Sabirabad rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Sabirabad rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Sabirabad səhifəsinə baxın.
Sabirabad
Sabirabad rayonu.jpg
A-Sabirabad.PNG
İqtisadi rayon Aran iqtisadi rayonu
Ərazi 1 469.6[1] km²
Əhali 174.813 (2018) nəfər
Əhali sıxlığı 119 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 54
Telefon kodu 994 21
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 5400
İcra başçısı İsmayılov Nazim Mehdi oğlu
İnternet saytı sabirabad-ih.gov.az

Sabirabad rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. Ümumi ərazisi 1469,6 km². Əhalinin ümumi sayı 174813. Kəndlərin sayı 74.

Rayonda Dövlət sosial iqtisadi kolleci, Peşə liseyi, 85 ümumtəhsil məktəbi, 22 uşaq baxçası, məktəbdənkənar tərbiyə müəssisələri fəaliyyət göstərir. 126 mədəniyyət və 77 səhiyyə müəssisəsi əhaliyə xidmət göstərir. Bakı şəhərindən məsafəsi 170 km-dir.

Rayonun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı və sənaye təşkil edir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabadin ərazisi qədim və orta əsr yaşayış yerləri və qədim abidələri ilə zəngindir. Bölgədə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində rayonun Surra, Cavad, Abdulyan, Qaratəpə, Quruzma,Qaraqaşlı,Bulaqlı, Zəngənəz, Qalaqayın kəndləri ərazisində qədim yaşayış yerləri və nekropollar e.ə.V-I, V-II,e.ə I və eramızın III əsirlərinə aid etmək olar. Quruzma kəndinin "Bud Təpəsi" adlanan yeri,Kovlar yaxınlığında Ağ-qoyunqışlaq yeri, Sığrılı yolu üzərində Təpəqışlaq yeri(Qalacıq), Quruzma kəndi yaxınlığında Puttəpə, Qaratəpə yaxınlığında Binə, Yastıqobu yaşayış yerləri, Kürkəndidə yurd və oba yerləri, Baba-Samid piri müxtəlif tarixi dövrlərə aid yerində qədim dövrə aid saxsı qablar və müxtəlif əmək alətləri tapılmışdır.Cavad orta əsr yaşayış yerini IX-XV əsrlərə, kəndin "Şəhərgah" adlanan ərazisində tapılmış materiallar isə bu mədəni təbəqənin XI-XII əsrlərə aid olduğu sübut edir. "Xavər zəmin", yəni "Günəşli torpaq" adı ilə tanınan Muğan torpağı bir çox illər ərəblərin, türklərin, farsların və digər yadelli işğalçıların təqiblərinə məruz qalmış, lakin düşmənlərin bütün hücumlarını dəf edərək basılmaz qalaya çevrilmişdir. O vaxtlardan da "Xavər zəmin" Qalaqayın adı ilə əvəz olunmuşdur. Hazırda rayonun Qalaqayın kəndi bu adı daşıyır.

Muğanın şimal hissəsində Kürlə Arazın qovuşduğu Suqovuşanda aparılmış arxeoloji tədqiqatlar bölgənin e.ə. VI minillikdən başlayaraq tarixi keçmişini, məişət və təsərrüfatını işıqlandırmağa imkan verir. Sabirabad rayonunun ərazisi tarixən Muğan düzünə daxildir. Muğan düzü qədimdə Midiyanın, e.ə. IV əsrdən Atropatenanın əyaləti idi. Albaniya dövləti Kürün Arazla birləşdiyi yerdən Xəzərə qədər olan hissəsindən cənubdakı ərazini, o cümlədən indiki Sabirabad rayonunun ərazisini əhatə edirdi.

Muğan erkən süni suvarma sisteminin yarandığı bölgələrdən biridir. E.ə.III-II minilliklərdə burada yaşayan əhalinin əsas məşguliyyəti əkinçilik və maldarlıq olmuşdur. Burada sənətkarlıq və xalçaçılıq da geniş inkişaf etmişdi. Tunc dövrünə aid sənətkarlıq əşyaları içərisində şarşəkilli və armudvarı gövdəli küplər diqqəti cəlb edir. Onlardan ən çox təsərrüfat məqsədi ilə istifadə olunmuşdur. Arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan çoxsaylı küp qəbirlərin bəziləri dairəvi formadadır. Bu küplər yerli istehsala məxsusdur. Bölgənin orta əsr yaşayış yerlərindən xeyli miqdarda saxsı məmulatları da aşkar edilmişdir. Yazılı mənbələrdə Muğanda xalça, çuval, xurcun və palaz istehsal edildiyi barədə qiymətli məlumatlar verilmişdir. Rayonun Zəngənə kəndi yaxınlığında tapılmış Şəhərgahda numuzmatik materiallar da aşkar edilmişdir. 1926-cı ildə həmin ərazidən tapılmış, sonradan Azərbaycan tarixinə «Sabirabad dəfinəsi» kimi daxil olan sikkələri alimlər Şirvanşah-Kəsranilərə məxsus olduğunu müəyyən etmişlər. Həmin pul vahidləri I Axsitana (XII əsrin sonu), III Toğrula (1177-1194), II Fəribürzə məxsusdur. Bu bölgədə Eldəgiz və Şirvanşahlara məxsus pullar sonralar da aşkar edilmişdir.

IX əsrdə ərəb xilafətinin zəifləməsi nəticəsində Azərbaycanda bir neçə müstəqil feodal dövləti meydana gəlir. Onların içərisində Muğanşahlıq kimi nisbətən kiçik feodal dövləti də yaranır. Həmin dövrə aid ərəb mənbələrində Muğanda Allan şahın(Amuxan şah) Sasanilər dövründə hakimiyyətdə olduğu göstərilir və Muğanın ərəb xilafətinə daxil olduğu bildirilir.

Müasir Sabirabad-tarixi torpaqlarının mühüm tərkib hissəsi olan Cavad torpaqları IX-X əsrlərdə Sacilər dövlətinin, X əsrin ortaları və sonunda Salarilərin (941-981-ci illər), XI əsrin ortalarında Məzyədilər dövlətinin tərkibində olmuşdur. Cavad bölgəsi XV əsrdə Şirvanşahlar dövlətinin tərkibində olsa da, həmin dövrlərdə sərhədlərdə tez-tez dəyişikliklər baş verirdi. Muğan torpaqlarının əsas hissəsi 1410-1468-ci illərdə Qaraqoyunlu dövlətinin, sonralar AğqoyunluSəfəvilər dövlətlərinin tərkibinə daxil olmuşdur. XVII əsrdə Cavad Şirvan bəylərbəyliyinə, Muğanın qərb hissəsi Qarabağ bəylərbəyliyinə daxil idi.

