Manas

"Manas" dastanı qırğız xalqının möhtəşəm sənət abidəsi.

Həcm etibarilə "Manas" dünya folklorunun ən böyük əsəridir. Türk dünyasının şah əsərlərindən olan bu dastan bütün türk xalqları tərəfindən sevə-sevə oxunulur.

"Manas"ın kökləri qədim əsrlərə gedib çıxır. Bununla belə 1995-ci ildə dastanın YUNESKO-nun qərarıyla 1000 illiyinin qeyd olunması səbəbindən onu X əsrə aid edirlər. "Manas" Qırğızıstanda bu gün də genişlənməkdədir. Çağdaş manasçılar ona yeni-yeni motivlər və çalarlar əlavə edirlər. Eposun manasçılar tərəfindən söylənilmiş 18-dən çox variantı qeydə alınmışdır. Yaranma tarixi hələlik dəqiqləşdirilməmişdir.

Kanıqəy

Kanıqay Xanım - Manasın arvadı olan və türk, altay və xüsusilə qırğız dastanlarında adı çəkilən əfsanəvi xanım. Kanıkəy və ya Kenikey olaraq da bilinər. Manas Xanın arvadıdır. Döyüşçü "qırx qız" köməkçisi vardır. Oğluna qız axtaran Manasın atası ondan daha yaxşı bir yoldaş tapa bilmədiyini ifadə edir. Kanıqay Xatun yaxşı bir binicidir, döyüşçüdür. Ərinə yerində nəsihət verər. Manas öldüyündə dərman edərək ərini dirildir. Yaxşı bir yoldaşın nə qədər əhəmiyyətli olduğu bu şəkildə anlatılır. Sadiqdir, ərinin adına kölgə salmaz. Söz, soyluluk mənası ehtiva edər. Qanık (qənaətkar) sözü ilə də əlaqəli kimi görünməkdədir. Monqolca Xanı/Qanı sözü yoldaş mənasını verər.

Mənbə

• Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt PDF