyasına uyğun olaraq respublikanın rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü seçilən Heydər Əliyev SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və SSRİ-nin rəhbərlərindən biri olmuşdur.
Heydər Əliyev iyirmi il ərzində SSRİ Ali Sovetinin deputatı, beş il isə SSRİ Ali Soveti sədrinin müavini olmuşdur.
Heydər Əliyev 1987-ci ilin oktyabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun və şəxsən Baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi siyasi xəttə etiraz əlaməti olaraq, tutduğu vəzifələrdən istefa vermişdir.
Heydər Əliyev 1990-cı ilin 20 yanvarında sovet qoşunlarının Bakıda törətdiyi qanlı faciə ilə əlaqədar ertəsi gün Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb etmişdir. O, Dağlıq Qarabağda yaranmış kəskin münaqişəli vəziyyətlə bağlı SSRİ rəhbərliyinin ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk etmişdir.
1990-cı ilin iyulunda Azərbaycana qayıdan Heydər Əliyev ilk əvvəl Bakıda, sonra isə Naxçıvanda yaşamış, həmin ildə də Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. O, 1991 – 1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri, Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədrinin müavini olmuşdur. Heydər Əliyev 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının Naxçıvan şəhərində keçirilmiş təsis qurultayında partiyanın sədri seçilmişdir.
1993-cü ilin iyununda ölkədə siyası böhranının son dərəcə kəskinləşməsi ilə əlaqədar o zamankı respublika rəhbərləyi Heydər Əliyevi Bakıya, siyasi rəhbərliyə dəvət etmişdir. Heydər Əliyev 1993-cü il 15 iyunda Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçilmiş, iyulun 24-də isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisnin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini icra etməyə başlamışdır.
1993-cü il oktyabrın 3-də ümumxalq referendumu nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. O, 1998-ci il oktyabrın 11-də keçirilən seçkilərdə səslərin 76,1 faizini toplayaraq, yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. 2003-cü il 15 oktyabrda keçirilən prezident seçkilərində namizədliyinin irəli sürülməsinə razılıq vermiş Heydər Əliyev səhhətində yaranmış problemlərlə əlaqədar seçkilərdə iştirak etməkdən imtina etmişdir.
[redaktə] Mükafatları
Heydər Əliyev bir sıra beynəlxalq mükafatlara, müxtəlif ölkələrin universitetlərinin fəxri doktoru adına və digər yüksək nüfuzlu fəxri adlara layiq görülmüşdür. O, dörd dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Ulduz ordeni və çoxlu medallarla təltif edilmiş, iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almış, bir çox xarici dövlətlərin orden və medalları ilə təltif olunmuşdur[1].
- 27 mart 1997 — Ukraynanın ali mükafatı "Yaroslav Mudrı" ordeni;
- 13 aprel 1999 — Türkiyənin ən nüfuzlu mükafatı – "Atatürk Beynəlxalq Sülh Mükafatı";
- 2001 — Qızıl Post ordenı
- 20 yanvar 2001 — Moskva Dövlət Universitetinin "Fəxri professoru";
- 3 aprel 2003 — Rusiya Federasiyasının Təhlükəsizlik, Müdafiə və Hüquq Qaydası Problemləri Akademiyasının professoru və həqiqi üzvü, Y.V.Andropov adına mükafat;
- 10 may 2003 — Rusiyanın yüksək mükafatı – Müqəddəs Apostol Andrey Pervozvannı ordeni.
[redaktə] Foto şəkilləri
-
Heydər Əliyev
-
Heydər Əliyev
-
Heydər Əliyev həyat yoldaşı Zərifə Əliyeva ilə
[redaktə] Filateliyada
[redaktə] Heydər Əliyevin heykəl və büstləri
- Heydər Əliyevin Bakının Xətai rayonunun Yeni Əhmədli yaşayış sahəsində, Ukrayna meydanı yaxınlığında yenidən qurulmuş Heydər parkındakı heykəlin müəllifi Aslan Rüstəmovdur.
- Heydər Əliyevin Qobustandakı heykəlinin postamentlə birlikdə hündürlüyü 6,1 metrdir. Qranitdən və tuncdan hazırlanmış abidənin müəllifi xalq rəssamı, akademik Ömər Eldarovdur.
- Heydər Əliyevin Fəxri Xiyabandakı qranitdən hazırlanmış, hündürlüyü 4 metr olan qəbirüstü abidəsinin müəllifi Ömər Eldarovdur
- Heydər Əliyevin Misirin Kəlübeyə şəhərindəki büstünün müəllifləri azərbaycanlı memarlar Səlhəb Məmmədov və Natiq Əliyevdir.
- Heydər Əliyevin Türkiyənin İstanbul şəhərinin Sarıyer rayonundakı heykəlinin müəllifi azərbaycanlı memar Natiq Məmmədovdir.