Rayonun ən iri kəndi olan Cavad tarixi şəhər olmuş və mənbələrdə adı XVI əsrdən çəkilir. Kür və Araz çaylarının qovşağında yerləşən Cavad kəndi Şirvan bəylərinin əsas şəhərlərindən birinə çevrilmiş, Səfəvilər dövlətinin də tərkib hissəsi olaraq, sənətkarlıq və ticarətin inkişaf etdiyi bir diyar olmuşdur. Görkəmli tarixçi Abbasqulu ağa Bakıxanov «Gülüstani-İrəm» əsərində yazırdı ki, «1606-cı ildə Şah Abbas Azərbaycandakı Cavada (Arazın Kürə töküldüyü yerin yaxınlığındakı bir kənddir) tərəf hərəkət etdi. Bəzi çətinliklərlə o biri tərəfə keçərək Şah yüksüz Şamaxıya tərəf irəlilədi. Şah Abbas ŞirvanDağıstanın bütün məsələlərini həll etdikdən sonra Əli bəy Cavanşirə qoşunları Ərdəbilə keçirməkdən ötrü Cavadda Kürün üzərində ponton körpü salmaq tapşırığı verdi». Qeyd edək ki, Səfəvi-Osmanlı müharibəsi dövründə Cavad Osmanlılar tərəfindən işğal edilmiş, 1607-ci ildə Osmanlılar Səfəvilərin Şirvana daxil olmalarının qarşısını almaq məqsədi ilə Cavad bərəsini dağıtmışlar.

Abbasqulu Bakıxanov "Bakı xanlıqları tarixindən" adlı əsərində yazırdı: «15 yanvar 1148-ci ildə (yeni təqvimlə 1736-cı il) Nadir Dağıstanda üsyana qalxmış tayfaları yatırıb Muğan düzündə Cavad keçidi yaxınlığındakı ordugahına qayıtdı. Burada persiyanın bütün əyanları onu gözləyirdilər. Əyanlar arasında bir aydan çox sürən mübahisələrdən sonra burada Nadir 25 fevral 1148-ci ildə (1736-cı il) şah elan edildi».

XVIII əsrin 40-cı illərində Nadir şahın hakimiyyəti və onunla birgə farsların ağalığı tənəzzülə uğradı və 17 xanlıq yarandı. Kiçik xanlıqlar içərisində Cavad xanlığı xüsusilə diqqəti cəlb edirdi. Bu xanlığın mərkəzi Cavad şəhəri idi. Xanlığın əsas ərazisi Kür çayının sağ sahilində, az bir hissəsi isə çayın sol sahilində yerləşirdi.

Rayonun ən iri kəndi olan Cavad tarixi şəhər olmuş və mənbələrdə adı XVI əsrdən çəkilir. Cavad XVIII əsrin ortalarında Cavad xanlığının mərkəzi olmuşdu. 1768-ci ildə Cavad Quba xanlığına tabe edilmişdir. Azərbaycanın Rusiyanın tərkibinə qatılmasından sonra çarizmin köçürmə siyasəti ilə əlaqədar Cavada xeyli rus əhalisi köçürülmüşdür. 1888-ci ildə indiki rayonun ərazisi Petropalovka adlandırılmışdı. Petropalovka Bakı quberniyası Cavad qəzasının tərkib hissəsi idi.

Azərbaycanın yenidən Rusiyanın tərkibinə qatılmasından sonra 1920-ci il may ayının 1-dən Petropavlovka Salyan qəzası dairə inqilab komitəsinin yeni dövlət hakimiyyəti orqanı kimi ilk dəfə fəaliyyətə başladı. 1921-ci il may ayının 1-dən 1929-cu il aprel ayının 8-ə kimi Sabirabad rayonu Salyan qəzasının Petropavlovka dairəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1929-cu il aprel ayını 8-də VI ümumazərbaycan sovetlər qurultayının qəzaları ilə bura Muğan mahalının Petropavlovka dairəsi adlandırılmışdır. 1930-cu il avqust ayının 8-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 476№-li qərarına əsasən mahal sistemi ləğv edilmiş və Peropavlovka müstəqil rayon olmuşdur.

1931-ci il oktyabrın 7-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin fərmanı ilə Petropavlovkaya Azərbaycanın böyük şairi klassik ədəbiyyatımızda ictimai satiranın banisi M.Ə Sabirin adı verilmişdir. 1959-cu ildən Sabirabad şəhəri adlandırılmışdır.

Mühüm hadisələrin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

  • Sabirabad rayonu 1930-cu ilin avqustun 8-də təşkil olunub.
  • 1931-ci ilin oktyabrın 7-də Petropavlovka adlanan rayona Azərbaycanın böyük şairi Mirzə Ələkbər Sabirin adı verilib.
  • Saatlı rayonu rayon statusu aldığı 1943-cü ilin mayın 25-dək Sabirabadın tərkib hissəsi olmuşdur. 1963-cü il yanvarın 4-də Saatlı rayonu yenidən Sabirabadla birləşdirilmiş, bu 1965-ci ilin yanvarın 14-dək davam etmişdir.
  • 1952-ci il noyabrın 7-də rayon mərkəzinə şəhər tipli qəsəbə, 1959-cu ilin dekabrın 4-də isə şəhər statusu verilmişdir.
  • Heydər Əliyev Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi kimi ilk dəfə Sabirabada 1969-ci ilin avqustunda səfər etmişdir. O, bir-birinin ardınca 1969-1982-ci illər ərzində 14 dəfə Sabirabad rayonunda olmuşdur. Həmin illərdə rayonda Qrup Su kəməri Sistemi qurulmuş, qaz xətti çəkilmiş, Mədəniyyət sarayı, Rabitə evi tikilmiş, Kür çayı üzərində körpü salınmış, 5 istehsal müəssisəsi, 31 orta məktəb, 5 xəstəxana və 12 mədəniyyət obyekti, inzibati binalar, çoxmərtəbəli yaşayış evləri inşa olunmuşdur. Heydər Əliyev 1998-ci il oktyabrın 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkiləri ərəfəsində Sabirabad rayonu içtimaiyyəti ilə görüşmüş və Qalaqayın çadır şəhərciyində məcburi köçkünlərin yaşayış şəraiti ilə tanış olmuşdur.
  • 2003-cü ilin oktyabrın 7-də Prezident seçkiləri ərəfəsində İlham Əliyev respublikanın Baş naziri kimi sabirabadlılarla görüşmüşdür. Rayonun ziyalıları adından olunan xahişə cavab olaraq Sabirabadda Olimpiya İdman Kompleksinin tikintisi üçün bütün zəruri tədbirləri görəcəyini vəd etmişdir. İlham Əliyev 2005-ci il oktyabrın 6-da artıq Azərbaycan prezidenti kimi Sabirabad rayonunda səfərdə olmuşdur. O, Heydər Əliyevin abidəsinin və muzeyinin, "Muğan" Tibbi Diaqnostika Mərkəzinin açılışında və Olimpiya İdman Kompleksinin bünövrəsinin qoyulması mərarisimində iştirak etmişdir. İlham Əliyev 2008-ci il sentyabrın 26-da Sabirabad rayonununa növbəti dəfə səfərdə olmuşdur. O, müasir formada inşa olunmuş Heydər Əliyev Muzeyində olmuş, Olimpiya İdman Kompleksinin və Gəncləər Mərkəzinin açılışında iştirak etmiş, "Qafqaz AKP" Məhdud Məsulliyyətli Cəmiyyətin Alkapon müəssisəsinin və Lift zavodunun, Bulaqlı kəndində yaradılmış "Aqroliznqservis"in işi ilə tanış olmuşdur. İlham Əliyev 2010-cu il noyabrın 1-də Kür və Araz çaylarının yaratdığı təbii fəlakətdən sonra görülən işlərlə yerində tanış olmuş və subasmaya məruz qalmış Mürsəlli kənd orta məktəbinin əsaslı təmirindən sonra açılışında iştirak etmiş və Şıxlar kənd sakini Ağaşirin Tarıverdiyevin yeni mənzilində yaradılan şəraitlə tanış olmuşdur. O, 2011-ci il mayın 5-də Sabirabad rayonuna səfəri çərçivəsində Qasımbəyli kəndinə yeni çəkilmiş 15 kilometrlik asfalt yolun açılışında iştirak etmiş və həmin kənddə əsaslı təmir edilmiş tam orta məktəbin binası ilə tanış olmuş, içtimaiyyətin nümayəndələri və yolüstü Əsgərbəyli kəndinin sakinləri ilə görüşərək əhalini qayğılandıran problemlərlə maraqlanmış, lazımi tapşırıq və tösiyələrini vermişdir.

Coğrafi mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonu Kür və Araz çayının qovuşduğu yerdə yerləşir. Rayonun ərazisinin bir hissəsi Kür çayının sağ sahilində yerləşən Muğan düzündə, bir hissəsi Kür çayının sol sahilində Şirvan düzündə, bir hissəsi də Araz çayının sol sahilində Mil düzündə yerləşir.Rayon şimaldan Kürdəmir, şərqdən Şirvan, cənub-şərqdən, cənubdan Biləsuvar, qərbdən Saatlı və İmişli rayonları ilə sərhədi vardır. Sabirabad rayonu dəniz səviyyəsindən 28 metr aşağıda yerləşir.

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonu Muğan, Şirvan və qismən Mil düzlərində yerləşir. Ərazisi okean səviyyəsindən aşağıdadır.

Geoloji quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Antropogen çöküntülər yayılmışdır.

Çayları və su hövzələri[redaktə | əsas redaktə]

Əsas çayı rayon ərazisindən keçən Kürdür.Araz çayıyla şəhər yaxınlığında Suqovuşan adlanan yerdə qovuşur. Sarısu göllərinin bir hissəsi Sabirabad rayonu ərazisindədir.

Landşaftları və bioloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Itikənarlı süsən.jpg

İqlimi yayı quraq keçən mülayim-isti yarımsəhra və quru çöl iqliminə aiddir. Əsasən, boz-çəmən torpaqlar yayılmışdır. Ərazidə yarımsəhra bitkiliyi üstünlük təşkil edir. Ayrı-ayrı sahələrdə səhra bitkiliyi də mövcuddur. Səhra bitkiliyində şoran torpaqlarda rast gəlinir. Şoran yarımsəhralarında çox vaxt halofit kolcuqlara: qara- şoran , xəzər sarıbaşı rast gəlinir. Onlar yumru təpəciklər əmələ gətirir. Burada, həmçinin, Xəzər şahscvdisi , kolvari dəvəayağı , çərən , həmçinin birillik lətli şorangələr - duzlaq coğanı və s. bitkilərə rast gəlinir. Regionda yarımsəhra qruplaşmalarında yovşanlı , şorangəli efemerli və az sahədə kəvər yarımsəhraları geniş yayılmışdır.[2] Yovşan yarımsəhrasının geniş sahələri pambıq və taxıl bitkiləri altında istifadə olunur.[3]

Efemer qruplaşmaları üçün soğanaqlı qırtıc daha xarakterikdir. Çəmən yarımsəhrasının tərkibinə taxıl otları - yabanı arpa, bülbülotu üstünlük təşkil edir. Sabirabad rayonunda Kür və Araz çayları boyu tuqay meşələrində ağyarpaq qovaq, qaragac, söyüd, yulğun və iydə üstünlük təşkil edir.

Faunası[redaktə | əsas redaktə]

Ərazi, əsasən, su-bataqlıq quşları ilə zəngindir. Burada boz qaz , ağalın qaz , ağqaş qaz , qırın ızıdöş kazarka , harayçı ququ quşu , fısıldayan ququ quşu , anqut və s. quşlara rast gəlinir. Burada məməlilərdən canavar adi tülkü və s. canlılar yaşayır.[4]

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi memarlıq abidələri[redaktə | əsas redaktə]

Rayonun Zəngənə kəndində 4-cü əsr Atropatena dövründə əsası qoyulmuş Ultan qalası adlı qala-şəhəri mövcud olmuşdur.Qala 17-ci əsrə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlamışdır.Bu dövrə qədər müxtəlif dövlətlərin himayəsi ilə yenilənmişdir.

Rayonun ən qədim tarixi memarlıq abidəsi ""Baba Samid" türbəsidir. Türbə Şıxlar kəndi ərazisində magistral yolun kənarında yerləşir. XVI əsr tarixi memarlıq abidəsi haqqında Azərbaycan Tarix İnstitutunun professoru, tarix elmləri doktoru xanım Nemətova araşdırmalar aparmış və türbənin kitabəsini oxuyaraq açıqlamalar vermişdir. Alim "Əsrlərin daş yaddaşı" və "Azərbaycanda pirlər" adlı kitabında maraqlı fikirlər irəli sürmüşdür.

Köhnə hamam adı ilə tanınan memarlıq abidəsi Fizuli küçəsi, 27-də yerləşir. Bina 1901-ci ildə inşa olunmuşdur. Hazırda tarixi memarlıq abidəsi olaraq qorunur və təmirə böyük ehtiyacı var.

Şamaxı məscidi adı ilə tanınan abidə Şamaxıda baş vermiş zəlzələdən sonra Sabirabada köçüb gəlmiş Şamaxı sakinləri tərəfindən 1903-cü ildə inşa edilmişdir.

Qalaqayın məscidinin daş kitabəsi bu gün də qorunub saxlanılır. Kitabənin üstündə 1657-ci tarixi məscidin inşa olunması qeyd olunmuşdur. Məscid isə özü müasir tiplidir.

Əfsanələr[redaktə | əsas redaktə]

Əfsanəyə görə Həzrəti Əli (ə)-ın yolu Cavad kəndindən keçir və o yolüstü süfrə açıb nahar edir. Süfrəsini bu yerlərə səpdiyi üçün indi də Cavadda bu yerlər «süfrə çala» kimi qalmaqdadır. Bu yerlərin ruzi-bərəkətli olmasını da bu əfsanə ilə bağlayırlar.

Tarixi faktlar[redaktə | əsas redaktə]

  • "13 yanvar 1148/1736/-cı ildə Nadir Dağıstanda üsyana qalxmış tayfaları yatırıb Muğan düzündə Cavad keçidi yaxınlığındakı ordugahına qayıtdı. Burada Persiyanın bütün əyanları onu gözləyirdilər. Əyanlar arasında bir aydan çox sürən mübahisələrdən sonra burada Nadir 25 fevral 1148 /1738/ cı ildə şah elan edildi". 1747-ci ildə isə şah üsul idarəsi süquta uğradı. (A.Bakıxanov. Bakı xanlığının tarixindən. Bakı: 1983, səh 165.)
  • 1606-cı ildə şah Abbas Azərbaycandan Cavada (Arazın Kürə töküldüyü yerin yaxınlığında bir kənddir) tərəf hərəkət etdi. Bəzi çətinliklərlə o biri tərəfə keçərək şah heç bir yüksüz Şamaxıya tərəf irəlilədi.
  • Şah Abbas Şirvan və Dağıstanın bütün məsələlərini həll etdikdən sonra Əli bəy Cavanşirlə, qoşunları Ərdəbilə keçirməkdən ötrü Cavadda Kürün üzərində ponton körpü salmaq tapşırığı verdi. (A.Bakıxanov. Gülüstani İrəm. Bakı: 1991, səh 114, 118.)
  • Şirvandan hərəkət edərək Teymur Kür çayının sahilinə gələrək buranı ordugah etdi. O, Şeyx İbrahimə hökmdar geyimi təltif etdi. Burada bir neçə gün xoşbəxtlik taxt-tacında eyş-işrətlə məşğul oldu. (Nizam əd-Din Şami XV əsr. / Qızıl orda tarixinə aid sənədlər toplusu. P.M-L.1941. səh. 124)
  • Mukan əhalisi bunu Muğan kimi tələffüz edir. Ərəb sözü deyil. Mukan–çoxlu kəndi və otlağı olan bir vilayətdir. Bura öz sürülərini otaran türkmənlər məskunlaşmışdır və türkmənlər əhalinin çox hissəsini təşkil edir. (Yaqut əl-həmavi XIII əsr. Mujam əl-Buldan. Bakı: 1983, səh 20).

Sənətkarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabadın ən qədim yaşayış məskənlərindən biri Cavad kəndidir. Adı XVI əsr mənbələrində çəkilsə də arxeoloji tədqiqatlar təsdiq edir ki, kəndin əsası daha 500-il əvvəl XI əsrdə qoyulmuşdur. Buradan böyük ticarət və karvan yolları keçmişdir. XVII əsrdə Nadir şahın və onunla birgə farsların ağalığı tənəzzülə uğradıqdan sonra Kür, Araz çaylarının ərazisi və digər ərazilərdə böyük və kiçik xanlıqlar yarandı. Kiçik xanlıqların içərisində Cavad xanlığı diqqəti cəlb edir. Kür və Araz çaylarının sahillərində yaşayan əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik olmuşdur. Cavad kəndi qəza kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə maldar tayfalar qış aylarında bu yerlərə qışlağa gəlirdilər. Taxılçılıq, tütün, bostançılıq, heyvandarlıq da əhalinin əsas məşğuliyyəti idi. Oturaq əhali qustar əl əməyi ilə məşğul olur, saxsıdan, metaldan, şüşədən, müxtəlif məmulatlar düzəldir, həsir, xalça, palaz, çuval və s. əşyalar toxuyurdular. Muğan bölgəsində yaşayan Sabirabad əhalisinin məşğuliyyətini əks etdirən materiallar rayonun tarix-diyarşünaslıq muzeyində qorunub saxlanılır.

Bu gün də bir çox sənətkarlıq növləri ilə bir qisim əhali məşğul olur. Taxta işi, dəmirçilik, qalayçılıq, papaqçılıq, pinəçilik, toxuculuq, tikişçilik və s. sahələr inkişaf etdirilir.

Xınayaxdı[redaktə | əsas redaktə]

Oğlan toyndan bir gün əvvəl bəy evindən olan qız-gəlinlər xınayaxdı mərasimini keçirtmək üçün axşamüstü qız evinə yollanırlar. Əvvəlcədən qız üçün göndərilmiş xına bir qabda isladılır. Süfrə başına toplaşan qız və gəlinlər yeyib-içdikdən sonra hənayaxma mərasimi başlayır. İsladılmış xınanı gəlinin əlinə, ayağına və başına yaxır, sonra isə mərasimə toplaşanlara da təklif olunur. Gəlinin başına örpək örtülür və onun başı üstünə qaldırdığı xınadan gözü bağlı bir oğlan uşağı götürüb hər hansı bir qızın üstünə yaxır. Deyimlərə görə bu qızı da tezliklə nişan mərasimi gözləyir.

Gəlin köçürmə və bəy çıxarma[redaktə | əsas redaktə]

Oğlan evində həyətlərin birində gəlin maşını bəzənir. Ona xalat bağlayırlar. Digər maşınlara da xalat bağlanılır. Həyətdə qurulmuş çadırda toy mərasimi bir qədər davam etikdən sonra gəlini gətirmək üçün hazırlıq görülür. Bir neçə ağsaqqallar, ağbirçəklər, bəyin yaxınları, qız və gəlinlər maşınlara oturub musiqi sədaları altında qız evinə yollanırlar.

Oğlan evinin adamları vağzalı sədaları altında qız evinə gəlir və həyətdə musiqiçilər çalır, oynayır, pul (şabaş) xərcləyirlər. Evdə isə gəlini öz yaxını lampa başına fırladır, gəlinin belini isə bəyin yaxınlarından biri qırmızı lentlə bağlayır, üzünə qırmızı örpək salıb və gəlinin başına baş bəzəyi üçün pul qoyub bu sözləri yeddi dəfə təkrar edirlər.

Anam bacım qız gəlin
Əli-ayağı düz gəlin
Yeddi oğul istərəm
Bircə dənə qız gəlin.

