Məzmuna keç

İsmayıl Cəfərpur

Vikipediya, azad ensiklopediya
İsmayıl Cəfərpur
Doğum tarixi 5 mart 1925(1925-03-05)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 fevral 1977(1977-02-18) (51 yaşında)
Vəfat yeri
Təhsili
Fəaliyyəti şair, şərqşünas, siyasətçi
Tanınmış əsəri Vətən uğrunda canından keçən ölməz!
Mükafatları "21 Azər" medalı — 1946
Vikimənbənin loqosu İsmayıl Cəfərpur Vikimənbədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İsmayıl Cəfərpur (tam adı: İsmayıl Qəhrəman oğlu Cəfərpur; 5 mart 1925, Sədəqiyan – 18 fevral 1977, Bakı) — azərbaycanlı şərqşünas, şair, siyasətçi. Tudə Partiyasına və Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub, 21 Azər hərəkatında iştirak edib.

Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə fədai dəstəsinin rəhbəri, Salmas şəhərinin hərbi komendantı, Salmas və Təbriz şəhərlərində polis rəisi olub. Göstərdiyi xidmətlərə görə "21 Azər" medalı ilə təltif edilib.

Bakıya köçdükdən sonra "Azərbaycan" qəzetinin xüsusi müxbiri daha sonra isə bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olub. 1964–1967-ci illərdə Azərbaycan Radiosunda xarici yayımlar şöbəsinin baş redaktoru olub.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İsmayıl Qəhrəman oğlu Cəfərpur 1925-ci il martın 5-də Salmas mahalının Sədəqiyan kəndində anadan olub.[1][2][3] Orta təhsilini Salmas şəhərində alıb.[2] 1942-ci ildə Tudə Partiyasına daxil olub,[2] partiyanın Salmas şəhər komitəsində təbliğat şöbəsində fəaliyyət göstərib.[4][5] 1945-ci ildə Tudə Partiyasını tərk edərək Azərbaycan Demokrat Partiyasına qoşulub.[5][1][2] ADP Salmas komitəsinin büro üzvü və təftiş komissiyasının sədrinin müavini olub.[5] Fədai dəstəsinin tərkibində fəaliyyət göstərib.[6]

1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti yarandı.[7][8] İsmayıl Cəfərpur bu dövrdə fədai dəstəsinin rəisi, Salmas şəhərinin hərbi komendantı təyin olunub.[9][10][5] 1946-cı il mart ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif edilib.[5] Leytenant rütbəsi aldıqdan sonra Salmas şəhər polis rəisi təyin olunub.[1] 1945-ci ilin sonunda isə Təbriz şəhər polis rəisi təyin olunub.[5]

1946-cı il dekabrın 5-də Miyanə istiqamətində hücum edən şah qoşunları Qulam Yəhyanın rəhbərlik etdiyi fədailər tərəfindən dayandırıldı.[11][12] Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün Milli Hökumətə müraciətlər edirdilər.[13] Bundan sonra Mir Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi yaradıldı.[14][15] Komitənin ilk işi Təbrizdə hərbi vəziyyət elan edib, "Babək" adlı könüllü dəstələr yaratmaq oldu.[13][16][17] Könüllü dəstələrə ilk etapda 600 nəfər üzv oldu.[15][18] Bundan sonra Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün Sovet İttifaqına müraciət etdi.[13][19] Lakin bu istəyi də cavabsız qaldı.[20]

1946-cı il dekabrın 11-də Azərbaycan Əyalət Əncüməni qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarına və fədai dəstələrinə şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmək və döyüş meydanlarını tərk etmək haqqında əmr verdi.[21][22][23] Elə həmin gündən etibarən, İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar.[24][25] Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" adlandırılırdılar.[25] Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi.[24][25] Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar.[24][26] Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi.[27] [28] 1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu.[29][30] Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi.[26][29] Minlərlə insan həbs olundu, sürgün edildi.[31] Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildilər.[32][33][34]

AMH dağıldıqdan sonra

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra İsmayıl Cəfərpur təqiblərdən qurtulmaq məqsədilə Şimali Azərbaycana mühacirət edib.[1][5] Təbrizdə fəaliyyət göstərən "Şairlər və yazıçılar cəmiyyəti" 1947-ci ildən etibarən Bakıda, "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti" adı ilə fəaliyyət göstərməyə başlayıb.[35] İsmayıl Cəfərpur da bu cəmiyyətin üzvü olub.[35] 1947-ci ildə Bakıda stomatologiya məktəbini,[5] 1956-cı ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib.[36][5] 1958-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olub.[1] 1956–1958-ci illərdə Moskvada Maksim Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsil alıb.[1][5]

