Bakı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Azerifactory tərəfindən redaktə olundu. 0 saniyə əvvəl. (Yenilə)
Disambig.svg Bu məqalə Bakı şəhəri haqqındadır. Digər mənalar üçün Bakı (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.
Şəhər
Bakı
Baku Montage.jpg
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb
Ölkə Azərbaycan
Bölgə Abşeron yarımadası
Koordinatlar 40°23′43″ şm. e. 49°52′56″ ş. u. / 40.39528° şm. e. 49.88222° ş. u. / 40.39528; 49.88222Koordinatlar: 40°23′43″ şm. e. 49°52′56″ ş. u. / 40.39528° şm. e. 49.88222° ş. u. / 40.39528; 49.88222
İcra başçısı Hacıbala Abutalıbov
Yaradılıb V век
İlk məlumat V век
Sahəsi 2 140 km²
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Əhalisi 2 225 800 nəfər (2016)
Sıxlığı 1040 nəf./km²
Milli tərkibi azərbaycanlılar, ruslar, ləzgilər
Dini tərkibi islam
Saat qurşağı UTC+4
Telefon kodu 994 12
Poçt indeksləri AZ1000
AZ1002
AZ1006
AZ1044
AZ1063
AZ1072
Nəqliyyat kodu 10, 90, 99
Rəsmi sayt baku-ih.gov.az (azərb.)
Bakı (Azərbaycan)
Red pog.png

Bakı

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Gerbi[redaktə | əsas redaktə]

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Bakı adının mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər vardır.

Qədim dövr[redaktə | əsas redaktə]

Orta əsrlər[redaktə | əsas redaktə]

XVI-XVIII əsrlər[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsr[redaktə | əsas redaktə]

XX əsr[redaktə | əsas redaktə]

XXI əsr[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Relyef və geologiya[redaktə | əsas redaktə]

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Demoqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Etnik tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Din[redaktə | əsas redaktə]

Dialekti[redaktə | əsas redaktə]

İnzibati bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

Bakı şəhərinin tərkibinə 12 inzibati rayon, 5 şəhər tipli qəsəbə və 32 kənd daxildir.[1]

Şəkil Rayonun adı Rayonların təşkil olunma tarixi Ərazi (min kv.km) Əhalinin sayı (min nəfər)
Park in 8-nd micro-ryon of Binagadi raion of Baku.JPG Binəqədi rayonu 24 noyabr 1931[2] 0.17[2] 260.6[2]
Futbol meydancasi - panoramio.jpg Qaradağ rayonu 1931[2] 1.08[2] 120.5[2]
Park in Nərimanov raion, Baku, 2010.jpg Nərimanov rayonu 24 noyabr 1931[2] 0.02[2] 174.7[2]
Yaşayış evi, 28 May küçəsi, 5 2016.jpg Nəsimi rayonu 13 iyun 1969[2] 0.01[2] 218.3[2]
Heydar Aliyev Center.jpg Nizami rayonu 21 noyabr 1980[2] 0.02[2] 195.4[2]
Balakhani.jpg Sabunçu rayonu 24 noyabr 1931[2] 0.24[2] 239.1[2]
Palacio de Ismailiyya, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 194.jpg Səbail rayonu 24 noyabr 1931[2] 0.03[2] 100.5[2]
Suraxanı RİH.jpg Suraxanı rayonu 1934[2] 0.12[2] 214.4[2]
Oil Rocks Wells.jpg Pirallahı rayonu 21 dekabr 2012[2] 0.03[2] 20.0[2]
Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası.JPG Xətai rayonu 1934[2] 0.03[2] 275.5[2]
Buzovna bağları.jpg Xəzər rayonu 3 noyabr 1934[2] 0.37[2] 161.9[2]
Sabir adına kitabxananın binası.jpg Yasamal rayonu 24 noyabr 1931[2] 0.01[2] 218.3[2]

Yerli hökümət[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq inkişaf edən və Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyatında əhəmiyyətli rolu olan neft sənayesi əsas etibarilə Bakı ətrafında cəmləşib.

