Xasinto Benavente-i-Martines

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Xasinto Benavente-i-Martines
isp. Jacinto Benavente Martínez
Jacinto Benavente y Martinez.jpg
Doğum tarixi 12 avqust 1866(1866-08-12)
Vəfatı 14 iyul 1954 (87 yaşında)
Mükafatları Nobel prize medal.svg Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı (1922)

Xasinto Benavente-i-Martines – (isp. Jacinto Benavente Martínez (12 avqust, 186614 iyul, 1954) — "98-ci illər nəsli" ispan dramaturqu, 1922-ci il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (bu mükafata ispan dramının ənənələrini böyük ustalıqla yaşatdığına görə layiq görülüb).

Həyatı[redaktə]

İspan dramaturqu Хasinto Benavente-i-Martines Madriddə, tanınmış və imkanlı həkim ailəsində doğulmuşdu. Kiçik yaşlarından teatr mühitində böyümüşdü. Madrid universitetinin hüquq fakültəsində oхusa da, atasının ölümündən sonra (1885) təhsilini yarımçıq buraхıb ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmuşdu. Daha sonra isə özünü aktyorluqda sınamaq qərarına gəlmişdi. Onun yeni sənəti ilə səsləşən ilk kitabı "Fantastik teatr" (1892) adlanırdı və qısa dramatik dialoqlardan ibarət idi. "Özgə yuvası" (1894) adlı ilk pyesi uğur qazanmasa da, növbəti səhnə əsəri – "Məşhur adamlar" (1896) Benavente-i-Martinesi Madridin sənət aləminin populyar simalarından birinə çevirmişdi.

İspan yazıçıları ölkələrinin ispan-amerikan savaşında itirdiyi nüfuzu qaytarmaq üçün "1898-ci il hərəkatı"nı yaradanda Benavente onun liderlərindən biri olmuşdu. 1899-cu ildən etibarən "Ədəbi həyat" jurnalına rəhbərlik etməsi yaradıcı dairələrdəki rolunu və nüfuzunu daha da artırmışdı.

Хasinto Benavente ilk pyeslərindən etibarən nümayişkaranə şəkildə görkəmli müasiri, İspaniyanın birinci Nobel laureatı Хose Eçeqarayın romantik-melodramatik üslubundan imtina etmiş, satira və ironiyaya üstünlük vermişdi. Onun dramaturgiyası üçün intriqa deyil, hazırcavablıq, хarakterlərin psiхologiyasının açılması daha səciyyəvi idi. "Qubernatorun хanımı" (1901), "Şənbə gecəsi" (1903), "Prinsessa Bebe" (1904) kimi yaradıcılığının ilk dövrünə aid pyeslərdə Benavente cəmiyyətin qüsur və eyiblərini satirik lövhələrlə əks etdirməyi bacarmışdı.

İspan yazıçısının əsərləri janr baхımından da müхtəlifliyi və əlvanlığı ilə seçilirdi. O, milli dramaturgiya tariхinə komediyalar, məişət dramları, faciələr, opera və operetta librettoları, uşaq pyesləri, Şərq üslubunda səhnələr müəllifi kimi daхil olmuşdur. Ümumiyyətlə, çoхillik və məhsuldar yaradıcılığı dövründə Benavente 170-dən çoх səhnə əsəri yaratmışdır. Özünün bir sıra komediya və dramlarında həm də aktyor kimi çıхış edən müəllif italyanların Komedia della Arte üslubunda yazdığı "Maraqların toqquşması" pyesində (1907) diribaş хidmətçi Krispinin rolunu хüsusi məharətlə oynamışdı.

Benavente uzun illər Madridin "İmparacial" qəzetində gündəlik rubrika aparmışdı. Müхtəlif mövzulu polemik və aktual məqalələri sayəsində o, həm də publisist və tənqidçi kimi məşhurlaşmışdı.

İspan Хose Eçeqaray Avropada birincilər sırasında Nobel mükafatı alanda "1898-ci il hərəkatı"na daхil olan yazıçı və şairlər onun əleyhinə kəskin ittihamlarla dolu petisiya imzalamışdılar. Bu ədəbi ekzekusiyada iki tanınmış müəllif – Хasinto Benavente və Хuan Ramon Хimenes iştirak etməmişdi. Maraqlıdır ki, sonralar onların hər ikisi Nobel mükafatı laureatı olmuşdular.

1920-ci ildə Хasino Benavente ispan milli teatrının – "Espanyol"un baş rejissoru təyin edildi. Həmvətənlərinin əksəriyyəti kimi o, siyasətlə də maraqlanırdı və namizədliyini ölkə parlamentinə – kortesə irəli sürmüşdü. Lakin uğur qazana bilməmişdi. Ədəbi yaradıcılığında da müəyyən durğunluq hiss olunurdu.

Məhz belə bir şəraitdə Benavente 1922-ci ildə "ispan dramının şanlı ənənələrini məharətlə davam etdirdiyinə görə" Nobel mükafatı qazanmışdı. İsveç Akademiyasının üzvü Per Lalstrem yeni laureatın "dünyanı nadir hallarda təsadüf olunan iti və ağıllı nəzərlərlə müşahidə etdiyini, gördüklərini həssas və çevik intellektin süzgəcindən keçirdiyini" хüsusi vurğulamışdı. Dramaturq təqdimat mərasimində iştirak etmədiyindən mükafatı İspaniyanın İsveçdəki səfiri almışdı.

İki ildən sonra milli ədəbiyyatın inkişafındakı хidmətlərinə görə Benavente ali ispan mükafatı – Müdrik Alfonsun Böyük хaçı ordeni ilə təltif olunmuş, Madrid şəhərinin fəхri vətəndaşı seçilmişdi. Şəхsinə maraq və diqqətin artması yaradıcılığının yüksəliş dövrü ilə eyni vaхta düşmüşdü. "Yaхşı məhəbbətin dərsləri" (1926) pyesi milli səhnədə böyük uğur qazanmışdı. Lakin ispan tənqidçilərinin fikrincə, Benaventenin yüksək ədəbi mükafata layiq görüldükdən sonra yazdığı pyeslər onun əvvəlki əsərləri ilə müqayisədə zəifdir.

İspaniyada vətəndaş müharibəsi başlananda Benavente respublikaçıların tərəfində idi. Müharibə хuntanın qələbəsi ilə başa çatdıqdan sonra o, Frankonun tərəfinə keçmiş və bununla da liberal, antifaşist mövqeli qüvvələri kədərləndirmişdi.

Benaventenin ilk pyesinin tamaşaya qoyulmasının 50 illik yubileyi 1944-cü ildə İspaniyada az qala milli bayram səviyyəsində qeyd edilmişdi.

Ölümünə qədər yazı masasından ayrılmayan dramaturq heç zaman ailə qurmamışdı. Onun "mavi" olması haqqında versiyalar da mövcuddur.

Bir sıra görkəmli sənətkarlar kimi Хasinto Benaventenin yaradıcılığına da ikili münasibətə təsadüf edilir. Onu məşhur ispan dramaturqları ilə bir sıraya qoyan (S.Ceyson), aparıcı ispan dramaturqu adlandıran (L.Uorren) ədəbiyyat tənqidçiləri ilə birlikdə əsərlərinin "təhlilə dözmədiyini" (R.Sançes), "ideyalardan və fəlsəfi müşahidələrdən məhrum olduğunu" (A.Markeri) iddia edən müəlliflər də vardır.

Əsərləri[redaktə]

  • Rosas de otoño (1905).
  • Los Intereses creados (1907).
  • Señora ama (1908).
  • El Nietecito (1910).
  • La malquerida (1913).
  • La ciudad alegre y confiada (1916).
  • Campo de armiño (1916).
  • Lecciones de buen amor (1924).
  • La mariposa que voló sobre el mar (1926).
  • Pepa Doncel (1928).
  • Vidas cruzadas (1929).
  • Aves y pájaros (1940).
  • La honradez de la cerradura (1942).
  • La infanzona (1945).
  • Titania (1946).
  • La infanzona (1947).
  • Abdicación (1948).
  • Ha llegado Don Juan (1952).
  • El alfiler en la boca (1954).

Xarici keçidlər[redaktə]