Uşmal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ciudad prehispánica de Uxmal*
Kolumbdanəvvəlki şəhər Uşmal**
UNESCO Ümumdünya irsi

Uxmal Pyramid of the Magician.jpg


Tipi Mədəni
Meyarlar i, ii, iii
İstinad 791
Region*** Latın Amerikası və Karib regionu
Daxil edilmə tarixi
Daxil edilməsi 1979  (XX sessiya)


Xəritədə yeri
Uşmal is located in Dünya
Uşmal
Uşmal
* "UNESCO–Ümumdünya irsi" saytında adı
** azərb. dilində adı
*** UNESCO təsnifatına görə region

UşmalMayya sivilizasiyasının böyük şəhərlərindən biri, müasir Meksikanın Yukatan yarımadasının şimal-qərbində, Merida şəhərindən 68 km cənubda yerləşir.

Ümumi məlumatlar[redaktə]

Uşmal adının mənası «oş-mal» (üç dəfə) verir (bu ad yəgin ki, şəhərin üç periodunu əks etdirir). Yaxınlıqdaki Labna seremonial kompleksi və Sayil saray kompleksi ilə birgə Uşmal 1996-cı ildə UNESCO-nunDünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi. Şəhərin tikililəri Puuk memarlıq məktəbinin ən yaxşı nümunələridir.

Tarix[redaktə]

Şəhərin əsası 10.9.0.0.0 | (2 Ahau 13 Mac) ilində - yəni 15 avqust 1007-ci ildə Ax Suytok Tutul Şiv tərəfindən qoyulmuşdu. Uşmal uzun illər Yukatanın siyasi və mədəni mərkəzi hesab edilirdi. Şəhər tolteklərlə bağlı tutul-şiv tayfaları tərəfindən işğal edilmişdi. Uşmal Yukatanda siyasi hökmranlıq uğrunda Mayapan və Çiçen-İtsa ilə mübarizə aparırdı. Bu hadisələrin dəqiq xronologiyası yoxdur, çünki bir çox mənbələrdə ziddiyatlar mövcuddur. Şəhər Mayapan ordusunun işğalından sonra, Tutul-Şiv öz paytaxtını Uşmaldan Maniyə köçürmüşdü.

Alimlərin ehtimalına görə, Uşmalda 25 000 nəfər yaşayırdı. Uşmal Puuk memarlıq məktəbinin mərkəzi olmuşdu və buna görə burada çoxlu sayda klassik üslubda binalar tikilmişdi.

Görməli yerlər[redaktə]

6 qrupa bölünən Uşmal xarabalıqları dəfələrlə XIX əsrdən ABŞ və Meksika arxeoloqları tərəfindən (C. Stivens, U.Holms, K.Ruppert, A.Rus, X.Akosta, S.Saens v.d.) tədqiq olunmuşdu.

Şəhərin binaları qismən bərpa ediliblər. Ən əhəmiyyətli monumental memarlıq abidələri aşağıdakilardı:

  • «Hökümət sarayı» — şəhərin ən gözəl binalardan biri; 20 min fərdi piltələrin üzərində nəfis heykəl və mozaika ilə bəzədilmişdi.
  • «Sehrbazın piramidası» və ya «Cırtdan evi» — 38 metrlik piramida üzərində yerləşən məbəd. Piramida planda oval şəkildədir və müasir mayya evini xatırladır.
  • «Göyərçin evi»
  • «Qadın monastır» — 4 binanı özündə birləşdirən kompleks.
  • «Tısbağalar evi»

Qalereya[redaktə]

Web links[redaktə]