2010-cu ilin statistikasına görə, Bakı şəhərində 995 bankomat mövcuddur.[3]

Turizm və şoppinq[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Azərbaycanda turizm

Bakı Qafqazda ən əhəmiyyətli turistik məkanlardan biri sayılır. Dövlət Statistika Komitəsinin 2014-cü ildə yaydığı məlumata əsasən, Azərbaycanda 30 beşulduzlu otel var və onların əksəriyyəti Bakıda yerləşir.[4] Şəhərin tanınmış otellərindən JW Marriott Absheron, İnturist otel, Hilton Baku, Kempinski Hotel-Badamdar, Four Seasons Hotel Baku, Fairmont Baku, Bulvar HotelJumeirah Bilgah Beach Hotel-i qeyd etmək olar.[4]

Bakının populyar turist məkanlarından Şirvanşahlar SarayıQız Qalasının yerləşdiyi İçəri şəhər, Bakı bulvarı, Fəvvarələr meydanı, AtəşgahŞıxov çimərliyini qeyd etmək olar.[5][6][7]

Bakıda 20-dən çox ticarət mərkəzi var.[8] Onlardan Park Bulvar, 28 Mall, Metropark, Xaqani Ticarət Mərkəzi, Nargiz Shopping Center, Ganjlik MallSədərək Ticarət Mərkəzini qeyd etmək olar.[9]

Memarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Ərəb xilafətinin yüksəlişi dövründə Bakıda Azərbaycan memarlığının ən dəyərli örnəklərini yaratmışdır.[11][12] Orta əsr memarlıq nümunələrindən Nardaran qalası, Ramana qalası, Məhəmməd məscidi, Şah məscidi, Hacı Qayıb hamamıAtəşgahı qeyd etmək olar.[12] YUNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısına Bakıda yerləşən Şirvanşahlar SarayıQız Qalasının yerləşdiyi İçəri şəhərQobustan dövlət tarixi-bədii qoruğu daxil edilib.[13]

XIX əsrin sonunda Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı ölkə memarlığına təsir etmişdir. Bakının sürətli iqtisadi inkişafı zəngin sənayeçilərin böyük təbəqəsinin yaranması ilə müşayiət olundu, onların arasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağa Musa Nağıyev, Murtuza Muxtarov, Şəmsi Əsədullayev kimi mesanatlar Bakıda çox sayda ictimai binalar, məktəblər və xəstəxanaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin memarlıq nümunələrindən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin binası, İsmailiyyə SarayıSəadət Sarayıni qeyd etmək olar.

Sovet dövrü Azərbaycan memarlığının ilk mərhələsi Bakı ətrafında fəhlə qəsəbələrinin salınması ilə bağlıdır.[14] Abşeronda fəhlə qəsəbələrinin tikilməsi həmin dövrdə gənc sovet memarlığının ilk nümunələri idi. Keçmiş SSRİ-də ilk baş planlardan olan "Böyük Bakı"nın baş planı yeni tikiləcək rayonları da əhatə edirdi.[14] Mənzil probleminin həlli ilə bağlı tədbirlərlə yanaşı, Abşeron yarmadasında nəqiliyyat rabitəsi də təkmilləşdirildi.[14] 1926-cı ildə Bakının neft rayonlarını şəhərlərlə bağlayan elektrik dəmir yolu çəkildi.[14] Keçmiş SSRİ-də ilk elektrik dəmir yolu olan bu xətt yol boyu inşa ediləcək tikililər kompleksinin memarlıq həlli ilə bağlı idi.[14] Həmin dövrdə tikilmiş Sabunçu vağzalının binası bu binaların ən maraqlı nümunələrindəndir.[14] İlk yaşayış massivlərindən olan Məmmədyarov qəsəbəsinin salınması ümumittifaq əhəmiyyətli tədbirlərdən biri idi.[14]

Dünyada ilk dəfə açıq dənizdə, polad dirəklər üzərində salınmış şəhərcik olan Neft Daşlarının layihələndirilməsi və tikintisi müharibədən sonrakı dövr memarlığın da özəl yer tutur.[14] Neft Daşları 1949-cu ildə Xəzərdə zəngin neft yatağının tapılması ilə bağlı yaranmışdır.[14] Bakının mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması 1950-ci illərdə Azərbaycan memarlarının mühüm yaradıcılıq fəaliyyəti kimi davam edirdi.[14] 1960-cı illərin sonu - 80-ci illərdə Bakıda bir sıra iri ictimai bina və qurğular tikilmişdir. Bunlardan Bakı Dövlət Sirki, Respublika Sarayı, "Bakı", "Qarabağ", "Azərbaycan", "Moskva", "Abşeron" mehmanxanaları, Bakı Dəmir Yolu Vağzalı, Gülüstan Sarayı və s. binalar şəhərin memarlıq görkəmini daha da gözəlləşdirmişdir.[14]