Bu sözlər deyildikcə lent açılıb bağlanır. Mərasim başa çatır. Ata qızına öyüd-nəsihət verir. Suyun sərin, çörəyin bişmiş olsun. Ruzun bol, ocağın isti olsun. Allah səni xoşbəxt eləsin, oğullu-qızlı olasan, getdiyin yerdən yarıyısan, qayınatan atan, qayınanan isə anan olsun. Sən də bu evin yox, o evin qızı olasan.

Şamlar və güzgü də gəlinlə birlikdə oğlan evinə aparılır. Qız evində güzgüyə xələt alınmışsa həmin güzgüyə oğlan evində də yenidən güzgünü aparan şəxsə xələt verilir. Yol boyu gəlin maşınının qabağını kəsmək üçün uşaqlar ip çəkərək maşınların qabağını kəsib onlardan xələt istəyirlər. Bu yol boyu bir neçə dəfə təkrar olunur. Gəlin maşını oğlan evinə çatarkən maşının üstünə şirin noğul və konfet səpilir. Oraya toplanan uşaqlar şirniyyatları yığaraq sevinirlər. Gəlinin və bəyin başı üzərində ruzilərinin bol olmasına görə duz-çörək kəsilir. Gəlin öz otağına çatmamış bir qaba doldurulmuş suyu dağıdır və bir boşqab sındırır. Bəzən də gəlinin ayağı altında qurban kəsilir və onun qanından gəlinin alnına sürtürlər. Bəzən gəlini otuzdurmaq üçün ya qayınanası və ya qayınatası ona qiymətli hədiyyə verir.

Çadırda başlayan toy axşamüstünə qədər davam edir və qız evinin adamları bəy çıxartmaq mərasimi üçün hazırlıq işləri görürlər. Bəyin stolunu bəzəyir, sağdış, solduş və bəy üçün gətirilmiş hədiyyələri onlar üçün qoyur. Bəy digər məhəllədən və qonşu evdən musiqi sədaları altında çadıra gətirilir və öz yerində əyləşdirilir. Əvvəlcə qız evnin adamları bəyin qarşısında oynayır və xələtlik parçaları onların boynuna dolayırlar.

Milli geyimlər[redaktə | əsas redaktə]

Ötən əsrlərdə qadınlarımız əsasən qırçınlı və büzməli tuman, köynək, yundan əl ilə sırınmış sırıqlı geyinər, başlarına ağ, noxudu kəlağayı, qrebdişin və tirmə şallar örtər, zərbafta ilə işlənmiş yay və qış arxalıqları geyinərdilər. Kişilər və uşaqlar ətəkləri büzməli şalvarlar geyinər, qışda altdan dizlik, əyinlərinə gödəkçə, sırıqlı, ayaqlarına yun corab və başlarına isə papaq geyinərdilər.

Milli folklor[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabadda yerli əhali ilə yanaşı Mexseti türkləriErmənistan torpaqlarından qovulmuş soydaşlarımız da yaşayır. Onların adət-ənənələri artıq el-oba arasında kütləvi hal almışdır. Türk folklor ansamblı rayonun ictimai tədbirlərində həmişə yaxından iştirak edir. Rayonda Dönüş, Qulami Quliyev adına Xalq Çalğı Alətləri Ansamblı və Ailə ansamblı fəaliyyət göstərir.

Kulinariya[redaktə | əsas redaktə]

Bu gün Sabirabad bostan bitkisi olan qarpızı ilə məşhurdur. Hətta onun qabığından belə mürəbbə bişirirlər. Qarpız çox yeyilən həm də müalicəvi məhsuldur. Məclislərdə və evlərdə ən çox bişirilən ət yeməkləri piti, qovurma, dolma, çığırtma, cız-bız, kabab, bozartma, kələfur və s. lobyalı, balqabaqlı plov, qaralı aş, tutmac, kəsmə əriştə, ovduğ, dovğa, ayran, təndir çörəyi, lavaş, fətir rayonun mili kulinariyasının əsasını təşkil edir. Qış aylarında müxtəlif turşular, şorabalar da qoyulur, tut və qarpızdan doşab və bəhməz hazırlanır.

Baba Samid məqbərəsi 16-cı əsr[redaktə | əsas redaktə]

Türbə Sabirabad rayon Şıxlar kəndi ərazisində magistral yolunun kənarında yerləşir. Türbənin tarixi haqqında Azərbaycan Tarix institutunun professoru, tarix-elmləri doktoru Məşədixanım Nemətova araşdırmalar aparmış və bu haqda fikirlərini dəfələrlə nəşr etdirmişdir. Baba Samid türbəsinin ərəb-fars dillərində yazılmış 9 sətrlik 1-ci 3 sətrində Qurandan XIX surə, 31-32-ci ayələr yazılmışdır. 4-5-ci sətrlər Həzrəti Əlinin tərifinə həsr olunmuş, qalan 4 sətrdə türbənin səfəvi padşahı I Şah Təhmasib vaxtında Şirvan bəylərbəyisi Abdulla xanın əmri ilə 993-cü ildə hicri ilinin zülqəddə ayında «xoşbəxtliklər mənbəyi olan seyidlərin (burada seyid «böyük» mənasındadır) başçısı Baba Samid ibn Bektaş ibn Sultan Əli ibn Həzrəti Musa Ərriza üçün bina olunmuşdur» sözləri yazılmışdır. Kitabədən göründüyü kimi Baba Samid Hacı Bektaşın oğludur. Onu da İmam Rza (ə.s) (765-818-ci illər) ilə bağlayırlar. Hacı Bektaşın İmam Rzanın oğlu kimi (yəni təriqət övladı) verilməsi onun rəhbərlik etdiyi cəmiyyətin şiəliklə məşğul olmasına işarədir.

Maraqlı guşələr, mənzərələr[redaktə | əsas redaktə]

Qədim Azərbaycanın bərəkətli torpaqları olan Şirvanla Muğanı birləşdirən Kür çayı ilə həsrət, ayrılıq simvolu olmuş Araz çayı Sabirabadda bir-birinə qovuşur. Bu yer «SUQOVUŞAN» adlanır. Rayonun ən böyük kəndlərindən biri və rayonda çıxan qəzet bu adı daşıyır. Şəhərin mərkəzində Kür-Araz mehmanxana kompleksi və şadlıq sarayı fəaliyyət göstərir. Kür çayının öz məcrasını dəyişməsi nəticəsində rayon ərazisində bir çox göllər, o cümlədən Sarısu gölü yaranmışdır.

Meşəliklər[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonun 3287 ha meşə fondu torpaqları vardır. Bulduq, Həşimxanlı, Kürkəndi, Ətcələr, Axtaçı, Qaratuğay, Güdəcühür, Şıx Salahlı, Salmanlı, Poladtuğay kəndlərindəki meşəliklərdə qovaq, söyüd, tut, iydə, ağcaqayın, şeytan ağacı, göyrük ağacları üstünlük təşkil edir.

Mədəni və arxeoloji abidələr[redaktə | əsas redaktə]

# Abidələrin inventar nömrəsi Abidələr İstismara verildiyi tarix Ünvanlar
1 1661 Cavad Şəhərgahı III-XVIII əsrlər Cavad kəndi
2 1662 Cavad nekropolu e.ə III və e.ə II əsrlər Cavad kəndi
3 1663 Yastıqobu küp qəbirləri nekropolu Antik dövr Əhmədabad kəndindən 1.5 km şərqdə
4 1664 Nekropol Antik dövr Abdulan kəndi
5 1665 Surra küp qəbirləri nekropolu e.ə V və I əsrlər Surra kəndi
6 1666 Surra yaşayış yeri e.ə V və I əsrlər Surra kəndi
7 1667 Qaratəpə nekropolu e.ə V və II əsrlər Qaratəpə kəndi
8 1668 Qaratəpə yaşayış yeri III və VII əsrlər Qaratəpə kəndi
19 1669 Bulaqlı nekropolu e.ə II minillik Bulaqlı kəndi
10 1670 Qalaqayın yaşayış yeri I və III əsrlər Qalaqayın
11 1671 Şəhərgah yaşayış yeri IV və XVII əsrlər Zəngənə kəndi
12 4952 Şamaxı məscidi XIX əsr Sabirabad şəhəri,İsmət Qayıbov küçəsi
13 4953 Qəzli məscidi Qəzli məscidi
14 4954 Baba Samid məqbərəsi 1582-ci il Şıxlar kəndi
17 4955 Qalaqayın məscidi 1657-ci il Qalaqayın kəndi
16 5680 Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin abidəsi Sabirabad şəhəri,Mərkəzi mədəniyyət və istirahət bağı


Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Ümumtəhsil məktəblərinin sayı: 85

1) Şəhərdə: 9
2) Kəndlərdə: 76

Tam orta məktəblər: 65

1) Şəhərdə 8
2) Kəndlərdə 57

Ümumi orta məktəblər: 15

1) Şəhərdə 1
2) Kəndlərdə 14
İbtidai məktəblər: 5
Rayon üzrə şagirdlərin sayı: 24606
Rayon üzrə müəllimlərin sayı: 2688
Rayon üzrə texniki işçilərin sayı: 1084
Məktəbdənkənar tərbiyə müəssisələrinin sayı: 1
Bu müəssisələrə cəlb olunmuş şagirdlərin sayı: 348

Sabirabad rayon Təhsil şöbəsinin binası 2009-cu ildə istifadəyə verilmişdir.

Son illərdə tikilən, təmir olunan və istifadəyə verilən məktəblər[redaktə | əsas redaktə]

Axtaçı MuğanÇığırğan kənd tam orta məktəbləri H.Əliyev Fondunun vəsaiti hesabına 2005 – ci ildə tikilib istifadəyə verilmişdir.

Mürsəlli və Qasımbəyli kənd tam orta məktəbləri 2011-ci ildə əsaslı təmir olunmuş və istifadəyə verilmişdir. Hər iki məktəbin açılışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev iştirak etmişdir.

Ulacalı, Əsgərbəyli, Muradbəyli kənd tam orta məktəbləri 2011-ci ildə əsaslı təmir olunmuşdur.

Sabirabad şəhər 2 saylı uşaq bağçası əsaslı təmir edilmiş, Qasımbəyli kəndində qəza vəziyyətində olan uşaq bağçası sökülərək yerində yeni müasir bağça binası tikilmişdir.

2012-ci ildə N.Gəncəvi adına 5 saylı şəhər, Z.Tağıyev adına 6 saylı şəhər tam orta məktəblərində bərpa-gücləndirmə işləri başa çatdırılmışdır.

E.Nadirov adına 8 saylı şəhər tam orta məktəbi üçün 480 şagird yerlik, Yuxarı Axtaçı kənd tam orta məktəbi üçün 240 şagird yerlik, Nərimankənd kənd tam orta məktəbi üçün isə 480 şagird yerlik məktəb binaları tikilib istifadəyə verilmişdir.

2013-cü ildə M.Ə.Sabir adına 1 saylı tam orta məktəb tikilib istifadəyə verilmişdir. 29 avqust 2013-cü il tarixə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev məktəbdə aparılan tikinti işləri ilə tanış olmuşdur. Qaraağac, Kovlar, 1 saylı QaragüneyXəlfəli kənd tam orta məktəbləri də əsaslı təmir edilmişdir. Qeyd olunan məktəblərin hamısı lazımi inventar və avadanlıqlarla təmin olunmuşdur. Nəriman Nərimanov adına 2 saylı beynəlmiləl məktəb-liseydə və Yastıqobu kənd ümumi orta məktəbində də təmir işi aparılmışdır.

2014-cü ildə Səməd Vurğun adına 3 saylı şəhər və 2 saylı Cavad kənd tam orta məktəblərinin dam örtüyü dəyişdirilmiş, fasad hissəsi təmir olunmuşdur. 460 şagird yerlik Çöl Beşdəli kənd tam orta məktəbi əsaslı təmir olunmuşdur.

2016-cı ildə Moranlı kənd tam orta məktəbi şagirdlərin istifadəsinə verilmişdir. Yaxa Dəllək kənd tam orta məktəbində son tamamlanma işləri gedir.

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Sabirabad şəhərində 3 saylı uşaq bağçasının yeni binası tikilmiş, 15 dekabr 2014-cü ildə 100 yerlik uşaq bağçasının açılışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev iştirak etmişdir. 2015-ci ildə Sabirabad şəhəri 1 saylı, Axısxa və Çöl Beşdəli kənd uşaq bağçalarının da binalarında əsaslı təmir işi başa çatdırılmışdır. 2016-cı ildə Ulacalı kənd uşaq bağçasının yeni binası tikilmişdir. 2017-ci ildə Qaraağac kənd uşaq bağçasının binası əsaslı təmir edilmişdir.

Sabirabad Dövlət Sosial İqtisadi Kolleci[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad Dövlət Sosial İqtisadi Kolleci orta ixtisas təhsili şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi məqsədilə Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən Sabirabad Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun bazasında yaradılmışdır. Kollecdə 40 nəfər pedaqoji işçi çalışır. Ümumi işçilərin sayı 93 nəfərdir. Hazırda kollecdə 570 nəfər tələbə aşağıdakı ixtisaslar üzrə təhsil alırlar:

  • fiziki tərbiyə
  • peşə təlimi
  • yol hərəkətinin təşkili
  • baytarlıq
  • mühasibat uçotu
  • maliyyə işi
  • bank işi
  • ailə və ev təhsili
  • bələdiyyə təsərrüfatının təşkili
  • arxiv işi və kərguzarlıq
  • kitabxana və informasiya təminatı

Burada ixtisasların tələbata uyğunlaşdırılması daim diqqət mərkəzində saxlanılır. Kollecin 9456 ədəd kitab fonduna malik kitabxanası vardır. Kitabxana yeni dərslik, dərs vəsaitləri, bədii ədəbiyyatla daim zənginləşir. Eyni zamanda kollecdə müasir dövrün tələblərinə cavab verən oxu zalı tələbə və müəllimlərin istifadəsinə verilmişdir. Kollecdə dərs otaqlarının əyaniliklə zənginləşdirilməsi, təmir-bərpa işləri müntəzəm aparılır.

Sabirabad Peşə Liseyi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad Peşə liseyi 1974-cü ildə orta texniki peşə məktəbi kimi fəaliyyətə başlamış, 1996-cı ildə ona lisey statusu verilmişdir. Lisey 7 hektar ərazidə yerləşir, 1 tədris, 2 yataqxana binası vardır. Liseydə 240 nəfər şagird təhsil alır.

8 ixtisas qrupu vardır:

  • traktorçu-maşinist, təmirçi-çilingər
  • kənd təsərrüfatı maşın və avdanlıqlarının təmiri üzrə çilingər
  • meliorasiya işlərinin traktorçusu, təmirçi-çilingər
  • heyvanlarda süni mayalanma üzrə texnik-dərzi
  • əl elektrik qaynaqçısı
  • kompüter ustası
  • pambıqçı

Şagirdlərin təlim-tərbiyəsi və ixtisas hazırlığı ilə 38 nəfər işçi, o cümlədən 24 müəllim, 14 istehsalat təlimi ustası məşğuldur.

Peşə liseyində 19 fənn kabineti yaradılmışdır.

Səhiyyə[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad Mərkəzi Rayon Xəstəxanası haqqında ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad Mərkəzi Rayon Xəstəxanası H.Əliyev prospekti 97 ünvanında yerləşməklə rayon üzrə 320 çarpayıdan ibarətdir. 205 çarpayı MRX-da yerləşməklə 7 şöbəni əhatə edir.

  1. Cərrahiyyə şöbəsi - 65 çarpayı (Qulaq-burun-boğaz və göz palataları ilə birlikdə).
  2. Reanimasiya şöbəsi - 10 çarpayı
  3. Terapiya şöbəsi - 30 çarpayı
  4. Mamalıq-Qinekoloji şöbə - 40 çarpayı
  5. Nevroloji şöbə - 15 çarpayı
  6. Yoluxucu xəstəliklər şöbəsi - 15 çarpayı
  7. Pediatriya şöbəsi - 30 çarpayı
  8. Vərəm əleyhinə xəstəxana - 25 çarpayı
  9. Poliklinika şöbəsi.
  10. 6 kənd sahə xastəxanasında ümumilikdə 90 çarpayı fəaliyyət göstərir.

Mərkəzi rayon xəstəxanasının nəzdində Təcili-Tibbi yardım stansiyası fəaliyyət göstərir. Sabirabad Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının yerlərdə 78 tibb müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Bunlardan həkim məntəqəsi- 30
Tibb məntəqəsi - 38

Sabirabad MRX-da 558 nəfər tibb işçisi çalışır. Bunlardan həkim 122 nəfər, orta tibb işçisi 436 nəfərdir. Son 5 il müddətində MRX-nın tibb müəssisələrindən Sabirabad Regional Perinatal Mərkəzi müasir tibbi-diaqnostik avadanlıqlarla təchiz edilməklə Respublika Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən, Yolçubəyli həkim məntəqəsi Yapon Səfirliyi tərəfindən, Əsgərbəyli tibb məntəqəsi Fövqaladə Hallar Nazirliyi tərəfindən, Həşimxanlı, Mürsəlli, Quruzma həkim məntəqələri, Yastıqobu, Qəfərli, Osmanlı, Kürkəndi tibb məntəqələri QHT təşkilatı tərəfindən tikilib istifadəyə verilmişdir. Hal-hazırda Qasımbəyli həkim məntəqəsi FHN tərəfindən tikilməkdədir. MRX 1974-cü ildə tikilib istifadəyə verilmişdir.

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Əsas iqtisadi göstəricilər[redaktə | əsas redaktə]

# 2016-cı il 2017-ci il % artma və azalma
1 Rayonun ərazisi 1469,4 1469,4 100,0 0
2 Əhalinin sayı ( min nəfər) 172,6 174,8 101,3 2,2
3 Şəhər əhalisi 30,3 30,6 101,0 0,3
4 Kənd əhalisi 142,3 144,1 101,3 1,8
5 Mövcüd təsərrüfatın sayı 34932 35088 100,4 156
6 Şəhər üzrə təsərrüfatın sayı 6601 6651 100,8 50
7 Kənd üzrə təsərrüfatların sayı 28331 28437 100,4 106
8 Doğulanlar (nəfər) 3323 3141 94,5 -182
19 Ölüm (nəfər) 894 911 101,9 17
10 Nigah (nəfər) 1255 1134 90,4 -121
11 Boşanma (nəfər) 113 121 107,1 8
12 Rayona gələnlər (nəfər) 180 134 74,4 -46
13 Rayondan gedənlər (nəfər) 282 347 123,0 65
14 Qaçqınlar (ailənin sayı) 485 484 99,8 -1
(şəxslərin sayı) 2314 2300 99,4 -14
15 Məcburi köçkünlər (ailənin sayı) 1412 1406 99,6 -6
(şəxslərin sayı) 5852 5842 99,8 -10
16 Əsas kapitala yönəldilmiş investisiya (min manat) 76911,9 70451,3 91,6 -6460,6
17 Tikinti-təşkilatlara gördüyü işin həcmi (min manat) 89231,1 65397,8 73,3 -23833,3
18 Sənaye məhsulunnun həcmi (min manat) 10477,5 11091,6 105,9 614,1
19 Nəqliyyat sektorunda yük və sərnişin daşınmasından məhsul buraxlışı (min manat) 4868,9 5034,7 103,4 165,8
20 Rabitə xidmətinin həcmi (min manat) 500,8 546,2 109,1 45,4
21 Pərakəndə ticarət dövriyyəsi (min manat) 231960,6 302945,2 130,6 70984,6
22 Pullu xidmət (min manat) 46140,8 49610,7 107,5 3469,9
23 Məişət xidməti (min manat) 7196,4 76354,2 1061,0 69157,8
24 Orta aylıq əmək haqqı 257,6 260,7 101,2 3,1
25 Yeni iş yeri 3080 18453 599,1 15373


Kənd təsərrüfatı[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonu respublikanın iri kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Yaxın keçmişdə bu rayon pambıq və taxıl istehsalında qazandığı uğurlara görə respublikada şöhrət qazanmışdır.

