Çay Lun

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çay Lun
çin. ənən. 蔡倫, sadə. 蔡伦, pinyin: Cài Lún
Çay Lun
Zadəgan
 
Doğum tarixi: 50
Doğum yeri: Leyyan
Vəfat tarixi: 121
 
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi: Təbiət
İş yeri: İmperator sarayı
Tanınır: Kağızın icadı və emalı
Çay Lunun kağız hazırlaması

Çay Lun (çin. ənən. 蔡倫, sadə. 蔡伦, pinyin: Cài Lún; 50121) — ilk dəfə 105-ci ildə, Han sülaləsi dövründə kağız icad etmiş çinli alim[1]. O, ilk dəfə olaraq həmin icadın nümunəsini Han sülaləsinin imperatoru Huidiyə təqdim etmişdir. Han sülaləsi səlnamələrində bu hadisə xronoloji şəkildə göstərilməkdədir. Çay Lun Leyyan şəhərində dünyaya gəlmişdir. 75 ci ildə xədim kimi imperator sarayına düşür. 105 ci ildə kağız emalının texnalogiyası haqda məruzə edir. Bundan sonra imperatir Huidi ona yüksək, nazir rütbəsi və var-dövlət vermiş olur. İmperator An Dinin zamanında saray çəkişmələrinin qurbanı olaraq, zəhər içib özünü öldürmüşdür.

200 cü ilə qədər Çində kağız istehsalı artmağa başlamış və hətta xaricə ixrac edilirdi. Lakin 751 ci ildə bir neçə kağız emalatxanası ərəblərin əlinə keçdikdən sonra onun istehsalına Səmərqəndbağdadda da başlanılır və bütün xilafətə yayılır. Avropalılar isə XII əsrdə kağız emalını ərəblərdən mənimsəmişlər. İohann Qutenberq tərəfindən çap ixtira edildikdən sonra yazı və kitab üçün istifadə edilən dəri və papirus kağızla əvəzlənir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Joseph Needham: Science and Civilization in China: Volume 5, Part 1. Cambridge University Press, 1985, ISBN 0-521-08690-6.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

  • Michael H. Hart The 100. A Ranking of The Most Influential Persons in History 1978, 1992 by Michael H. Hart, 57-63.
  • Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5  (rus.)