Bakının XXI əsr memarlıq nümunələrindən SOCAR Tower, Heydər Əliyev Mərkəzi, Park Bulvar, JW Marriott Absheron, SOFAZ Tower, Beynəlxalq Muğam MərkəziAlov qüllələrini qeyd etmək olar.[15]

Parkları və bağları[redaktə | əsas redaktə]

Bakının ən məşhur və böyük parkı — Bakı bulvarıdır. Dənizkənarı bulvar Bakı şəhər Dumasının 1909-cu ildə qəbul etdiyi qərara əsasən salınıb.[16] Bulvarın yaradılması həmin vaxt Bakı Dumasında çalışan məşhur mühəndis Məmmədhəsən Hacınskinin adı ilə bağlıdır.[16] 1920-ci illərin başlanğıcından Bakıda yaşıllaşdırma və bağ-park memarlığı sahəsində mühüm işlər görülməyə başlandı.[14] 1930-cu illərin əvvəllərində yeni Bakı bulvarının salınması Bakının mərkəzi hissəsinin ümumi memarlıq-plan quruluşunun yaxşılaşdırılmasına əhəmiyyətli təsir göstərdi.[14] Bu dövrdə Bakının memarlıq inkişafı 1924-1927-ci illərin baş planında nəzərdə tutulmuş bir sıra iri ictimai binaların tikintisinin başa çatdırılması və yaşıllaşdırılma işlərinin genişləndirilməsi ilə səciyyələnir.[14] 1970-ci illərdə bulvar şərq və qərb istiqamətlərində genişləndirilərək uzunluğu 3,7 kilometrə çatdırıldı.[16] 1998-ci ildən Bakı bulvarı milli park statusunu daşıyır.[16] Bulvarda müxtəlif əyləncə, ticarət, mədəniyyət və idman mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Bulvarın tanınmış obyektlərindən Beynəlxalq Muğam Mərkəzi, Bakı İdman Sarayı Bakı Kristal Zalı, Şeytan çarxı, Kiçik Venesiya şəhərciyiDaş salnamə muzeyini qeyd etmək olar.[17]

2010-cu ildə bulvarda Dövlət Bayrağı MuzeyiDövlət Bayrağı Meydanının açılışı olmuşdur. 20000 m² ərazisi olan meydanda ucaldılmış dayağın hündürlüyü 162 metr, bünövrəsinin diametri 3,2, bünövrənin üst hissəsinin diametri 1,09 metrdir. Qurğunun ümumi kütləsi 220 tondur. Bayrağın eni 35 metr, uzunluğu 70 metr, ümumi sahəsi 2450 kvadratmetr, kütləsi isə təqribən 350 kiloqramdır.[18] Ginnesin Rekordlar təşkilatı 2010-cu il mayın 29-da Azərbaycan dövlət bayrağı dirəyinin dünyada ən hündür bayraq dirəyi olduğunu təsdiq edib.[19]

Hal-hazırda Bakının müxtəlif yerlərində yerləşən parkların hər birinin öz infrastrukturu, çoxsaylı kafe, restoran, attraksion və uşaq meydançaları var. Bakının ən mühüm parklarından Zabitlər parkı, Filarmoniya bağı, Xaqani bağı, Dağüstü Park, Dədə Qorqud parkıMərkəzi Nəbatat Bağını qeyd etmək olar.[20]

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Teatrları[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda 15-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərin tanınmış teatrlarından Azərbaycan Dövlət "Yuğ" Teatrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı, Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrı, Bakı Bələdiyyə Teatrı, Bakı Uşaq Teatrı, Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrı, Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı, Üns teatrıAzərbaycan Dövlət Mahnı Teatrını qeyd etmək olar.[21]

Muzey və qalereyaları[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərin tanınmış muzeylərindən Azərbaycan Tarixi Muzeyi, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Azərbaycan Xalça Muzeyi, Həsən bəy Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi, Miniatür Kitab Muzeyi, Bakı Müasir İncəsənət MuzeyiAzərbaycan Milli İncəsənət Muzeyini, ev-muzeylərindən isə Bülbülün ev-muzeyi, Cəfər Cabbarlının ev-muzeyi, Nəriman Nərimanovun xatirə muzeyi, Niyazinin ev-muzeyi, Vaqif Mustafazadənin ev-muzeyi, Tahir Salahovun ev–muzeyi, Leopold və Mstislav Rostropoviçlərin ev-muzeyiCəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyini qeyd etmək olar.[22]

