İşraqilik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

İşraqilikŞəhabəddin Yəhya Sührəvərdi tərəfindən yaradılan fəlsəfi təlim.

Mahiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ərəb-müsəlman fəlsəfəsinin işraqilik adlanan mühüm cərəyanının əsası Yəhya əs-Sührəvərdinin «İşıq haqqında», «İşraq hikməti» və «İşığa dair traktat» adlı əsərlərində qoyulmuşdur.

İşraqilik təlimində bütün varlığın vahid işıqdan yaranması qəbul olunur. Burada işıq, eyni zamanda, həqiqətdir, bərabərlikdir, düzgünlükdür. Sührəvərdi inanırdı ki, dünyəvi proses işığın qələbəsi ilə də başa çatacaqdır.

İşraqilik Sührəvərdinin fəlsəfi təkamülündə ikinci mərhələ idi. Sührəvərdi ilkin olaraq fəlsəfəyə bir peripatetik olaraq gəlmişdi. Onun aristotelizm ruhunda yazılmış «Qısa risalələr», «Həqiqətə dair baxışlar», «Qarşıya qoyulmuş məsəllər» adlı bir sıra əsərləri də var idi. O, İbn Rüştün məşhur «Təkzibin təkzibi»ni müəyyən mənada davam etdirən «Filosofların görüşləri» adlı bir əsər də yazmışdı. Sührəvərdi işraqilik təlimini yaradarkən aristotelizmdən aralanır və platonizmə yaxınlaşır. Platononizmin emanasiya nəzəriyyəsi işraqiliyin mühüm mənbələrindən birini təşkil edir.

Sührəvərdinin dünyagörüşünə zərdüştçülüyün də təsiri aydın duyulmaqdadır. İşraqilik zadəgan yönümlü sufizmə son dərəcə yaxındır və bəlkə də sufizmin bir tarixi forması kimi qiymətləndirilə bilər.

Sührəvərdi sufizmi özünə ruhən doğma bilirdi və sufi təlimi ruhunda əsərlər («Qızğın əql», «Bir gün sufi cəmiyyətlə birlikdə», «Eşqin həqiqəti, yaxud aşiqlik munisi») də yazmışdı. Sufizm Sührəvərdinin fəlsəfi təkamülündə üçüncü mərhələ idi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]