Sürtünmə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Sürtünmə toxunan cisimlərin nisbi yerdəyişməsi və ya cismin müxtəlif hissələrinin bir-birinə nisbətən yerdəyişməsi zamanı yaranan mexaniki müqavimət. Birinci halda sürtünmə xarici sürtünmə, ikinci halda isə daxili sürtünmə adlanır.

Sürtünmə qüvvəsi[redaktə | əsas redaktə]

Toxunan cisimlər bir-birinə nisbətən sükunətdə olduqda yaranan sürtünməyə sükunət sürtünməsi, hərəkətdə olduqda isə kinematik sürtünmə deyilir. Sürtünmə qüvvəsi- toxunan səthlərin kələkötürlüyü və həm də bir- birinə sıxılması nəticəsində meydanə çıxan qüvvədir. Sürtünmə qüvvəsiüç cürdür: -sükunət sürtünmə qüvvəsi, -sürüşmə sürtünmə qüvvəsi, -diyirlənmə sürtünmə qüvvəsi.

Sükunət sürtünmə qüvvəsi-cismə toxunan səthə paralel qüvvə təsir edən zaman yaranır və bu qüvvənin əksinə yönələrək onu kompensasiya etdiyindən cisim sürət ala bilmir. Sükunət sürtünmə qüvvəsinin maksimal qiyməti, ədədi qiymətcə cismi sükunət halından çıxaran qüvvəyə bərabərdir. Xarici qüvvə hərəkət nəticəsində meydana çıxan sürtünmə qüvvəsini tarazlaşdırdıqda cisim düzxətli bərabərsürətli hərəkət edir. Təbiətdə və texnikada sürtünmə həm faydalı, həm də zərərli olur.

Sürüşmə sürtünmə qüvvəsi-bir cismin digər cismin üzəri ilə sürüşməsi zamanı yaranan və hərəkətin əksi istiqamətində yönələn qüvvədir.

Fs ilə işarə olunur və Fs=μN kimi təyin olunur. Burada μ (yunan hərfi mü)- sürüşmə sürtünmə əmsalıdır, vahidi yoxdur, toxunan səthlərin materialından və səthlərin hamarlıq dərəcəsindən asılıdır. N ,cismi səthə sıxan təzyiq qüvvəsidir və bir çox hallarda bu,cismin çəkisinə bərabərdir.

Diyirlənmə sürtünmə qüvvəsi-bir cicmin digər cisim üzərində diyirlənməsi zamanı yaranan qüvvədir və sürüşmə sürtünmə qüvvəsindən dəfələrlə azdır.Sürtünmə qüvvəsi elektromaqnit təbiətli qüvvədir.


Bax həmçinin[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Murquzov,M və b.Fizika, VII sinif,BAKI, 2004.