Kinoteatrları[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda 26 kinozalı olan səkkiz dövlət və özəl kinoteatr var.[23] Şəhərin tanınmış kinoteatrlarından Nizami Kino Mərkəzini, kinoteatrlar şəbəkələrindən isə Park CinemaCinemaPlus-ı qeyd etmək olar.[23]

Kitabxanaları[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda ilk rəsmi ictimai kitabxana 1896-cı ildə yaranıb.[24] Şəhərin tanınmış kinoteatrlarından Azərbaycan Milli Kitabxanası, F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanası, C.Cabbarlı adına Respublika Gənclər KitabxanasıAMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasını qeyd etmək olar.[25] Şəhərdə həm də Azərbaycanın ən böyük kitab mağazalar şəbəkəsi olan "Əli və Nino" yerləşir.[26]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

1901-ci il oktyabrın 7-də Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbi yaradılmışdır.[27] Bu bütün Zaqafqaziyada yeganə qızlar məktəbi idi.[28] 2013-cü ildə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində 311 tam orta, 3 ümumi orta, 7 xüsusi, axşam (qiyabi), 4 sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün məktəb var idi.[29] Bu məktəblərdə 318 min 750 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 29949 müəllim məşğul olur.[29] Bakının tanınmış ali təhsil müəssisələrindən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti, Xəzər Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye UniversitetiAzərbaycan Tibb Universitetini qeyd etmək olar.[30] Böyük Britaniyanın "Quacquarelli Symonds" şirkəti 2018-ci il üçün dünya universitetlərinin reytinqində Xəzər Universiteti 701-750-ci, Bakı Dövlət Universiteti isə 801-1000-ci yerləri bölüşdürür.[31]

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Futbol[redaktə | əsas redaktə]

Bakı futbol klublarından Neftçi, İnter Bakı, SəbailZirəni qeyd etmək olar.[32] Qarabağ münaqişəsinə görə Bakıda həm də Qarabağ futbol klubu müvəqqəti olaraq oyunlarını keçirir.[33] Şəhərdə Bakı Olimpiya Stadionu, Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu, Dalğa Arena, Bayıl Arena, Bakcell Arenaİnter Arena stadionları yerləşir.

2000-ci ildən sonra Bakıda Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012 kimi beynəlxalq futbol turnirləri keçirilib.[34] 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqasının finalı Bakı Olimpiya Stadionunda keçiriləcək.[35] 2020-ci ildə şəhərdə UEFA Avro 2020-nın qrup mərhələsi və 1/4 finalına ev sahibliyi edəcək.[36]

Bakıda həm də Araz-Naxçıvan MFK, Olimpik, Neftçi Bakı, Ekol Bakı və Yasamal futzal klubları əsaslanıb.[37]

Digər idman növləri[redaktə | əsas redaktə]

Bakıda müxtəlif idman mərkəzləri mövcuddur. Şəhərin tanınmış idman meydanlarından Heydər Əliyev adına İdman Arenasını və Bakı İdman Sarayını qeyd etmək olar. 2000-ci ildən sonra Bakıda Baku Cup, Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016, FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012, 2010 Güləş üzrə Avropa Çempionatı, Bədii gimnastika üzrə 25-ci Avropa çempionatı kimi beynəlxalq idman yarışları keçirilib.[38][39] 2016-cı ildə Bakıda 42-ci Şahmat Olimpiadası, 2017-ci ildə isə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları keçirilmişdir.[40][41] Hal-hazırda Bakıda Tour d'Azerbaidjan velosiped yarışları və Formula-1 çempionatının Azərbaycan Qran Prisi keçirilir.[42][43]

2008-ci ildən etibarən Bakıda Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası keçirilir.[44] Şəhərdə Azərreyl, Azəryol VK, Lokomotiv BakıRabitə Bakı qadın voleybol klubları əsaslanıb.[45]

Avropa oyunları[redaktə | əsas redaktə]

2015-ci ildə Bakı ilk Avropa Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir.[46] Yarışlarda 50 ölkənin 10 000 idmançısı 30 idman növündə mübarizə aparıb.[47] Yarışlarda Bakının 11, Mingəçevirin isə 1 idman qurğusundan istifadə olunub.[47] Avropa oyunları nəticəsində şəhərdə Bakı Su İdmanı Sarayı, Milli Gimnastika ArenasıBakı Atıcılıq Mərkəzi inşa olunub.[48]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Avtomobil nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

