Monqol İmperiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Böyük Monqol imperiyası səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Monqol İmperiyası
Их Монгол Улс

Ulus
1206 — 1368


Flag of the Mongol Empire.svg
Bayraq
Mongol Empire map.gif
Paytaxt Qaraqorum ,Xanbalıq
Böyük şəhərlər Səmərqənd , Xanbalıq, Bağdad
Dil(lər) Monqol dili , Türk dili, Çin dili
Din buddizm ,şamanizm ,Tenqriçilik, islam, xristianlıq,
Pul vahidi Çao , Dirhəm
Sahəsi 38.000.000 km²
Əhalisi monqollar, farslar, türklər, çinlilər, ərəblər
İdarəetmə forması Seçmə monarxiya
Sülalə Çingizidlər
çingiz xan
Varislik
Xarəzmşahlar dövləti
Qaraxitaylar dövləti
Si Sya
Abbasilər
Kiyev Rus dövləti
Sun imperiyası
İdil bulqarları
Kimək xaqanlığı
Cığatay xanlığı
Qızıl Orda
Elxanilər dövləti
Teymurilər dövləti
Yuan sülaləsi
Monqolustan tarixi
Monqolustanın gerbi
Bu məqalələr ölkə seriyasındandır
Qədim tarix
Böyük Hun İmperiyası
Xianbei dövləti
Jujan xaqanlığı
Göytürk xaqanlığı
Uyğur xaqanlığı
Orta əsrlər
Yenisey qırğızları
Kidan
Xamaq Monqol
Böyük Monqol imperiyası
Yuan
Şimali Yuan
Monqolustan Tzin sülaləsinin tərkibində
Müasir tarix
Monqolustan Xalq Respublikası
Monqolustan

Monqolustan portalı
b·m·r

Monqol İmperiyası — XIII əsrdə yaranmış imperiya.

Tarixi[redaktə]

XII əsrdə monqollarda qəbilə quruluşu dağıldı və ordular yarandı. Ordu rəisləri bahadırlar idi. Dövlətin əsasını Temuçin adlı bahadır qoymuşdur. 1206-cı ildə Onon çayı sahilində keçirilən qurultayda Temuçin xaqan oldu və Çingiz xan adlandırıldı. O, 1207-1211-ci illərdə Sibiri və Türküstanı, 1215-ci ildə Şimali Çini işğal etdi. Çingiz xan 1219-1220-ci illərdə isə Buxara, Səmərqənd, Üzgənc və Otrarı tutdu. 1227-ci ildə Çingiz xan öldü və böyük xaqan Ugedey oldu. Monqolustan Çingiz xanın 4 oğlu: Ugedey, Cağatay, Cuci, Tuli arasında bölüşdürüldü.

1235-ci ildə nəvəsi Batı xan Avropanın cənub-şərqinə yürüş etdi. O, Xəzər və Azovdan başlayaraq Rusiyanı cənub-şərq çöllərinədək işğal etdi və 1237-ci ildə Ryazanı, 1238-ci ildə Vladimir şəhərlərini ələ keçirdi. 1240-ci ildə Kiyev və Volın şəhərlərini də tutdu. 1251-ci ildə Batı xanın köməyi ilə Münke xaqan oldu. Artıq orduda üsyanlar baş verməyə başladı.

XII əsrin axırlarında Xübilay xaqanın dövründə isə Çinin cənubu da işğal edildi. Paytaxt Qaraqorumdan Pekinə köçürüldü. XIV əsrdə üsyanlar və çəkişmələr nəticəsində imperiya dağıldı və yerində müstəqil dövlətlər yarandı.

Monqol dövləti 1220-ci ildə Azərbaycana I yürüşünü etdi və Zəncanı, Ərdəbili, Sərabı, Şamaxını tutdu. Onlar Təbrizdən üç dəfə xərac aldılar, sonra isə Marağanı talan etdilər. Volqaboyunda bulqarlara məğlub olduqdan sonra Monqolustana qayıtdılar.

1225-ci ildə Xarəzmşah Məhəmmədin oğlu Cəlaləddin Azərbaycana yürüş etdi və Eldənizlər dövləti süqut etdi. 1231-ci ildə monqollar Azərbaycana ikinci dəfə yürüş etdilər və Cəlaləddinin ağalığına son qoydular. Onlar Marağını, Gəncəni, Şəmkiri, Tovuzu və Bakını tutdular. Monqolların üçüncü yürüşü Hülaki xanın başçılığı ilə 1256-cı ildə baş verdi. Onlar Azərbaycanı və Bağdadı ələ keçirdilər. İşğal olunmuş ərazilərdə Hülakilər (Elxanilər) dövləti yarandı. Dövlətin mərkəzi Azərbaycan oldu. Dövlət Təbrizdən idarə olunurdu. Sonra digər Monqol dövləti — Qızıl Ordu Azərbaycan ərazisinə yürüş etdi.

Cuci xanın dövlətindən törəyən ölkələr

Cığatayın dövlətindən törəyən ölkələr

Tulunun dövlətindən törəyən ölkələr

Monqol İmperiyasının hökmdarları[redaktə]

  1. Çingiz xan (1205-1227)
  2. Ögeday qaan (1229-1241)
  3. Güyük qaan (1246-1248)
  4. Möngkə qaan (1251-1259)
  5. Qubilay qaan (1260-1294)

İstinadlar[redaktə]


Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Monqol İmperiyası ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə]