Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı
Portbaku.jpg
Növü Dövlət idarəsi
Yaranma tarixi 1902
Baş qərargahı Bakı
Rəhbərlik

Baş direktor: Taleh Ziyadov[1].

Saytı

http://portofbaku.com/az/

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı  — yerləşdiyi ərazi Bakı buxtası
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı
Bakı Limanı 1902-ci ildə

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı 1902-ci ildə təsis edilmiş və o vaxtdan Xəzər dənizi limanlarının ən böyüyü və ən əhəmiyyətlisi hesab olunur. 2015-ci il 18 mart tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bakı Limanı yenidən qurulmuş və Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti (QSC) yaradılmışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1972-ci ildə Buxtadan Bakı şəhərinin görünüşü

Bakı limanı Xəzər dənizinin ən qədim limanıdır və Azərbaycanın dövlət quruculuq tarixinin bir çox mərhələsində mövcud olmuşdur. Əsrlər boyu Bakı Limanı qədim İpək Yolu, eləcə də, Şimali Avropa və Rusiyanı Orta Şərq və Cənubi Asiya ilə birləşdirən Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi üzərində yerləşərək Şərq və Qərb arasında körpü rolunda çıxış etmişdir. Daha sonra bu marşrut Rusiya, Avropa, Hindistan və digər ölkələrdən olan xarici tacirlər tərəfindən istifadə edilib. 1703-cu ildə ipək, neft, balıq, xəz, mis, at, təbii boya, kürü və dəri ixrac edən 20-dən çox Hindistan karvanı Ərdəbil Bakı marşrutu boyunca səyahət etmişdir.

On beşinci əsrin ortalarında Volqa-Don və Xəzər dənizi ticarət marşrutu üzrə Şərqi Avropanı Hindistan ilə birləşdirən yeni ticarət marşrutu kəşf edildi. Bu kəşf bugünkü Bakı Limanının Xəzər dənizi ticarətində, eləcə də, beynəlxalq dəniz ticarətində əsas mərkəz kimi əhəmiyyətini artırmışdır. Əvvəlki əsrlərdə dəniz ticarəti Bakı şəhərinin ən əsas fəaliyyəti olmasına baxmayaraq, Bakı Limanına edilən rəsmi tarixi istinadlara 1564-cu ildən rast gəlinir. 1564-cu ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Təhmasibin əmri ilə Şeyx Zahid Bakı Limanının “birinci naziri” təyin edildi.

1854-cu il sentyabr ayının 17-də Rusiya imperatoru I Nikolayın əmri ilə Bakı Limanı hərbi dəniz limanı kimi yenidən bərpa edildi. Bu vaxtdan etibarən Bakı Limanı nəinki ticarət limanı kimi, eyni zamanda, dəniz sərhədlərini xarici müdaxilələrdən müdafiə edən hərbi mərkəz kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. 1858-ci ildən başlayaraq Rusiya İmperiyasının Xəzər Donanmasından olan gəmilər Bakı Limanında qərarlaşırdı. Sahil sularının dərinliyi, əlverişli hava şəraiti və yaxınlıqda yerləşən neft yataqları hərbi dəniz bazası kimi limanın mövqeyini artırırdı.

19-cu əsrin ortalarında Rusiya İmperiyasının rəhbərliyi altında müasir Bakı Limanının tikintisinə başlanıldı və 1902-ci il 21 iyul tarixində limana rəsmi olaraq özünüidarəetmə hüququ verildi. Yük və sərnişin nəqli baxımından liman dünyanın aparıcı limanlar sırasına daxil idi, o cümlədən Rusiya İmperiyasının ən böyük limanı hesab edilirdi. Pambıq, meyvə və qənd kimi quru yükün müxtəlif növləri Bakı Limanının, eləcə də, Krasnovodsk (bugünkü Türkmənbaşı), Petrovsk (bugünkü Mahaçqala) və İran limanları kimi Xəzər dənizinin digər limanlarının əsas ticarət malları sırasına daxil idi.  Artıq 1900-cu ildə illik yük trafiki 6.5 milyon tona (təqribi olaraq 400 milyon Rusiya pudu) çatmışdır və 1912-ci ildə liman ümumilikdə 157,779 sərnişinə xidmət göstərmişdir. Rusiya İmperiyası tranzit yük kimi Bakı Limanından keçən təxminən 38.1 milyon pud yük ilə Bakı Limanının tranzit imkanlarından faydalanırdı.

Neftin çıxarılması ilə əlaqədar olaraq 1920-ci ilin iyun ayından avqusta kimi Bakı Limanında neft tankerlərinin təhlükəsiz hərəkətini təmin etmək üçün bir sıra tikinti işləri aparılmışdır. 1923 – 1924-cu illərdə Bakı Limanından həyata keçirilən ticarət həcmi Sovetlər Birliyi üzrə ümumi yük həcminin 27.3 %-ni təşkil etmişdir. Bu nəticə Bakı Limanını Sovetlər Birliyinin aparıcı limanına çevirmişdir.

Bakı Limanı İkinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində dövlət sərhədlərinin müdafiəsində fəal rol oynamışdır. Cəbhə bölgəsinə vaxtında çatdırılması üçün qısa zaman ərzində Bakı Limanından əhəmiyyətli həcmdə yüklər aşırmışdı. 1942-ci ilin üç ayında yüklərin həcmi iki dəfə - 187,200 tondan 445,800 tona kimi artmışdır.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra əvvəlki Bakı Limanı vəziyyətini alması üçün limanda geniş miqyaslı yenidənqurma işləri aparılmışdır. 1963-cu ildə yeni bərə terminalı işə salınmış, daha sonra sərnişinlər üçün xidmət körpüsünün inşasına başlanılmışdır.1972-ci ildə yeni sərnişin binasının tikintisi işləri tamamlanmışdır.

Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonra qonşu ölkələr ilə sıx iqtisadi əməkdaşlıqlar qurmuşdur. 1998-ci ildə Bakı şəhərində qədim ticarət marşrutunu yenidən bərpa etmək və cəlb olunan ölkələr ilə gələcək əməkdaşlıq imkanlarının əsaslarını qoymaq üçün “Qədim İpək Yolu” adlı beynəlxalq konfransı keçirilmişdir.

Dünyanın ən böyük dəniz limanlarından başqa Mərkəzi Avrasiyanın mühüm kommersiya şəhərləri tarixən quru mərkəzlər olmuşlar. Qədim İpək Yolundan istifadə edən tacirlərin Avropa ilə Asiya arasında səyahəti aylar və bəzən illər boyu davam edirdi və Mərkəzi Avrasiya mərkəzləri kritik regional logistika və paylama mərkəzləri rolunu oynayırdı. Bunların hər birində tacirlərin mal və fikirləri mübadilə etdikləri, müxtəlif mədəniyyətdən olan insanların görüşmək imkanı qazandıqları bir neçə karvansaray olurdu. Bu cür ticarət mərkəzləri Avrasiya və Yaxın Şərqdən keçən geniş ticarət dəhlizləri şəbəkəsi vasitəsilə digər regional qovşaq və böyük şəhərlərlə əlaqəli idi.  İpək Yolu dəhlizləri əsrlər boyu Mərkəzi Avrasiyanın bir çox xalqlarının rifahına xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1994-cü il 28 noyabr tarixli 407 nömrəli qərarı ilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanının nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Bu nizamnaməyə əsasən liman, hüquqi şəxs olaraq tam təsərrüfat hesablı və özünümaliyyələdirmə prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərir.

Cənab prezident İlham Əliyev ölkənin tranzit imkanlarından istifadəni dövlət siyasətinin əsas məqsədi kimi müəyyən etmiş və bununla iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi sahəsində əsas strateji layihə kimi Bakı Limanına işarə edərək limanın büdcə gəlirinin ikinci ən böyük payını təmin etməklə qeyri-neft sektoru üzrə əsas layihə olacağını vurğulamışdır. 2015-ci il 18 mart tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bakı Limanı yenidən qurulmuş və Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti (QSC) yaradılmışdır. Hal-hazırda, Bakı Limanı Avrasiyada regionun əsas nəqliyyat və logistika qovşağı olmaq istiqamətində irəliləyir. Ələtdə Yen Bakı Limanının tikintisi işləri davam etməkdədir. Tikintinin üçüncü mərhələsi tamamlandıqdan sonra yeni Limanın 25 milyon ton yük və 1 milyon TEU konteyneri aşıracağı planlaşdırılır.

Terminallar[redaktə | əsas redaktə]

Əsas Yük Terminalı
Ələtdə Yeni Liman

Liman 3 terminaldan ibarətdir:

  1. Əsas yük terminalı
  2. Bərə terminalı
  3. Dübəndi neft terminalı
  4. Ələt qəsəbəsində yerləşən yeni liman

Bakı Limanının hazırkı Əsas Yük Terminalı (ƏYT) Bakı şəhərinin mərkəzində yerləşir. Orada ümumi uzunluğu 545 metr olan üç tərsanə var. Bu tərsanələrdən biri Bakı ilə Türkmənistan arasında sərnişin və avtomobilləri müntəzəm nəql edən Ro-Ro gəmiləri ilə iş üçün istifadə edilə bilər. Sahil divarında dərinlik Xəzər dənizi səviyyəsindən 7 metr yüksəkdir. Tərsanələr qaldırma imkanları qırx tonadək olan on dörd hərəkətli kranla təchiz edilmişdir. Tutumları 1.5 - 10 ton olan avtokarlar və tutumları otuz səkkiz ton olan konteyner yükləmə dəstləri ümumi və konteyner yükləri ilə iş üçün səmərəli istifadə olunur. Terminal 2013 - 2014-cü illərdə sement, klinker və armatur da daxil olmaqla, daim bir milyondan artıq ümumi, qalaq və konteyner yüklərinin işlənməsinə imkan vermişdir.  Bir gün ərzində tutumları 150 vaqon və 100 avtomobilədək olan cəmi üç gəmi ilə eyni vaxtda işləmək mümkündür. Dəmir yolunun ümumi uzunluğu limanda 400 metr hissəsinə çıxış imkanı ilə səkkiz kilometrdir. Bu dəmir yolu vaqonlarına çıxış imkanı ilə yükün hamar boşaldılması və yüklənməsinə imkan verir. Şuntlamanı iki dizel lokomotivi yerinə yetirir. Terminal yükün limana asan çatdırılmasına imkan verən dəmir yolu və avtomobil çəkiləri ilə təchiz edilmişdir. Açıq meydançanın ümumi sahəsi təxminən  19,000 m² -dir və qorunan anbar ərazisi təxminən 6,000 m²-dir.

Bərə Terminalı Ələtdə yerləşən Yeni Limanın qərbində, liman girişinin cənub hissəsində yerləşir. Bərə Terminalı hər iki tərəfində lövbəri olan mərkəzi yanalma körpüsünün də daxil olduğu qoşa yanalma körpülərindən ibarətdir. Qatar vaqonları və yük maşınları daşıyıcı bərələrə bağlayıcı aşırımlar vasitəsilə yanaşır və hər qoşa körpü üzərində layihələndirilən yerüstü giriş körpüsü sərnişinlərin gəmilərə keçməsini təmin edir. Bərələr əsasən qatar vaqonlarını, yük maşınlarını və avtomobilləri daşıyır. Qatarlar üçün gözləmə cığırı hər yanalma körpü cütünün sahil ərazisində, yük maşınları və avtomobillər üçün dayanacaq isə dəmiryolu cığırının hər iki tərəfində yerləşir. Mövcud iki mərtəbəli qatar bərələrə xidmət göstərmək məqsədilə hər yanalma körpüsü üçün təmin edilmiş dörd bərə gözləmə cığırı ümumi uzunluğu 364 metr olan iyirmi altı vaqon tutumuna malik olacaq. Uzunluğu 400 metr olan nominal bərə gözləmə sahəsi də layihəyə daxil edilmişdir. Bərə Terminalının ümumi tutumu hər il üçün 288, 000 TEU konteyner və ya 5.9 milyon ton yükdür.

Terminalda Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi QSC-nin Bərə Terminalına məxsus 13 bərə vardır.

Dübəndi Neft Terminalı Bakı Limanında ticarətin 35%-in daşınmasını həyata keçirir. Bu terminal Abşeron Yarımadasının ən böyük Neft Terminalı olmaqla 8 milyon tona kimi xam neftin daşınmasını həyata keçirə bilir. Terminalda 2 pirs var ki, bu da 4 5,000-13,000 DWT tutumuna malik tankerlərin eyni zamanda boşaltmağa imkan verir. Yük daşımaların demək olar ki, hamısı Qazaxıstan və Türkmənistandan (2010-cu ildə 97%) xam neftin tranzitini təşkil edir. 2010-cu ildə terminalda 2 milyon ton xam neft, o cümlədən tonlarla Qazax nefti (37%) və 1.2 milyon ton Türkmən nefti (60%) daşınıb.

Ələtdə yerləşən yeni liman ölkəni qərblə (Türkiyə və Aİ), cənubla (İran və Hindistan) və şimalla (Rusiya) birləşdirən nəqliyyat qovşağıdır. Azərbaycanın rayonlarına yaxın ərazidə yerləşməsi əlverişli qovşaq kimi bu limanın regionlar ilə əlaqə qurmaq imkanını artırır və beləliklə daşınan yüklərin həcmi artır. Bundan əlavə, yeni limanın yerləşdiyi ərazi ölkənin daxili rayonlarını birləşdirən mövcud avtomobil və dəmiryolları ilə kəsişir. Azərbaycan daxilindən keçən üç beynəlxalq dəmiryolu xətti məhz Ələtdə kəsişir:

• Bakıdan Rusiyaya keçərək şimal-qərbə doğru uzanan dəmiryolu xətti

• Gürcüstan, Qara dəniz sahilləri və Türkiyədən keçərək qərbə doğru uzanan dəmiryolu xətti.

• Cənuba və İran sərhədinə doğru uzanan dəmiryolu xətti.

Azad Ticarət Zonası (ATZ)[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın sərhəddaxili və quru limanlarından fərqli olaraq yeni Azad Ticarət Zonası (ATZ) beynəlxalq multimodaldaşıma sistemində və Azərbaycandan keçən Avrasiya təchizat zəncirində aparıcı rol oynayacaq. Dayanaqlı yerli və regional logistika şəbəkəsi, eləcə də, logistika bazarı Ələt liman layihəsi üçün sağlam əsas təmin edəcək.

Liman Avropa və Asiya bazarlarına xidmət göstərərək, eləcə də, Avropa və Asiyanı birləşdirən geniş beynəlxalq logistika şəbəkəsinin bir hissəsi olmaqla Xəzər dənizi regionunda əsas logistika qovşağı kimi çıxış edəcək.  ATZ xüsusi iqtisadi zonanın bir hissəsi kimi Yük Avtomobilləri Dayanacağı, Beynəlxalq Logistika Mərkəzi və Yerli Logistika Mərkəzi kimi bir sıra komponentləri əhatə edir.

Ələt qəsəbəsində yaranmaqda olan yeni Azad Ticarət Zonası (ATZ) beynəlxalq yük daşınma və Avropa-Asiya logistika zəncirlərində aparıcı rol oynamaqla yanaşı, yerli istehsalın təşviqi, “Made in Azerbaijan” brendinin dünya üzrə tanınmasında müstəsna xidməti olacaqdır.

Yeni Bakı Limanının (Ələt qəsəbəsi) da daxil olduğu ATZ ilkin mərhələdə 400 ha, daha sonra isə 1000 ha ərazidə yerləşəcəkdir. Burada əlavə dəyər yaradan istehsal və xidmətlərin yaradılması nəzərdə tutulubdur. Misal üçün neft-kimya, əczaçılıq, kənd təsərrüfatı, mebel istehsalı və s. sahələr üzrə istehsalat sahələrinin qurulması nəzərdə tutulub. Ümumiyyətlə, ATZ-nin regional miqyasda Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya, İran, Cənubi Rusiya və Türkiyənin daxil olduğu və 130 milyon insanın yaşadığı bir bazara xidmət göstərməsi planlaşdırılır. 2040-cı ilə qədər ölkə iqtisadiyyatının ÜDM-na kumulyativ təsiri (Cumulative impact to GDP) 57 milyard dollar səviyyəsində hesablanıb.

Xatırladaq ki, 17 mart 2016-cı ildə cənab Prezident İlham Əliyev Bakı şəhəri Qaradağ rayonunun Ələt qəsəbəsində yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının ərazisi daxil olmaqla azad ticarət zonası tipli xüsusi iqtisadi zonanın yaradılması ilə bağlı tədbirlər haqqında Sərəncam imzalayıbdır. Bu sərəncamlardan sonra 7 sentyabr 2016-cı ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin tanınmış və həmin ildə illik gəliri 1 milyard ABŞ dollarına çatmış “DP World” şirkəti ilə müqavilə bağlanılıb. Dünya üzrə 78 terminala sahib “DP World” şirkəti Ələt ATZ-nin inkişaf planını hazırlayıb və cari ilin may ayının 23-də hökümətə təqdim edib.

Cənab Prezident İlham Əliyevin 31 may tarixli sərəncamı ilə azad iqtisadi zonalar yaradılması işinin sürətləndirilməsi üçün Milli Məclisin vitse-spikeri Valeh Ələsgərovun rəhbərliyi altında işçi qrupu da təsis olunub.

Yaşıl Liman[redaktə | əsas redaktə]

Biz ən qabaqcıl ekoloji təcrübələrdən yararlanaraq Bakı Limanını dünya səviyyəli Yaşıl Liman və logistika mərkəzi kimi inkişaf etdiririk. Bu inkişaf tədbirləri aşağıda sadalanan əsas sahələri əhatə edir: enerji, tullantıların idarə edilməsi, su və hava keyfiyyətinə nəzarət, eləcə də, dayanıqlı biznes təcrübələri. Yaşıl limanlar və logistika mərkəzləri yüklərin paylanması, o cümlədən materialın idarə edilməsi (saxlanması və paketlənməsi), tullantıların idarə edilməsi, fiziki paylaşdırma kimi əməliyyatların ekoloji və enerji nəticələrinin azaldılmasına yönələn fəaliyyətlərin həyata keçirildiyi sahələrdir. Layihənin üstün cəhətlərinə istifadəçilər üçün iri həcmli əməliyyat və iqtisadi səmərəlilik, ekoloji təkmilləşmə (su və istixana qazları kimi hava çirkləndiricilərinin azalması) imkanlarının verilməsi və Bakı Limanı xidmətlərinə olan tələbatın artmasına təkan verilməsi daxil olacaq.

Ələtdə tikilən Yeni Liman karbon tullantılarının həcmini azaldan müxtəlif təsirli texnologiyalar tətbiq etməklə Yaşıl Liman statusunu əldə etməyə çalışır və bu məqsədlə materialdan yenidən istifadə, təkrar emal və gübrələşdirmə vasitəsilə liman əməliyyatlarının tullantılarını azaltmağa yönəlmiş proqram tətbiq edəcək. Liman əməliyyatlar zamanı yaranmış bütün tullantıların idarə edilməsi, emalı və kənarlaşdırılmasına imkan yaradacaq tərzdə layihələndirilmişdir. Liman ərazisində müvafiq tullantıların emalı qurğuları və avadanlıqları quraşdırılmalıdır.

Yaşıl zonalar sahil boyunca və manevr sahəsi ətrafında limanın şimal və qərb hissəsində yaradılacaq. Bu zonalar təbii yarımsəhra landşaft üzrə müsbət təsir ilə nəticələnən torpağın zənginləşdirilməsi və yerli mikroiqlimin saxlanılması işlərinə yönəlmişdir. Tikililərin damlarında toplanan yağış sularından bu estetik landşaftları inkişaf etdirmək və sulamaq üçün istifadə ediləcək.

Uzunmüddətli məqsədlər çərçivəsində resursların mühafizəsi, tullantıların azaldılması və çirklənmənin qarşısının alınması ilə davamlı ekoloji, sosial və iqtisadi mənfəət əldə etmək üçün Yaşıl Liman proqramı hazırlanacaq. Bu proqram aşağıda sadalanan komponentlərdən ibarət olacaq

Birinci komponent: Ekoloji planlaşdırma və strategiya

Bu komponent liman və Azərbaycandan keçən yük nəqliyyat vasitələrinin digər növləri üçün səmərəli ekoloji tədbirlərinin icrası prosesinin müəyyən edilməsi, prioritetləşdirilməsi və planlaşdırılması üçün imkanların genişləndirilməsinə töhfə verəcək. Eyni zamanda, bu komponent əsas liman və logistika əməliyyatlarını, o cümlədən yükgöndərmə, yük avtomobilləri ilə daşınma, dəmir yolu ilə daşınma, anbarlar, soyutma sistemi, paketləmə, yük daşıma avadanlıqları, kiçik gəmilər, işçilərin nəqliyyat vasitələri, tikili və elektrik təchizatını əhatə edərək kompleks yanaşma özündə ehtiva edir.

İkinci komponent: Aşağı karbonlu fəaliyyətin təşviqi

Bu komponent Bakı Liman rəhbərliyinə Ekoloji İnkişaf və Logistika Strategiyasını icra etməkdə, o cümlədən liman və logistika fəaliyyətlərinə geniş miqyaslı ekoloji investisiyalar qoyulmasına köməklik göstərəcək. Bu komponent, eyni zamanda, müxtəlif liman istifadəçilərinə həyata keçirdikləri əməliyyatların karbon tullantılarını azaltmaq üçün vasitə təmin edir.

Üçüncü komponent: Milli ekoloji və Replikasiya Siyasəti

Bakı Limanında layihə fəaliyyətlərindən əldə olunan təcrübə ölkənin digər yerlərində tətbiq və təkrar ediləcək. Bu komponent adıçəkilən siyasətin hazırlanması və qəbulu prosesində yerli idarəetmə orqanlarına köməklik göstərəcək, o cümlədən müvafiq yerli strategiyaların tətbiqinə təsir göstərəcəkdir. 

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

http://portofbaku.com/az/about-port-of-baku/

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının baş direktoru işdən çıxarıldı