İctimai nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

İçərişəhər metrostansiyasının gecə görünüşü

Bakının ictimai nəqliyyatının koordinasiyasını və inkişafı Bakı Nəqliyyat Agentliyi tərəfindən idarə olunur.[49] 2017-ci ilin 25 may tarixindən etibarən Bakıda bütün marşrut xətlərindəki avtobuslarda "Bakı Kart" sistemi xidmət göstərir.[50]

1923-cü ildə Bakıda elektrik tramvay xəttinin çəkilməsi başlanıb və 1924-cü il fevralın əvvəlində bu xətt istismara verilib.[51] 1941-ci ilin dekabrında trolleybus xətti salındı, 1960-cı ildən tramvay parkının nəzdində Bakı funikulyoru fəaliyyətə başladı.[52] 2002-ci ildə Bakıda tramvay nəqliyyatı, 2004-cü ildə isə trolleybus nəqliyyatı ləğv olunub.[51][53]

1967-ci il noyabrın 6-da istismara verilmiş Bakı metropoliteni Azərbaycanda yeraltı dəmiryol xətlərini birləşdirən ictimai şəhər sərnişin nəqliyyatı sistemidir.[54] Metropoliten mövcud xətlərinin uzunluğu 36,63 km olmaqla 3 xətt üzərində yerləşən 25 stansiyadan, 1 elektrik deposundan və idarə aparatının da yerləşdiyi texnoloji korpusdan ibarətdir.[54] Bütün metropoliten üzrə gediş haqqı vahid tariflə müəyyən edilir.[54] Metropolitendə gediş haqqının yeganə ödəmə vasitəsi "Bakı Kart" plastik kart sistemidir.[54] 2015-ci ilin yekunlarına əsasən, metropoliten orta hesabla gün ərzində 589,1 min, il ərzində 215 milyon sərnişin daşıyıb.[54]

Dəmiryolu nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bakının dəmiryolu nəqliyyatı Azərbaycan Dəmir Yolları tərəfindən idarə olunur.[55] Azərbaycanda dəmir yolunun təməli hələ 1878-ci ildə qoyulmuş və inşası 20 yanvar 1880-ci ildə başa çatmışdır.[55] O, uzunluğu cəmi 20 km olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolundan ibarət olmuşdur.[55] 1945-ci il iyulun 6-da SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə müstəqil Azərbaycan dəmir yolu yaradılmışdır.[55] Yollar nazirinin 1945-ci il 28 iyul tarixli 674 saylı əmri ilə Azərbaycan dəmir yolu 1945-ci ilin oktyabın 1-dən təşkil edilmişdir.[55] 1953-cü ilin may ayının 14-də Azərbaycan və Zaqafqaziya dəmir yolları Zaqafqaziya dəmir yolu adı altında birləşdirilmiş, mərkəzi idarəsi Tbilisiyə köçürülmüşdür.[55]

Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttində tikinti işlərinin 2018-ci ildə yekunlaşacağı gözlənilir.[56]

Su nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrdə Bakıda neft hasilatının sürətli artımı Xəzərdə gəmiçiliyin inkişafına təkan verib.[57] Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin əsası 1858-ci il mayın 21-də "Qafqaz və Merkuri" Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması ilə qoyulub.[57] 1881-ci ildə BakıDA ilk dənizçilik sinifləri təşkil edilib.[57] 1962-ci ildə Xəzər Dəniz Nəqliyyatı Layihə-Axtarış Elmi-Tədqiqat İnstitutu mütəxəssislərinin layihəsi əsasında Bakı – Türkmənbaşı gəmi-bərə keçidi işə salınıb.[57]

Hava nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Hal-hazırda Heydər Əliyev adına beynəlxalq hava limanı (GYD) Bakının yeganə beynəlxalq hava xidmətidir və Qafqazda ən böyük beynəlxalq hava limanıdır.[58]

Tanınmış sakinləri[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin tanınmış sakinlərdən pianoçu Vaqif Mustafazadə, müğənni Müslüm Maqomayev, violençel ifaçısı Mstislav Rostropoviç, rəssam Tahir Salahov, şair Mikayıl Müşfiq, aktrisa Hökümə Qurbanova, prezident İlham Əliyev, kəşfiyyatçı Mehdi Hüseynzadə, heykəltəraş Tokay Məmmədov, alim Lütfi Zadə, futbolçu Anatoli Banişevski, mesenat Hacı Zeynalabdin Tağıyev, şahmatçı Harri Kasparov, ballerina Qəmər Almaszadəni və digərlərini qeyd etmək olar.[59]

Qardaş şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

Seneqalın Dakar şəhərində Bakı ilə qardaşlaşmaya həsr edilən mozaika.

