Qərbi Azərbaycan ostanı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: غربی آذربایجان اوستانی

Qərbi Azərbaycan ostanı

İranda, Cənubi Azərbaycan bölgəsində ostan. Mərkəzi Urmiya şəhəridir. Ostanlığın ərazisi 39487 km²[1], əhalisi isə 2006-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 2.873.459 nəfərdir və əhalinin 60,03% – i şəhərlərdə yaşayır.[2]

Tarix[redaktə]

Qədim Zərdüşt dininə aid edilən Təxti Süleyman məbədi Qərbi Azərbaycanın Takab şəhəri yaxınlığında yerləşir. Eramızın IV əsrdə Sasanilər imperiyası bu əraziləri Adhurpadağan satrapına qatdı. Adhurpadağan adı Atropatena adından törəyib, sonralar ərəbləşdirilmiş formada Azərbaycan kimi səsləndirilirdi. [3][4] X əsrdə bu əraziləri kürd tayfaları idarə ediblər. [5] 1609-1610-cu illərdə burada kürd tayfaları ilə Səfəvilər dövləti arasında Dimdim döyüşü baş verib. Uzun çəkən döyüşdən sonra kürdlər məğlub edildi, bütün təslim olanlar öldürüldü və regionun kürd əhalisi I Şah Abbasın əmrinə əsasən Xorasana sürgün edildi. Onların yerinə bu ərazilərə türk əsilli Əfşar tayfası köçürüldü. [6] 1946-cı ildə Sovet ordusu bu əraziləri qısa müddətə işğal etmişdi. Sovet qoşunları buranı tərk etdikdən sonra qısa müddətə burada Mahabad Cümhuriyyəti mövcud olub. 2011-ci ilin yanvar ayında Qərbi Azərbaycan ostanında sərnişin təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 77 nəfər həlak olmuşdu.[7] Həmin ilin sentyabr ayında Mahabad şəhərində İran-İraq müharibəsinin başlanmasının ildönümü ilə əlaqədar olaraq keçirilən hərbi paradda ziyarətçilər arasında terrorçuların yerləşdirdiyi bombanın partlaması nəticəsində 12 nəfər həlak olmuş, 80 nəfər isə yaralanmışdı. Partlayışın konkret hansı təşkilat tərəfindən törədildiyi məlum olmasa da, Qərbi Azərbaycan ostanının qubernatoru Vahid Cəlalzadə terror aktını Qərb dövlətləri tərəfindən dəstəklənən inqilab əleyhdarı terrorçu qruplar tərəfindən törədildiyini bildirib. [8]

Coğrafiya[redaktə]

Qərbi Azərbaycan ostanı

Geniş düzənliklər və hündür dağlar ostanlığın relyefini təşkil edir. Şimalda Araz çayı və bir sıra dağ çayları əsas su mənbəyidir. Şərqində Urmiya gölü yerləşir. Orta temperatur Urmiyada 10.8 °C, Xoyda 9.4 °C, Mahabadda isə 11.6 °C-dir. Ən yüksək temperatur göstəricisi iyul ayında 34 °C, ən aşağı temperatur isə yanvar ayında –16 °C-dir.


İqtisadiyyatı[redaktə]

Qərbi Azərbaycan ostanının iqtisadiyyatının böyük hissəsi kənd təsərrüfatına əsaslanır. 2013-cü ildə ostanın Tekab şəhərində Qərbi Asiyanın ən böyük qızıl zavodunun tikintisi planlaşdırılır. Zavodun tikintisinə 60 mln. dollar sərf olunacaq. Ostanın yataqlarında qızılın ehtiyatı 80 ton təşkil edir və oradan hər il 3 ton qızıl çıxarılması planlaşdırılır. [9] Qərbi Azərbaycan ostanının iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş ərazisi Urmiya şəhəridir. Urmiya əhalisinin həyat şəraiti ostanın digər əhalisinin həyat şəraitindən çox yüksəkdir. Ostanda yüzlərlə kənd vardır, onların çoxusunda daimi su və elektrik təchizatı, telefon xəttləri və peyk televiziyasına çıxışı var.