- Heydər Əliyevin Serbiyanın Belqrad şəhərinin Taşmaydan parkında heykəli ucaldılıb.[2]
-
Heydər Əliyevin heykəli (Bakı)
-
Heydər Əliyevin heykəli və adına müzey (Naxçıvan)
-
Heydər Əliyevin heykəli (Şamaxı)
-
Heydər Əliyevin xatirəsinə memorial lövhə (Sankt-Peterburq)
[redaktə] "Heydər Əliyev" ordeni
"Heydər Əliyev" ordeni Azərbaycan xalqının ümummilli lideri, müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı və dövləti qarşısında müstəsna tarixi xidmətlərini nəzərə alaraq və onun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 22 aprel 2005-ci il tarixli, 896-IIQ nömrəli Qanunu ilə təsis edilmişdir[3].
[redaktə] Xatirə sikkələri
 |
 |
 |
 |
[redaktə] İstinadlar
- ↑ Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev
- ↑ http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&page=00&article_id=20110609092833883
- ↑ ""Heydər Əliyev" ordeninin təsis edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 22 aprel 2005-ci il tarixli, 896-IIQ nömrəli Qanunu. e-qanun.az (azərb.)
[redaktə] Mənbə
- Heydər Əliyev
- "Heydər Əliyev irsi" kitabxanası
- Vətən Naminə Azad Siyasi Jurnal
- H.Aliev's voice
- Heydər Əliyev
- Azərbaycanda prezident olanlar
[redaktə] Xarici keçidlər
 Azərbaycan Respublikasının prezidentləri  |
|
|---|---|
| Ayaz Mütəllibov (1991-1992) • Əbülfəz Elçibəy (1992-1993) • Heydər Əliyev (1993-2003) • İlham Əliyev (2003-) |
 Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Birinci katibləri  |
|
|---|---|
 |
Mirzə Davud Hüseynov (1920) • Viktor Naneyşvili (1920) • Yelena Stasova (1920) • Vladimir Dumbadze (1920) • Qriqori Kaminski (1920-1921) •Sergey Kirov (1921-1925) • Ruhulla Axundov (1925-1926) • Levon Mirzoyan (1926-1929) • Nikolay Gikalo (1929-1930) • Vladimir Polonski (1930-1933) • Ruben Rubenov (1933) • Mir Cəfər Bağırov (1933-1953) • Mir Teymur Yaqubov (1953-1954) • İmam Mustafayev (1954-1959) • Vəli Axundov (1959-1969) • Heydər Əliyev (1969-1982) • Kamran Bağırov (1982-1988) • Əbdürrəhman Vəzirov (1988-1990) • Ayaz Mütəllibov (1990-1991) |
|
|
||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920) |
Məmmədbağır Şeyxzamanlı (1919 iyun-avqust) • Nağı bəy Şeyxzamanlı (1919 avqust - 1920 mart) |
 |
||||||||||||||||
| Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası (1920-1991) |
|
|||||||||||||||||
| Azərbaycan Respublikası (1991-dən sonra) |
|
|||||||||||||||||
|
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədrləri |
|
|---|---|
| Elmira Qafarova (5 fevral 1991 — 5 mart 1992) • Yaqub Məmmədov (5 mart 1992 — 18 may 1992) • İsa Qəmbər (18 may 1992 — 13 iyun 1993) • Heydər Əliyev (24 iyun 1993 — 5 noyabr 1993) • Rəsul Quliyev (5 noyabr 1993 — 24 noyabr 1995) • Rəsul Quliyev (24 noyabr 1995 — 11 sentyabr 1996) • Murtuz Ələsgərov (16 oktyabr 1996 — 24 noyabr 2000) • Murtuz Ələsgərov (24 noyabr 2000 — 2 dekabr 2005) • Oqtay Əsədov (2 dekabr 2005 — 29 noyabr 2010) • Oqtay Əsədov (29 noyabr 2010 — indiyə kimi) |
| Dağlıq Qarabağ münaqişəsi | ||||
|---|---|---|---|---|
| Tarix | Ərazilər | Siyasi liderlər | Hərbi liderlər | Xarici iştirak |
|
Mənşə Sovet dövrü
Son hadisələr |
Dağlıq Qarabağ, Şimal Dağlıq Qarabağ, Mərkəzi Dağlıq Qarabağ, Cənub Qarabağın ətrafında Ermənistan nəzarətindəki Azərbaycan əraziləri |
|
Ermənistana hərbi yardım Azərbaycana hərbi yardım Vasitəçi tərəflər
Beynəlxalq sənədlər |
|
|
|
|
|---|---|
| 2001: Hacıbala Abutalıbov | 2002: Heydər Əliyev | 2003: Heydər Əliyev | 2004: Toşiyuki Fucivara | 2005: Mehriban Əliyeva | 2006: Hacı Allahşükür Paşazadə | 2007: İlham Əliyev | 2008: Tahir Salahov | 2009: Polad Bülbüloğlu | 2010: Mübariz İbrahimov| 2011: Eldar Qasımov və Nigar Camal |
