Qəhvə
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
Qəhvə (ərəbcə قهوة qəhvə "ehtiraslandıran içki") — qovrulmuş və üyüdülmüş qəhvə dənəciklərindən hazırlanmış isti içkidir. Dünyanın bir çox ölkələrində kofe adı ilə məşhurdur. Bu içki tərkibində olan kofeine gore stimullaşdırıcı təsirə malikdir.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Tarixi
Ilk dəfə olaraq qəhvə Həbəşistanın cənub qərbində aşkar olunmuşdur. Sonralar qəhvə orta Ərəbistana gətirilir. Yəmənin cənub qərb hissəsində becərilir. Bu günə kimi də Yəmən dünayada ən böyük qəhvə istehsalçısıdır. Hal-hazırda dünayda 50-dən çox ölkədə qəhvə bitkiləri əkilir.
Qəhvənin hazırlanmasının həbəşistanlı üsulu ən qədimi sayılır. Dənəciklər qovrulduqdan sonra onlar üyüdülür. Üyüdülmüş qəhvə tozu su və qəndlə birlikdə qaynadılır və belə adlanan Yabana hazırlanır. Onu kiçik piyalədə içirlər.
Yohan Volfqanq Göte qəhvə dənəciklərini distilə etmək ideyasını verir. Bu ideyanı həyata keçirən zaman kimyaçı Fridlib Runq (almanca Friedlieb Ferdinand Runge) kofeini aşkar edir.
Tezliklə qəhvə Fars və Osman İmperiyasına yayılır. Qahirəyə qəhvə ilk dəfə 1532-ci ildə gətirilimişdir. Paralel olaraq qəhvə Suriya və kiçik Asiyaya da yayılır. Qəhvənin tətbiqi 1538-ci ildə Yəmənin işğalından sonra daha güclənir. 1554-cü ildə Osman imperiyasında gedən çəkişmələrdən sonra Konstantinopolda qəhvə evi açılır. Buna baxmayaraq qəhvənin ölkədə rəsmi içki kimi qəbul edilməsi tanzimatın 1839-cu ildə apardığı reformlara qədər davam etmişdir.
1573-cü ildə Almaniyalı həkim Leonard Rauvolf Aleppoda artıq bu içkinin dadına baxır və 1582-ci ildə onun haqqında yazır. Başqa mənbələrə görə 1592-ci ildə Prospero Alpino tərəfindən qəhvə İtaliyaya gətirilir və beləliklə bu içki Avropaya qədəm qoyur.
1645-ci ildə Venedihdə, 1650-ci ildə Oksfordda və 1652-ci ildə Londonda qəhvə evləri mövcud idi. Fransada ilk dəfə olaraq qəhvə evi 1659-cu ildə tikilir. Vyanada qəhvə evi 1683-cü ildə türklərə qarşı müharibədə ələ keçirilmiş 500 kisə qəhvə qənimətindən sonra açılmışdır. Bu evi türklərin əsiri olmuş polşalı Georg Kolşitçki təşkil etmişdir. Almaniyada qəhvə Fransadan gətirilir və ilk dəfə olaraq 1673-cü ildə Bremendə qəhvə evi təşkil olunur. Az keçməmiş bu bütün almaniyanı bürüyür və XVİİ əsrin sonu böyük şəhərlərin əksəriyyətində qəhvə evləri fəaliyyət göstərirdi.
1899-cu ildə isveçrə kimyaçısı Maks Morqentaller qəhvə tozunu düzəldir. Həll olan qəhvə XX əsrin 40-cı illərindən başlayaraq geniş yayılır.
[redaktə / تحریر] Zərərləri
Qəhvə faydalı olmaqla yanaşı aludəçilik yaradır və müəyyən zərərləri var. Belə olduqda bəzi insanlar qəhvədən istifadə edərkən ehtiyat etməlidir. Qəhvənin çox istifadə olunması ürəyə zərər göstərir. Qəhvənin tərkibindəki kafein səbəbilə ürək döyüntülərində qeyri tarazlıqlar yaranır. Qəhvə, ürək tez-tez döyünməsinə səbəb olur. Məhz buna görə də ürək xəstələri qəhvədən az istifadə etməlidir.
[redaktə / تحریر] Yüksək təzyiq
Aparılan təcrübələr göstərmişdir ki, həddindən artıq qəhvə içmək qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur.
[redaktə / تحریر] Mədədə problemlər
Qəhvə, mədə xorası və qastrit kimi xəstəliklərə səbəb olur. Amma bu cür xəstələrin qəhvədən çox istifadə etməsi narahatlıqların daha da artmasına və pisləşməsinə səbəb olur. Çünki, qəhvə mədəni qıcıqlandırır bu səbəblə də mədə turşu ifraz etməyə başlayır.
[redaktə / تحریر] Migren
Migren və qəhvə tamamilə bir birinə ziddir. Qəhvənin tərkibindəki qarışıqlar beyində olan hüceyrələrə təsir edir və bu səbəblə migren ağrıları yaranır.
[redaktə / تحریر] Mineral və vitanmin
Qəhvənin tərkibindəki kafein orqanizmin dəmiri saxlamasına imkan vermir və kalsiumun bədəndən sidik yolu ilə çıxmasına səbəb olur. Bütün bunlar sümük əriməsi riskini çoxaldır.
[redaktə / تحریر] Doğuş
Qəhvənin tərkibində olan kafein səbəbilə gündə 3 stəkandan çox qəhvə içən xanımlarda doğuş faizi aşağı düşür. Kafein yumurtlama vaxtına mənfi təsir göstərir. Qəhvə kişilərdə tamamilə əks təsir göstərir və spermləri gücləndirir
[redaktə / تحریر] Hamiləlikdə içmək
Qəhvədəki kafein ana bətnindıki körpəyə zərərlidir. Buna görə hamilə qadınlar qəhvədən istifadə edərkən ehtiyatlı olmalıdır.
[redaktə / تحریر] Mənbə