Əhali[redaktə]

2010-cu ildə Qərbi Azərbaycan ostanında əhalinin
ana dilinə əsasən etnik tərkibi[10]
etnik qrup nisbəti
Azərbaycanlılar
  
76.20%
Kürdlər
  
21.70%
Farslar
  
0.80%
Digərləri
  
1.00%
Təsniflənməmiş
  
0.30%

24 oktyabr - 13 noyabr 2011-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən Qərbi Azərbaycan ostanında 3.080.576 nəfər əhali yaşayır.

Əhali əsasən Azərbaycan türklərindən[11][12] [13] [14] [15] [16] [17], qismən kürdlərdən[18][19] , az sayda ermənilərdən və assuriyalılardan ibarətdir . Kürdlər Qərbi Azərbaycan ostanının cənub ərazisinə Qaraqoyunlular zamanı bölgəni qəsb edərək yerləşmişlər.[20]

Bölgələr[redaktə]

Qərbi Azərbaycan ostanlığının inzibati bölgüsü

Qərbi Azərbaycan ostanı inzibati cəhətdən aşağıdakı şəhristanlara bölünür :

Urumiyə şəhristanı, Salmas şəhristanı, Xoy şəhristanı, Çaldıran şəhristanı, Maku şəhristanı, Bukan şəhristanı, Sərdəşt şəhristanı, Takab şəhristanı, Mahabad şəhristanı, Miyandoab şəhristanı, Piranşəhər şəhristanı, Oşnaviyə şəhristanı, Nəqədə şəhristanı, Şot şəhristanıŞahindej şəhristanı .

Ayrıca Bax[redaktə]

Xarici Keçidlər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. World Gazetteer : Iran: divisions administratives (superficie (km²))
  2. آذربایجان غربی
  3. Minorsky, V.; Minorsky, V. Ādharbaydjān (Azerbāydjān). Encyclopaedia of Islam. Edited by P.Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. [1]
  4. Encyclopædia Iranica, "Azerbaijan: Pre-Islamic History", K. Shippmann
  5. Al-Moqaddasi, Shams ad-Din Abu Abdallah Muhammad ibn Ahmad, Ahsan al-Taqasi fi Ma’rifa al-Aqalim, translated by Ali Naqi Vaziri, volume one, first edition, Mu’alifan and Mutarjiman Publishers, Iran, 1981, pg 377
  6. Dim Dim döyüşü
  7. Qərbi Azərbaycan vilayətində 3 gün ümumi matəm elan olunub
  8. Qərbi Azərbaycan vilayətində ölənlərin sayı 12 nəfərə çatıb
  9. İranda ən böyük qızıl istehsalı zavodu tikiləcək
  10. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان آذربایجان غربی/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۶-۳۶-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱
  11. Columbia İnternational Affaris Online : Iran – International Pressure and Internal Conflict
  12. http://countrystudies.us/iran/41.htm
  13. گنجینه ای بنام آذربایجانغربی - سازمان تعزیرات حکومتی (The government suspended) Farsi
  14. معرفی آذربایجان غربی - پورتال جامع آذربایجان غربی (Farsi & English)
  15. آذربایجان غربی ؛ رنگین کمان اقوام و اقلیت ها در مسیر توسعه - مهر نیوز Mehr News (Farsi)
  16. گردشگری استان - سازمان نظام کاردانی ساختمان استان آذربایجان غربی (Farsi)
  17. استان آذربایجان غربی - سايت جامع گردشگري ايران (Farsi)
  18. Güney Azərbaycan Sosyo-Kültürəl Araştırmaları (GÜNASKAM) :Güney Azerbaycan ve Kürt sorunu
  19. Report Honour killings in Iran
  20. Kürd tarixi,Məhəmməd ayət, tehran birinci çab 1382 ikinci çap 1386,Porseman nəşri,s 67.