Bakı 1978-ci ildən etibarən [60]Ümumdünya Qardaşlaşmış şəhərlər Fedarasiyasının üzvüdür.

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Bakının inzibati rayon və kəndləri". bakimiz.wordpress.com. https://bakimiz.wordpress.com/2011/05/24/bakinin-inzibati-rayon-v%C9%99-k%C9%99ndl%C9%99ri/. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 "Bakı şəhəri və onun rayonları üzrə əhalinin sayı". www.baku.azstat.org. http://www.baku.azstat.org/section/demography/004.xls. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  3. "Bakı şəhərində neçə bankomat var?". news.milli.az. https://news.milli.az/economy/18565.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  4. 4,0 4,1 "Bakıda ən yaxşı otellərin bəziləri Əliyevlərindir". www.amerikaninsesi.org/. https://www.amerikaninsesi.org/a/aliyev_hotel/2841232.html. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2017.
  5. "Azərbaycanda turizm məkanları". www.e-gov.az. https://www.e-gov.az/az/content/read/22. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2017.
  6. Drescher, Cynthia. "10 things to do in Baku". www.independent.co.uk. http://www.independent.co.uk/travel/asia/things-to-do-baku-azerbaijan-eurovision-song-contest-best-zaha-hadid-carpet-museum-cheap-holidays-a7729781.html. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2017.
  7. Gould, Kevin. "Baku and beyond: a road-trip around Azerbaijan". www.theguardian.com. https://www.theguardian.com/travel/2011/may/21/azerbaijan-baku-road-trip-guba. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2017.
  8. "“Lotos” və “Diqlas” təkzib etdi". pia.az. http://pia.az/news.php?id=68337#.WcRqL7KGOUl. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2017.
  9. "Bakının iri ticarət mərkəzləri terrordan necə qorunur?". az.trend.az. https://az.trend.az/azerbaijan/society/2460490.html. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2017.
  10. "Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower". UNESCO. Arxivləşdirilib: [1] saytından 24 iyun 2017 tarixində. http://whc.unesco.org/en/list/958. İstifadə tarixi: 24 iyun 2017.
  11. "Tarixi memarlıq binaları". www.azerbaijans.com. http://www.azerbaijans.com/content_1747_az.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  12. 12,0 12,1 "ORTA ƏSRLƏRDƏ MEMARLIĞIN İNKİŞAFI". www.azerbaijan.az. http://www.azerbaijan.az/portal/Culture/Architecture/architecture_a.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  13. "Azerbaijan UNESCO World Heritage Sites —Heritage". www.worldheritagesite.info. http://www.worldheritagesite.info/azerbaijan/. İstifadə tarixi: 18 sentyabr 2017.
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 "XX ƏSRDƏ AZƏRBAYCAN MEMARLIĞININ İNKİŞAFI". www.azerbaijan.az. http://www.azerbaijan.az/portal/Culture/Architecture/architecture_04_a.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  15. "Baku beyond, a sort of Dubai of the Caucasus". budapesttimes.hu. http://budapesttimes.hu/2015/04/05/baku-beyond-a-sort-of-dubai-of-the-caucasus/. İstifadə tarixi: 8 December 2015.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 "Bakının əsrarəngiz fasadı". medeniyyet.az. http://medeniyyet.az/page/news/21309/Bakinin-esrarengiz-fasadi.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  17. "Tarixi xronologiya". bulvar.gov.az. http://bulvar.gov.az/timeline.php. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  18. Mediaforum.az, 2009-10-26
  19. "Tajikistan takes flag pole war to new heights". www.telegraph.co.uk. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/tajikistan/8157189/Tajikistan-takes-flag-pole-war-to-new-heights.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  20. "Bakının 12 əfsanəvi parkı". azertag.az. https://azertag.az/xeber/Bakinin_12_efsanevi_parki-966138. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  21. "Bakıda Mütləq Getməli Olduğunuz 10 Teatr". turizm.fins.az. http://turizm.fins.az/afisha/909749/bakida-mutleq-getmeli-oldugunuz-10-teatr.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  22. "Bakının ən yaxşı muzeyləri: ədəbiyyat, Nobel qardaşları və təbiət muzeyləri". azertag.az. https://azertag.az/xeber/Bakinin_en_yaxsi_muzeyleri_edebiyyat_Nobel_qardaslari_ve_tebiet_muzeyleri-998102. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  23. 23,0 23,1 "Azərbaycanda kinoteatrlar daha da populyarlaşır". fins.az. https://fins.az/sosium/906662/azerbaycanda-kinoteatrlar-daha-da-populyarlasir-statistika.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  24. "Karvanlardan elektron kitablaradək". www.gencol.az. https://www.gencol.az/az/meqaleler/karvanlardan-elektron-kitablaradek. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  25. "ОСТАЛИСЬ ЛИ В БАКУ БИБЛИОТЕКИ?". friday.az. http://friday.az/ru/blog.php?id=1900. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  26. "Почему в Азербайджане книга на вес золота". www.gapp.az. http://www.gapp.az/news/349447-pochemu-v-azerbaydjane-kniga-na-ves-zolota. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  27. "İlk dünyəvi qız məktəbinin yaradılmasından 110 il ötür". xalqqazeti.com. http://xalqqazeti.com/az/news/education/16384. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  28. "Bu gün Hacı Zeynalabdin Tağıyevin doğum günüdür". az.baku.ws. http://az.baku.ws/lifestyle/21866-bu-gun-hac-zeynalabdin-tayevin-doum-gunudur.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  29. 29,0 29,1 "Bakı şəhərində olan məktəblərin sayı açıqlanıb Böyüt". apa.az. https://apa.az/sosial_xeberler/baki-seherinde-olan-mekteblerin-sayi-aciqlanib.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  30. "Ali məktəblərimizin reytinq SİYAHISI". modern.az. http://modern.az/az/news/72413#gsc.tab=0. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  31. "Azərbaycan universitetlərinin dünyadakı reytinqi nə qədərdi?". www.azadliq.org. https://www.azadliq.org/a/azerbaycan-universitetleri-reytinq/28708182.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  32. "Premyer Liqa: Bakı klubları əyalətə köçürlər". apasport.az. http://apasport.az/news/62547. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  33. "Qarabag are exiled from their home but could shock the Champions League". www.theguardian.com. https://www.theguardian.com/football/these-football-times/2014/aug/06/qarabag-agdam-champions-league-azerbaijan-red-bull-salzburg. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  34. "Historic Women's World Cup for Azerbaijan". www.ussoccer.com. http://www.ussoccer.com/stories/2014/03/14/17/42/historic-womens-world-cup-for-azerbaijan. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  35. "Baku to host 2019 UEFA Europa League final". UEFA. http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2501769.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  36. "Baku reveals UEFA EURO 2020 host city logo". UEFA. Arxivləşdirilib: [2] saytından 18 iyun 2017 tarixində. http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=2409898.html. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  37. "Azerbaijani Futsal First League 2016/17". UEFA. http://www.uefa.com/memberassociations/association=aze/futsal/matches/index.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  38. Abbasov, Shahin. "Azerbaijan: Baku Looks Forward to Hosting Euro Games". www.eurasianet.org. Arxivləşdirilib: [3] saytından 19 iyun 2017 tarixində. http://www.eurasianet.org/node/66352. İstifadə tarixi: 19 iyun 2017.
  39. Gibson, Owen. "Azerbaijan and the sporting map: from F1 venue to Euro 2020 host". www.theguardian.com. Arxivləşdirilib: [4] saytından 19 iyun 2017 tarixində. https://www.theguardian.com/sport/2014/dec/19/azerbaijan-sporting-map-f1-euro-2020-host. İstifadə tarixi: 19 iyun 2017.
  40. Taylor, Alan. "Baku 2017: The Islamic Solidarity Games". www.theatlantic.com. Arxivləşdirilib: [5] saytından 18 iyun 2017 tarixində. https://www.theatlantic.com/photo/2017/05/baku-2017-the-islamic-solidarity-games/527826/. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  41. "U.S. Chess Team Wins Olympic Gold in Baku". www.huffingtonpost.com. Arxivləşdirilib: [6] saytından 18 iyun 2017 tarixində. http://www.huffingtonpost.com/lubomir-kavalek/us-chess-team-wins-olympi_b_11937454.html. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  42. "Baku as tight as it looks - Ricciardo". en.f1i.com. Arxivləşdirilib: [7] saytından 18 iyun 2017 tarixində. http://en.f1i.com/news/270940-baku-tight-looks-ricciardo.html. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  43. "Neilands steals stage from sprinters, Pozdnyakov wins GC". www.eurosport.co.uk. Arxivləşdirilib: [8] saytından 18 iyun 2017 tarixində. http://www.eurosport.co.uk/cycling/tour-d-azerbaidjan/2017/azerbaijan-neilands-steals-stage-from-sprinters-pozdnyakov-wins-gc_sto6156970/story.shtml. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  44. "Dünya çempionluğundan klub qəbiristanlığınadək - LAYİHƏ". apasport.az. http://apasport.az/az/news/135201. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  45. "Super League Women 2016/2017 Live Scores - Volleyball Azerbaijan". www.volleyball24.com. http://www.volleyball24.com/azerbaijan/super-league-women/. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  46. Gibson, Owen. "Silence over European Games in Azerbaijan is a grim indication of future". www.theguardian.com. Arxivləşdirilib: [9] saytından 18 iyun 2017 tarixində. https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/jun/26/silence-european-games-azerbaijan-grim-future. İstifadə tarixi: 18 iyun 2017.
