İrrasional ədədlər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

İrasional ədədlər — dövri olmayan sonsuz onluq kəsrə deyilir. Məsələn, 1,2754391.....,-0,070070007. İrrasional ədədlərə π (pi)-ni də əlavə etmək olar

İrrasional ədədlər şəklində göstərilə bilinməyən ədədlərdir, burada tam ədəd, isə natural ədəddir. İrasional ədədlər çoxluğu ilə işarə olunur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Riyaziyyatin esas qanunlarindan okan irasional ededler.

İrrasional ifadələr Sonsuz dövrü onluq kəsr şəklində göstərilə bilməyən ədədlərə irrasional ədədlər deyilir.

Beləliklə, square_root_02 irrasional adlanır.


İrrasional ədədlərin sadələşdirilməsi

a. Toplama və çıxma

Qayda: Yalnız eyni ədədlərin kvadrat köklərini toplaya və ya çıxa bilərik.

square_root_02+square_root_02

	= 2 square_root_02
	 	 

5 square_root_02 – 2 square_root_02

	= 3 square_root_02
	 	 

square_root_02+squareroot_3large

	= sadələşdirilə bilməz.

b. Vurma və Bölmə

Qayda: İrrasional ədədləri vura və bölə bilərik.


square_root_02x squareroot_3large

	= squareroot_6large
	

squareroot_6large÷ squareroot_3large

= square_root_02

Note:


squareroot_6large÷ 2
	sadələşdirilə bilməz.

But

squareroot_6largex 2

	= 2 squareroot_6large

İrrasional ədədləri tam ədədlərə vurduqda və ya böldükdə bu qaydadan istifadə edə bilərik.


Vürüğun kök altından çıxarılması

squareroot_24large= squareroot_4x6large= square root 4 proper x squareroot_6large= 2 x squareroot_6large = 2 squareroot_6large So

squareroot_24large= 2 squareroot_6large

Kvadrat kök daxilindəki ədədin vuruqlarından biri kvadrat ədəddirsə, onda kvadrata vurula və kənara çıxardıla bilər.

squareroot_27large= squareroot_9x3large= 3 squareroot_3large

İrrasional ədədlər üzrə məsələlər

Misal 1: Düzbucaqlının uzunluğu (2 + squareroot_3large)sm, eni isə (3 – squareroot_3large)sm-dır. Düzbucaqlının sahəsini tapın.

	Sahə = (2 + squareroot_3large) (3 – squareroot_3large) = 6 – 2 squareroot_3large +3 squareroot_3large – 3
	Sahə = (3 + 3 squareroot_3large) sm

Misal 2: Sadələşdirin squareroot_8 x squareroot_3large = = squareroot_8 x squareroot_3large= squareroot_24large= 2 squareroot_6large


Məxrəcin irasionallıqdan azad edilməsi.

Bu məxrəcin irrasionallıqdan azad edilməsi üsuludur. Misal 1: 3 = 3 x

square_root_02	=	3 square_root_02	 
	

square_root_02


square_root_02

	_____

square_root_02 2

Qayda: Məxrəci rasional etmək üçün surət və məxrəci - məxrəcin qoşmasına vuraq lazımdır.

Misal 2: Məxrəc ifadə olduqda.


 5  

=

   5   

x ( 2 – squareroot_3large) = 5 ( 2 – squareroot_3large)

(2 + squareroot_3large)

( 2 + squareroot_3large)

	( 2 – squareroot_3large)	 	4 – 2   squareroot_3large+ 2 squareroot_3large – 3
	 	 	 	 	 	 	 
	 	

= 5(2 – squareroot_3large) = 5 ( 2 – squareroot_3large)

1

Qayda: Kəsrin məxrəcini irrasionallıqdan azad etmək üçün kəsrin surət və məxrəcini məxrəcin qoşmasına vurmaq lazımdır. This eliminates the surd from the denominator.