Məzmuna keç

Çin–Türkmənistan münasibətləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Çin–Türkmənistan münasibətləri
Çin və Türkmənistan
 ÇXR  Türkmənistan
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Çin–Türkmənistan münasibətləri — Çin Xalq Respublikası və Türkmənistan arasındakı iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Türkmənistan və Çin Xalq Respublikası arasında ilk diplomatik əlaqələr 6 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur[1]. 2013-cü ili sentyabrında iki ölkə arasında əlaqələr strateji əməkdaşlıq səviyyəsinə qalxdığı bəyan edilmişdir. 2014-cü ilin mayında Çin və Türkmənistan dostluq və əməkdaşlıq sahəsində müqavilə imzalamışlar[2].

Türkmənistan səfirliyi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Türkmənistanın Çin Xaıq Respublikasında səfirliyi (Pekin) Türkmənistan Respublikası Prezidentinin əmrinə əsasən 6 sentyabr 1993-cü ildə açılmışdır.

17 sentyabr 2013-cü ildən Türkmənistanın Çin Xalq Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Çinar Rüstəmovdur.

Amangəldi Rəhmanov (28.03.1995 — 09.03.2001)

Boris Şixmuradov (11.03.2001 — 30.10.2001)

Qurbanməhəmməd Qasımov (30.10.2001 — 20.03.2008)

Murad Nəzərov (05.01.2009 — 17.12.2010)

Qurbannəzər Nəzərov (22.02.2011 — 17.09.2013)

Çinar Rüstəmov (17.09.2013 — h.h.)

Çin səfirliyi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Lu Quyçen (sentyabr 2003—sentyabr 2008)[3][4]

U Xunbin (sentyabr 2008—mart 2011)[5][6];

Syo Sinxua (may 2011—avqust 2016)[7];

Sun Beydun (oktyabr 2016)[7];

İqtisadi əməkdaşlıq

[redaktə | vikimətni redaktə et]

türkmənistan ümçün Çin ən böyük iqtisadi tərəfdaşdır[8]. В 2017 году объём товарооборота между странами достиг 10 миллиардов долларов (в 1992 году он составлял 4,4 миллиона долларов)[1][9]. Türkmənistandan Çinə idxal edilən əsas məhsul təbii qazdır. 2017-ci il məlumatına görə Türkmənistandan Çinə 30 mlrd m³ qaz ixrac edilmişdir[9]. 2009-cu ildən Çin Türkmənistan qazının ən böyük alıcısıdır[2].

Qaz əsasən Türkmənistan-Çin qaz kəməri vastəsi ilə çinə daşınır. Kəmərin uzunluğu 1833 kilometrdir. Qaz Türkmənistanın Qalkınış yatağından Özbəkistan və Qazaxıstandan keçməklə Çinə çatdırlacaqdır[2].

Çin Türkmənistanla enerji daşıyıcılarının diversikasiyası siyasətini yeridir. Bu isə nəyin ki, iqtisadi həm də siyasi cəhətdən ölkələrin Rusiyadan asıllığını azaldır[10]. Bununla yanaşı Çin Türkmənistanın yeritdiyi neytrallıq siyasətini dəstəkləyir[11].

Nəqliyyat və loqistika

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Türkmənistan Çin üçün Yeni İpək yolunun gerçəkləşdirilməsində əsas fiqurlardan hesab edilir. Artıq Çin-Qazaxıstan-Türkmənistan-İran dəmir yolu fəaliyyət göstərir. Bu Çin mallarının İrana daşınmasında yarıbayarıya azaltmışdır[9].

Hər gün Aşqabaddan Çinin Urumçi və Prkin şəhərlərinə uçuşlar həyata keçirilir.

2.000-dən artıq türkmən Çinin ali məktəblərində təhsil alır[1]. Onlar əsdasən Çinin Tibb Universitetlərinə üz tuturlar. Universitet müəllimləri arasında təcrübə mübadiləsi də həyata keçirilir[12][13].

Türkmənistan məktəb və universitetlərində çin dili tədris edilir[1].

Terrorizmə qarşı mübarizə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Çin Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda beynəlxalq teror təşkilatçılarının və separatçı fəaliyyətlər ilə mübarizədə Türkmənistanın köməyinə inanır. İki ölkənin əməkdaşlığı bu hərəkatın Mərkəzi Asiyada tərəfdarları ilə mübarizəyə yönəldilə bilərК[11].

  1. 1 2 3 4 Ирина Имамкулиева. "Чрезвычайный и Полномочный Посол КНР Сунь Вэйдун: Китай высоко оценивает достижения Туркменистана за годы независимого развития". Информационный портал "Золотой век" (rus). 6 yanvar 2017. 12 fevral 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2018.
  2. 1 2 3 "Туркменистан и Китай сообща возрождают Великий Шелковый путь". Информационное агентство "Национальные интересы". 3 aprel 2017. 13 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.
  3. ↑ "Нового китайского посла в Ашхабаде вдохновила «Рухнама»". Интернет-газета Turkmenistan.Ru (rus). 27 sentyabr 2003. 14 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2018.
  4. ↑ "Посол Китая Лу Гуйчен награжден медалью Туркменистана «За любовь к Отечеству»". Интернет-газета "Turkmenistan". 5 sentyabr 2008. 14 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2018.
  5. ↑ "Послы Китая и Южной Кореи завершают свою миссию в Туркменистане". "ТУРКМЕНинформ". 11 mart 2011. 14 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2018.
  6. ↑ "В Туркменистане аккредитован новый посол Китая". "ТУРКМЕНинформ". 4 may 2011. 14 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2018.
  7. 1 2 "Новый посол КНР приступает к работе в Ашхабаде". "ТУРКМЕНинформ". 25 oktyabr 2016. 13 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.
  8. ↑ Огульгозель Реджепова. "Туркменистан - Китай: стратегическое партнерство в развитии". Информационный портал "Золотой век" (rus). 12 may 2014. 12 fevral 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2018.
  9. 1 2 3 "Туркменистан и Китай довели объём товарооборота до 10 миллиардов долларов". "СНГ СЕГОДНЯ". 10 fevral 2018. 12 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2018.
  10. ↑ "Туркменистан видит в Китае стабильного партнера". Информационный портал Туркменистана "Turkmenportal" (rus). 25 oktyabr 2013. 13 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.
  11. 1 2 "Китай и Туркменистан - партнеры становятся союзниками". Информационный портал "STAN RADAR". 10 sentyabr 2013. 13 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 fevral 2018.
  12. ↑ "Ректор Пекинского университета китайской традиционной медицины выразил признательность Президенту Туркменистана". Информационный портал Туркменистана "TURKMENPORTAL" (rus). 14 oktyabr 2016. 20 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2018.
  13. ↑ "Туркменская молодежь будет постигать азы традиционной медицины в вузе Китая". Сетевое издание "СНГ СЕГОДНЯ". 20 iyul 2017. 20 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 fevral 2018.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Çin–Türkmənistan_münasibətləri&oldid=6694101"