  47. 47,0 47,1 "II Avropa Oyunları ilə əlaqədar bir qrup jurnalistin Minskə səfəri başlayıb". report.az. https://report.az/avropa-oyunlari/ii-avropa-oyunlari-ile-elaqedar-bir-qrup-jurnalistin-minske-seferi-baslayib/. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  48. "Azerbaijan's price for hosting first European Games". BBC. http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-32977924. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  49. "Bakı Nəqliyyat Agentliyi". bna.az. http://bna.az/az/about-us. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  50. "Bütün avtobusların “Bakı kart” sistemi və kondisionerlərə keçməsi üçün vaxt uzadıldı". www.1news.az. http://www.1news.az/az/cemiyyet/20170413042957083.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  51. 51,0 51,1 "Bakıda ilk tramvay Read more: https://sputnik.az/event/20170203/408696806/bakida-ilk-tramvay.html". sputnik.az. https://sputnik.az/event/20170203/408696806/bakida-ilk-tramvay.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  52. "Uşaqlığımızın unudulmaz xatirəsi: Bakı tramvayı". www.bizimyol.info. http://www.bizimyol.info/az/news/16284.html. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  53. "Tramvayı Bakıya qaytarırlar - bəs onu niyə ləğv etmişdilər?". modern.az. http://modern.az/az/news/52973/#gsc.tab=0. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  54. 54,0 54,1 54,2 54,3 54,4 "Baku metro's history". metro.gov.az. http://metro.gov.az/az/history. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  55. 55,0 55,1 55,2 55,3 55,4 55,5 "ADY: Tariximiz". ady.az. https://ady.az/az/content/index/51/42. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  56. "Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu ətrafında müzakirə". jam-news.net. Arxivləşdirilib: [10] saytından 1 iyul 2017 tarixində. https://jam-news.net/?p=46380&lang=az-AZ. İstifadə tarixi: 1 iyul 2017.
  57. 57,0 57,1 57,2 57,3 "Şirkət haqqında". www.acsc.az. http://www.acsc.az/az/pages/2/9. İstifadə tarixi: 21 sentyabr 2017.
  58. "Heydar Aliyev International Airport". www.airport.az. http://www.airport.az/. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  59. "Известные бакинцы". www.gapp.az. http://www.gapp.az/news/268266-izvestnyie-bakintsyi-foto. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  60. "Qardaşlaşmış şəhərlər". azerbaijans.com. http://azerbaijans.com/content_1719_az.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  61. 61,0 61,1 61,2 61,3 61,4 61,5 61,6 61,7 61,8 "Города-побратимы". deyerler.org. http://deyerler.org/ru/texts/news/interview-comments/print:page,1,22418-goroda-pobratimy.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  62. "Sister Cities: Baku and Houston". www.houstontx.gov. http://www.houstontx.gov/abouthouston/sistercities.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  63. "Baku, Azerbaijan". www.honolulu.gov. https://www.honolulu.gov/ecodev/intl-relations/194-site-may-oed-cat/28224-city-of-baku.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  64. "Baku, Brazilian Rio de Janeiro become twin cities". www.azernews.az. https://www.azernews.az/nation/62305.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  65. "Baku, Tbilisi to become sister cities". www.azernews.az. https://www.azernews.az/culture/89717.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.
  66. "Ankara, Baku to become sister cities". www.today.az. http://www.today.az/news/politics/150593.html. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2017.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Bakı ilə əlaqəli mediafayllar var.

  • Gasimov, Zaur: The Caucasus, in: Europäische Geschichte Online (EGO), hg. vom Institut für Europäische Geschichte (IEG), Mainz European History Online (EGO), published by the Institute of European History (IEG), Mainz 2011-11-17.