Böyük Monqol imperiyası
| Monqolustan tarixi | |
 Bu məqalələr ölkə seriyasındandır |
|
| Qədim tarix | |
|---|---|
| Böyük Hun İmperiyası | |
| Xianbei dövləti | |
| Jujan xaqanlığı | |
| Göytürk xaqanlığı | |
| Uyğur xaqanlığı | |
| Orta əsrlər | |
| Yenisey qırğızları | |
| Kidan | |
| Xamaq Monqol | |
| Böyük Monqol imperiyası | |
| Yuan | |
| Şimali Yuan | |
| Monqolustan Tzin sülaləsinin tərkibində | |
| Müasir tarix | |
| Monqolustan Xalq Respublikası | |
| Monqolustan | |
|
Monqolustan portalı |
Böyük Monqol imperiyası—XIII yüzildə yaranmış Türk dövlәti.
Mündəricat |
Tarixi [redaktə]
XII əsrdə monqollarda qəbilə quruluşu dağıldı və ordular yarandı. Ordu rəisləri bahadırlar idi. Dövlətin əsasını Temuçin adlı bahadır qoymuşdur. 1206-cı ildə Onon çayı sahilində keçirilən qurultayda Temuçin xaqan oldu və Çingiz xan adlandırıldı. O, 1207-1211-ci illərdə Sibiri və Türküstanı, 1215-ci ildə Şimali Çini işğal etdi. Çingiz xan 1219-1220-ci illərdə isə Buxara, Səmərqənd, Üzgənc və Otrarı tutdu. 1227-ci ildə Çingiz xan öldü və böyük xaqan Ugedey oldu. Monqolustan Çingiz xanın 4 oğlu: Ugedey, Cağatay, Cuci, Tuli arasında bölüşdürüldü. 1235-ci ildə nəvəsi Batı xan Avropanın cənub-şərqinə yürüş etdi. O, Xəzər və Azovdan başlayaraq Rusiyanı cənub-şərq çöllərinədək işğal etdi və 1237-ci ildə Ryazanı, 1238-ci ildə Vladimir şəhərlərini ələ keçirdi. 1240-ci ildə Kiyev və Volın şəhərlərini də tutdu.1251-ci ildə Batı xanın köməyi ilə Münke xaqan oldu. Artıq orduda üsyanlar baş verməyə başladı. XII əsrin axırlarında Xübilay xaqanın dövründə isə Çinin cənubu da işğal edildi. Paytaxt Qaraqorumdan Pekinə köçürüldü. XIV əsrdə üsyanlar və çəkişmələr nəticəsində imperiya dağıldı və yerində müstəqil dövlətlər yarandı. Monqol dövləti 1220-ci ildə Azərbaycana I yürüşünü etdi və Zəncanı, Ərdəbili, Sərabı, Şamaxını tutdu. Onlar Təbrizdən üç dəfə xərac aldılar, sonra isə Marağanı talan etdilər. Volqaboyunda bulqarlara məğlub olduqdan sonra Monqolustana qayıtdılar. 1225-ci ildə Xarəzmşah Məhəmmədin oğlu Cəlaləddin Azərbaycana yürüş etdi və Eldənizlər dövləti süqut etdi.1231-ci ildə monqollar Azərbaycana ikinci dəfə yürüş etdilər və Cəlaləddinin ağalığına son qoydular. Onlar Marağını, Gəncəni, Şəmkiri, Tovuzu və Bakını tutdular. Monqolların üçüncü yürüşü Hülaki xanın başçılığı ilə 1256-cı ildə baş verdi. Onlar Azərbaycanı və Bağdadı ələ keçirdilər. Işğal olunmuş ərazilərdə Hülakilər (Elxanilər) dövləti yarandı. Dövlətin Mərkəzi Azərbaycan oldu. Dövlət Təbrizdən idarə olunurdu.Sonra digər Monqol dövləti — Qızıl Ordu Azərbaycan ərazisinə yürüş etdi.
Cuci xan'ın dövlətindən törəyən ölkələr
-
- Noğay Orda - Cuci ailesine xidmət edən Mangitler
- Sufi sülaləsi - Cuci ailesine hizmet eden Kongiratlar
Cığatay'ın dövlətindən törəyən ölkələr
- Cığatay xanlığı
- Şərqi Cığatay xanlığı
- Monqolustan xanlığı - Çağatay'ın sülalesinden Tuğluk Timur'un oğulları
- Qaşgar xanlığı - Monqolustan xanının sülalesinden
- Qərbi Çağatay Hanlığı
- Böyük Teymur İmperiyası - Cığatay ailesine hizmet eden Barlaslar
- Şərqi Cığatay xanlığı
Tulu'nun dövletinden törəyən ölkələr
- Yuan sülaləsi、Şimali Yuan - Tului'nin ikinci oğlu Kubilay'ın oğulları
- Elxanilər dövləti - Tului'nin üçüncü oğlu Hülagû'nun oğulları
- Cəlayırlar sülaləsi - Tului ailesinin hizmet eden Calayirler
Monqol İmperatorluğunun hökümdarları [redaktə]
- Çingiz xan (1205 - 1227)
- Ögeday qaan (1229 - 1241)
- Güyük qaan (1246 - 1248)
- Möngkə qaan (1251 - 1259)
- Qubilay qaan (1260 - 1294)
İstinadlar [redaktə]
Həmçinin bax [redaktə]
Xarici keçidlər [redaktə]
 |
Commonsda Böyük Monqol imperiyası ilə əlaqədar müxtəlif fayllar var. |
- Атлас Монгольской империи онлайн. Yoxlanılıb 2010-04-16.
- http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00049/23800.htm%7Cзаглавие=Монгольская феодальная империя|издание=3-е
- http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00049/23900.htm%7Cзаглавие=Монгольские завоевания|издание=3-е
- Завоевание Руси татаро-монголами. Интерактивная карта
