İmanlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İMANLAR
Xəritə
Laçın rayonu
Laçın rayonu
Kəndin uzaqdan görnüşü
Kəndin uzaqdan görnüşü
Məlumatlar
Koordinatlar
İnzibati İdarə
Ölkə Azərbaycan
Rayon Laçın

İmanlarAzərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İmanlar kəndi rayonun şimal hissəsində, rayon mərkəzindən 68 km məsafədə yerləşir. Şəlvə kənd ərazi-inzibati vahidliyinə daxildir. Dəniz səviyyəsindən 1800 m yüksəklikdə salınan kənd Şəlvə, Hacıxanlı, Dambulaq və Oğuldərə kəndləri ilə həmsərhəddir.

Kəndin adı bu əraziyə Gəncəbasardan köç etmiş İman kişi ilə bağlıdır, tarixi təxminən 1680-ci illərə təsadüf edir. Burada ilk dəfə məskunlaşan İman kişinin övladları da sonralar özlərinə ev-eşik düzəltmiş, ailə qurmuşlar. Evlərin, əhalinin sayı artdıqca eyni nəsildən olan insanların yaşadığı yerə ad qoymaq zərurəti yaranıb. Beləliklə, bu kəndi "İman kişinin nəslindən olanlar" mənasını verən İmanlar adlandırmışlar.

Rayonun ermənilər tərəfindən işğalına qədər kəndin 70 yaşayış evi, 300 nəfərdən artıq əhalisi olmuşdur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, klub, tibb məntəqəsi və mağaza fəaliyyət göstərmişdir.

Həmişə ziyalıları ilə seçilən bu kəndin adamlarını düzlüklərinə, halallıqlarına görə çox vaxt "imamlar" adlandırırlar. El şairi Məhəmməd Səyyah kənd camaatının qonaqpərvərliyini belə poetikləşdirmişdi:

İmanlar iman yeridi,
Əsl mərd insan yeridi.
İtləri zəncir tanımaz,
Qalmağa mehman yeridi.

O dövrün tələbinə uyğun olaraq peşə seçimində daha çox müəllimliyə üstünlük verən insanlar elmin, təhsilin əhəmiyyətini yaxşı anlayırdılar. Hələ XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində mədrəsə təhsili almış Məşədi Səlim təkcə öz kəndində deyil, ətraf kəndlərdə də dini dərslər keçmişdir.

Məşədi Səlimin oğlu Ənsar Mustafayevin dediklərindən: – Məşədi Səlim Mustafa oğlu Novruzov İman kişinin nəticəsidir, 1863-cü ildə anadan olmuşdur. İman kişi əslən Gəncə şəhərindəndir. Ordan Ağdamın Zəngişalı kəndinə gəlib, Peykər adlı bir qadınla evlənib, sonra köçüblər indiki Budaqdərəsi kəndinin ərazisinə. Həmin yer əvvəl İmanın dərəsi adlanıb. Sonralar Hacıxanlı kəndinin ağsaqqalı Hacıxanın məsləhəti ilə indiki İmanlar kəndinin ərazisində məskunlaşan İman kişinin 5 oğlu olur: – Əsəd, Novruz, Məmmədhəsən, Məşədi Bayram, Həsən.

Novruzdan indiki Novruzlar, Əsəddən Şahverdilər, Məmmədhəsəndən Məmmədhəsənlər, Məşədi Bayramdan Bayramlar, Həsəndən isə Hə¬sənlər nəsli törəyib. Məşədi Səlim kişi Mustafanın, Mustafa Novruzun, Novruz da İmanın oğludur. Novruzun 3 oğlu olur: – Cabbar, Nəsib, Mustafa. Bu 3 qardaşın hərəsinin 6 oğlu olur və nəsil böyüyür. Mustafanın oğlanları Kərim, Həmid, Müseyib, Həşim, Rəcəb və Məşədi Səlimdir. Bu 6 qardaşın yalnız biri, – Səlim ilahiyyət elmini öyrənmişdir.

