Xordalılar

Xordalılar
Neştərçələr (Branchiostoma)
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar Yarımaləm: Eumetazoylar Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar Yarımbölmə: Sonağızlılar Tip: Xordalılar Yarımtip: Tunikalılar
Latınca adı
Urochordata Bateson, 1885
Yarımtipləri və sinifləri
Başıxordalılar (Cephalochordata) Kəlləsizlər (Acrania) Tunikalılar (Tunicata) Asisidlər (Ascidiacea) Odbədənlər (Pyrosomida) Salplar (Salpae) Küpəcələr (Doliolida) Apendikularilər (Appendicularia) Onurğalılar (Vertebrata) Dəyirmiağızlılar (Cyclostomata) † Zirehli balıqlar (Placodermi) Qığırdaqlı balıqlar (Chondrichthyes) † Qəlsəməçənəlilər (Acanthodii) Sümüklü balıqlar (Osteichthyes) Suda-quruda yaşayanlar (Amphibia) Sürünənlər (Reptilia) Quşlar (Aves) Məməlilər (Mammalia)
Vikinövlərdə sistematika Şəkil axtarışı ÜTMX   158852 MBMM   7711

Xordalılar (lat. Chordata) sonağızlılar yarımbölməsinə aid tip.

Xordalılar 500 milyon il bundan əvvəl əmələ gəlib. Xordalıların qədimliyinə və müxtəlifliyinə baxmayaraq onları birləşdirən ümumilik var:

1. Onların bədəninin əsasını bütöv və ya buğumlu bel sütunu təşkil edir. Buna ox skelet və ya xorda da deyilir.

2. Bu sütunun üstündə boru formalı mərkəzi sinir sistemi yerləşir.

3. Bel sütununun altı ilə həzm borusu uzanır. Bu borunun ön tərəfi ağızla, arxa tərəfi isə anus dəliyi ilə qurtarır. Həzm borusunun ön hissəsi udlaq adlanır. Udlağın yanlarında sıra ilə düzülmüş qəlsəmə yarıqları var. Bu səbəbdən udlaq həm qidalanmada, həm də tənəffüsdə iştirak edir.

4. Həzm borusunun udlaq hissəsinin altında qan-damar sisteminin mərkəzi olan ürək yerləşir, Xordalılar tipinin 43 minə yaxın növü məlumdur. Bu tipi 3 yarım tipə ayırırlar: kəlləsizlər, sürfəsixordalılar və kəlləlilər.

İkinci bədən boşluğu olan heyvanların ali tipi. Xordalılar üç yarımtipə bölünür: Başıxordalılar, Tunikalılar (və ya sürfəsixordalılar) və onurğalılar (kəlləlilər). Xordalılar üçün bütün ömür boyu və ya inkişafın müəyyən dövründə bel telinin - xordanın, onun üstündə sinir borusunun, həzm borusunun, həzm borusunun önündə (udlağın yanlarında) qəlsəmə dəliklərinin, bədənin ön hissəsində xorda və həzm borusu altında qan-damar sisteminin döyünən hissəsi - 'ürəyin' olması xarakterikdir.

Təsnifat

• Başıxordalılar (Cephalochordata) yarımtipi
  • Kəlləsizlər (Acrania) sinfi
• Tunikalılar (Tunicata) (və ya Urochordata) yarımtipi
  • Asisidlər (Ascidiacea) sinfi
  • Odbədənlər (Pyrosomida) sinfi
  • Salplar (Salpaу) sinfi
  • Küpəcələr (Doliolida) sinfi
  • Apendikularilər (Appendicularia) sinfi
• Onurğalılar (Vertebrata) (və ya Craniata) yarımtipi
  • Çənəsizlər (Agnatha) infratipi
    • Dəyirmiağızlılar (Cyclostomata) sinfi
  • Ağızçənəlilər (Gnathostomata) infratipi
    • Balıqlar (Pisces) sinifüstü
      • Zirehli balıqlar (Placodermi) sinfi, nəsli kəsilib
      • Qığırdaqlı balıqlar (Chondrichthyes) sinfi
      • Qəlsəməçənəlilər (Acanthodii) sinfi, nəsli kəsilib
      • Sümüklü balıqlar (Osteichthyes) sinfi
    • Dördayaqlılar (Tetrapoda) sinifüstü
      • Suda-quruda yaşayanlar (Amphibia) sinfi
      • Sürünənlər (Reptilia) sinfi
      • Quşlar (Aves) sinfi
      • Məməlilər (Mammalia) sinfi