Nisbilik nəzəriyyəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi
G_{\mu \nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = {8\pi G\over c^4} T_{\mu \nu}\,
Qravitasiya
Riyazi ifadə
Kosmologiya

Nisbilik nəzəriyyəsi Albert Eynşteyn tərəfindən 1905-ci ildə xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi və 1916-ci ildə ümumi nisbilik nəzəriyyəsi olmaqla irəli sürülmüş məkan və zaman haqqında fiziki nəzəriyyədir. Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinə görə zamanın gedişi sistemin hərəkətindən asılıdır və zaman intervalları (və məkan intervaları) elə şəkildə dəyişir ki, hər hansı hesablama sistemində işığın sürəti daimidir. Bu nəzəriyyəyə əsasən bir çox "relyativist" nəzəriyyələr qəbul olunmuşdur. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə isə cazibə qüvvələrinin fəaliyyət göstərdiyi dördölçülü məkan-zaman qeyri-Evklid həndsəsinin nisbətlərinə tabedir.

Nisbilik nəzəriyyəsinin postulatları[redaktə]

E=mc^2

Nisbilik nəzəriyyəsinin postulatları aşağıdakılardır: 1.Təbiət proseslərinin hamısı bütün inersial sistemlərdə eyni tərzdə gedir. 2.İşığın vakuumdakı sürəti c(300000 m/s)bütün inersial hesablama sistemlərində eynidir və o, mənbəyin və ya işıq siqnalları qəbul edən qəbuledicinin sürətindən asılı deyildir.

Lorens Çevirmələri[redaktə]

Lorens Çevirmələri çox böyük nisbi sürətlə (v\le c) hərəkət edən inersial sistemlər arasında keçidi təsvir edir. Nisbilik Nəzəriyyəsinə görə, hadisə koordinat və baş vermə zamanlarını təsvir edən tənliklərdə bir inersial hesablama sistemindən digərinə keçiddə işığın sürətinin sabit qalması öz əksini tapmalıdır. İnersial S və ona nəzərən OX oxu boyunca v\le c sürəti ilə düzxəttli bərabərsürətli hərəkət edən S' sistemlərində fəza koordinatları (x,y,z və zamanlar t arasında əlaqə aşağıdakı kimidir:

Failed to parse (lexing error): t' = \gamma \left(t – \frac{v x}{c^{2}} \right)
Failed to parse (lexing error): x' = \gamma (x – v t)\,
y' = y\,
z' = z\,

Burada Failed to parse (lexing error): \gamma = \frac{1}{\sqrt{1 – v^2/c^2}}

Lorens əmsalı və ya vuruğu adlanır.Burdan göründüyü kimi cismin sürəti, işıq sürəti c-dən böyük ola bilməz. Olarsa \frac {v^2} {c^2} nisbəti 1-dən böyük olar. Və köknaltda 1-dən özündən böyük ədəd çıxdıqda mənfi nəticə olduğundan riyazi xəta baş verir. Heç bir ədədin kvadratı mənfi ədəd etmədiyi üçün kökaltında mənfi ədədin də olması məntiqsizdir. Bu riyazi amildən deyilə bilər ki, cismin sürəti v, işıq sürəti 

c-dən böyük ola bilməz.

Qaliley-Nyuton nisbilik prinsipi[redaktə]

Bu prinsipə görə mexaniki proseslər biri-birinə düzxətli və bərabərsürətli hərəkət edən sistemlərdə eyni tərzdə baş verir.

Lorens cevrilmələri[redaktə]


VikiAnbarda Nisbilik nəzəriyyəsi ilə əlaqəli mediafayllar var.