Səlim kişi Laçının Alxaslı kəndindən olan dostu Molla Şükürlə ziyarətə gedir. Səlim kişi İrana – Məşədə, Molla Şükür isə Həcc ziyarətinə yola düşür. Səlim kişi ziyarətdən sonra Xorasan və Qum şəhərlərində ilahiyyət elmindən 3 il təhsil alır və ruhani molla kimi kəndə dönür. 1920-ci ildə Səlim kişini dostu, Şuşa məscidinin axundu Hacı Molla Şükür yanına çağırıb deyir ki, get Şəlvə kəndindəki məsciddə dərs ver. Səlim kişi 1920-ci ildən 1930-cu ilə qədər orda dərs vermişdir. Onun tələbələri sonralar Şəlvə dərəsinin sayılıb-seçilən elmli insanları olmuşlar: – İmanlardan Sahverdi müəllim, Zülü müəllim, Şəlvədən Fərəc, Həsən, Astan, Vəlibəylidən Dilən, Talış, Daşlıdan isə Ağəli, Kərimin oğlu Şahmar. Şahmar Hüseynov sonralar Laçın Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi işləyib.

Səlim kişi illərlə dövlətdən maaş ala bilməyib və şagirdlərin valideynləri ona haqq ödəmək istəyiblər. Bir dəfə onun şagirdi olan Vəlibəyli kənd sakini Talış məscidin qabağına bir qoç baglayır. Məşədi Səlim soruşur ki, bu nədir? Talış deyir ki, atam yollayıb, axı siz uzun müddətdir dövlətdən maaş ala bilmirsiniz. Məşədi Səlim, – bala, qoçunu geri qaytar, bu, dövlətlə mənim aramda olan məsələdir, – deyir. O, vəfat edən insanları dəfn edəndə pul almazdı. Xüsusən də "fəqir"i olandan. Deyərdi ki, fəqirin palazının üstünə çıxmaq olmaz, yoxsa səni yandırar. Heç vaxt dua yazmazdı, dua yazmağı haram və günah bir iş adlandırardı. Çox mədəni, əxlaqlı bir şəxs kimi tanınıb. O, tələbələri haqda da fikir söyləyərmiş: "Heydər zəkadı, Şahverdi nə tökürəm yığır".

Şahverdi müəllim Daşlı kəndində müəllim işləyərkən Səhliyal kişinin anası Ballı arvad deyib ki, – oturuşun, duruşun, yerişin, danışığın eyni Məşədi Səlimdir, təkcə görkəmin fərqlidir. Məşədi Səlim 1943-cü ildə 80 yaşında vəfat etmişdir.

XX əsrin ortalarında da qonşu kəndlərin məktəblərində çalışan pedaqoji kadrların əksəriyyəti bu kənddən idi. El-obada böyük nüfuz qazanmış Şahverdi Şahverdiyev, Zülü Bayramov, Cümşüd Şahverdiyev, Bəhrəm Nəsibov və Bayram Bayramov bu gün də ehtiramla xatırlanır. Bir neçə nəslin formalaşmasında əvəzsiz xidmətləri olan Məzahir Mustafayev, Əli Bəndəliyev, Əzim və Baloğlan Əzimovlar estafeti orta nəslə versələr də, ən azı mənəvi müəllimimiz olaraq qalırlar. Sabir Novruzov, Rafiq Niftəliyev, Sefi Rəsulov, Eldar Pirəliyev isə sevimli peşələrindən ayrılmayaraq indi də gənc nəslin təlim-tərbiyəsi ilə məşğuldurlar. Yaşlı nəslin ənənələrinə sadiq qalan orta və gənc nəsil də "Ziyalılar kəndi" adını qoruyub saxlamağı bacarıblar.

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Şahverdi Şahverdiyev, Alı Rəsulov, Arif Məmmədli,

Şəhidləri[redaktə | əsas redaktə]

Vüqar Niftəliyev

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]