Ədəbi fəaliyyətə 1948-ci ildən başlayıb.[2]İlk şeirlər məcmuəsi "Qəhrəmanın düşüncələri" 1956-cı ildə Azərnəşrdə çap edilib.[5] 1956–1958-ci illərdə Azərbaycan Demokrat Partiyasının mətbuat orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin xüsusi müxbiri daha sonra isə bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olub.[5] 1964–1967-ci illərdə Azərbaycan Radiosunda xarici yayımlar şöbəsinin baş redaktoru olub.[1] 1967-ci ildə "Cənubi Azərbaycan demokratik poeziyasının inkişaf yolları (1941–1960)" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib.[37][1]

1977-ci il fevralın 18-də Bakıda keçirilən Əliağa Vahidin xatirə gecəsində vəfat edib.[38][39][40]

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kafkasyalı, 2002. səh. 385
  2. 1 2 3 4 5 Azəroğlu,Məmmədzadə, 1961. səh. 150
  3. ↑ Məmmədli, 1950. səh. 63
  4. ↑ Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyati Antologiyası. III. Bakı: Elm nəşriyyatı. 1988. səh. 226. 1 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2023.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Əhmədov, 2011. səh. 492
  6. ↑ Şahin Bağırov. "Bir saxtakarlığın izi ilə: Güneyli generalı tarixdən silməyə çalışanlar - V YAZI" (az.). cebhe.info. 26.12.2018. 09.03.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.03.2022.
  7. ↑ Balayev, 2018. səh. 25
  8. ↑ İbrahimov, 1948. səh. 32
  9. ↑ Miyanalı Əlirza, Lütfəli Ərdəbili. İnqilabi hərəkatımızın silahlı qüvvələri (PDF). achiq.net. səh. 3. Archived from the original on 21 yanvar 2022. İstifadə tarixi: 9 mart 2022.
  10. ↑ Haşimi, 2002. səh. 75
  11. ↑ Rəhmanifər, Məhəmməd. "Güney Azərbaycanda Milli Hökumətin süqutundan sonra nələr yaşandı?". Apa.az (az.). 4 yanvar 2015. 4 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  12. ↑ Həsənli, 2006. səh. 437
  13. 1 2 3 Həsənli, 2006. səh. 438
  14. ↑ Rəhimli, Əkrəm. Güney Azərbaycan: tarixi, siyasi və kulturoloji müstəvidə. / S.C.Pişəvəri gənclik illərində (PDF) (az.). Bakı: Azərnəşr. 2010. 83. ISBN 9952310031. 8 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  15. 1 2 Hasanli, 2006. səh. 366
  16. ↑ Atabaki, 2000. səh. 172
  17. ↑ Sultanlı, 2010. səh. 83
  18. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 143
  19. ↑ Rəhimli, Əkrəm. Pişəvəri S.C. Məqalə və çıxışlarından seçmələr (Təbriz 1945-1946-cı illər) (az.). Bakı: Nurlar nəşriyyatı. 2016. 415. ISBN 9789952504444. 23 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 aprel 2025.
  20. ↑ Həsənli, 2006. səh. 441
  21. ↑ Rossow, 1956. səh. 30
  22. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 149
  23. ↑ Hasanli, 2006. səh. 370
  24. 1 2 3 Hasanli, 2006. səh. 373
  25. 1 2 3 Balayev, 2018. səh. 36
  26. 1 2 Duqlas, Vilyam. Strange lands and friendly people (ingilis). Nyu-York: Harper & Brothers Publishers. 1951. 45. 31 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 mart 2025.
  27. ↑ Lenczowski, George. United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959 (ingilis). 401. Annals of the American Academy of Political and Social Science. 1972. 49. doi:10.1177/000271627240100106. ISSN 0002-7162. 12 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 mart 2025.
  28. ↑ Həsənli, 2006. səh. 445
  29. 1 2 Həsənli, 2006. səh. 448
  30. ↑ McEvoy, Joanne; O'Leary, Brendan. Power Sharing in Deeply Divided Places. Filadelfiya: University of Pennsylvania Press. 2013. 191. ISBN 9780812245011.
  31. ↑ Hasanli, 2006. səh. 375
  32. ↑ Balayev, 2018. səh. 137
  33. ↑ Əmirov, 2000. səh. 51
  34. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 24
  35. 1 2 Balayev, 2018. səh. 139
  36. ↑ Bərdəli, 2012. səh. 37
  37. ↑ Kazımi, Pərviz. "Güneyli siyasi mühacirlərin Azərbaycanın elmi mühitində iştirakı (1950-1980)" (PDF). Azərbaycan Ruznaməsi. 1 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 mart 2025.
  38. ↑ Tudə XIX, 2021. səh. 223
  39. ↑ Vüqar Orxan. "Xatirə təqvimi 3-5 mart" (az.). medeniyyet.az. 03.03.2021. 09.03.2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 09.03.2022.
  40. ↑ Kafkasyalı, 2002. səh. 386

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=İsmayıl_Cəfərpur&oldid=8599911"