Əldə edilmiş yüksək göstəricilərə görə 5 nəfər kənd təsərrüfatı işçisi keçmiş SSRİ-nin ən nüfuzlu ordeninə layiq görülməklə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almışdır. Öz ənənələrinə daim sadiq qalan rayon müstəqillik illərində bir çox mühüm nailiyyətlər əldə etmiş, aparılan əsaslı iqtisadi islahatların önündə getmişdir.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin gərgin fəaliyyəti, müdrik rəhbərliyi həyata keçirdiyi ardıcıl və cəsarətli tədbirlər nəticəsində keçmiş ittifaq respublikaları arasında ilk dəfə olaraq 18 fevral 1995-ci ildə «Aqrar islahatların əsasları haqqında» «Sovxoz və kolxozların islahatı haqqında» və 16 iyul 1996-cı ildə «Torpaq islahatı haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunları qəbul olundu.

Kənd təsərrüfatında yeniliyin və mütərəqqi texnologiyaların təbliğində həmişə öndə olmuş Sabirabad rayonunda torpaq islahatı qısa müddətdə başa çatdırıldı. Keçmişdə mövcud olmuş 45 kolxoz təsərrüfatı ləğv edildi. Onlara məxsus torpaq və əmlak payçılar arasında bölüşdürüldü.

Torpaqlardan səmərəli istifadəni təşkil etmək olduqca əhəmiyyətli məsələ kimi qarşıya qoyulmuşdu.

1 Sabirabad rayonunun ümumi ərazisi (ha) 146911
2 ondan dövlətdə saxlanılan (ha) 32543
3 Bələdiyyə mülkiyyətinə verilib (ha) 58666
4 Xüsusi mülkiyyətə verilib (ha) 55702
5 ondan pay torpağı verilib (ha) 45236
6 Pay torpağı alan ailələrin sayı 23763

2017-ci ildə bitkiçilik məhsulları istehsalı aşağıdakı kimi olmuşdur:


# Əkin sahəsi

hektar

Məhsuldarlıq sentner Məhsul

ton

1 Taxıl 24625 39,4 95720
2 Paxlalı 83 31,0 257
3 Pambıq 15055 12,07 18169,4
4 Qarğıdalı 627 59,3 7108
5 Günəbaxan 17 14,0 23,8
6 Otarmaq üçün xəsil arpa 5
7 Kartof 1338 140,2 18826
8 Tərəvəz 3302 151,1 64059
9 Bostan 3881 257,1 99770
10 Yonca 19324 84,7 163730
11 Meyvə toplanıb 19353
12 Üzüm toplanıb 1318
13 Birillik ot 12 77,5 93
Cəmi 68269

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayon Gənclər və İdman İdarəsi 1994-cü ildən fəaliyyət gostərir. Fəaliyyətə başladığı müddətdən idarə bütün idman təşkilatlarını ətrafında birləşdirmişdir.

İdmanın inkişaf etdirilməsi ilə bağlı 2008-ci ildə cənab prsizdentimiz İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Sabirabad Olimpiya İdman Kompleksi istifadəyə verilmişdir.

Sabirabad OİK-nin istifadəyə verilməsi Sabirabad rayonunun inkişafına böyük töhfə vermişdir. Beləki hazırda Sabirabad Olimpiya İdman Kompleksində sərbəst güləş, boks, mini futbol, karate, trenajor, stolüstü tennis, üzgüçülük, atletika idman növləri tədris olunur.

Futbol[redaktə | əsas redaktə]

Hazırda rayonda süni örtüklü bir usaq futbol meydançası inşa edilmiçdir. İkinci sünü örtüklü meydançanın inşasına start verilmişdir. Rayonda üç yaş qrupunda uşaq futbolu fəaliyyət göstərir. Rayonun futzal komandası isə ölkə çempionatında oynayır.

Güləş[redaktə | əsas redaktə]

Bu idman növünə rayonda daha böyük maraq var. Hazırda 500-ə yaxın yeniyetmə və gənc sərbəst güləş üzrə idman növü ilə məşğul olur. Bu güləşçilərdən respublika çempionları Seyfulla Mehdiyevi, Vüqar Kərimovu, Şahin Abbasovu misal göstərmək olar. Sərbəst güləş idman növü ilə Sabirabad OİK, "Məhsul" KKİC-nin UGİM, rayon Təhsil şöbəsinin UGİM məşğul olurlar.

Boks[redaktə | əsas redaktə]

Boks İdman növü rayonda yeni yaranıb. Bu idman növü ilə 50 yaxın yeniyetmə və gənc məşğul olur.

Karate[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad karateçiləri respublika çempionatlarında iştirak edərək, müxtəlif yarışların qalibi olublar.

Atletika[redaktə | əsas redaktə]

Atletika idman növü rayonun orta məktəblərində daha çox yayılmışdır. Bu idman növü üzrə respublika çempionu Rüfər Mehdiyevdir.

Stolüstü tennis və üzgüçülük idman növü isə rayonda yeni inkişaf etdirilməyə başlamışdır.

İnfrastruktur[redaktə | əsas redaktə]

Poçt və rabitə[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonunda 24 Avtomat Telefon Stansiyası vasitəsilə əhaliyə telefon-rabitə xidməti göstərilir. Bütün kordinat tipli ATS-lər elektron tipli ATS-lərlə əvəz olunmuşdur. ATS-lərin 8960 montaj tutumundan 6727-i istifadə edilir. Gələcəkdə 2227 abonent bu növ rabitə xidmətindən istifadə edə bilər. Rayonda 2232 montaj tutumu olan genişzolaqlı internet xidmətindən ozəl provayderlərlə birlikdə 3559 abonent istifadə edir. İnternetdən istifadəedilməsi üçün 531 boş port mövcuddur. 1 şəhər və 23 kənd ATS-nin hər birində internet xidməti göstərilir. Respublikanın 23 rayonunda o, cümlədən Sabirabad rayonunda da əhaliyə göstərilən internet xidmətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə avadanlıqlar daha müasir avadanlıqlara əvəz olunur. Görülən tədbirdən sonra internet xidmətinin sürəti artacaqdır. Kəndlərdə geniş zolaqlı internet şəbəkəsinin yaradılması və rabitə xidmətinin yaxşılaşdırılması üçün bir sıra kənd ATS-lərində 48 portallıq DSLAM tipli avadanlıq quraşdırılaraq abunəçilərə yüksək sürətli internet xidməti göstərilir.2017-ci ildə 168 abonent üçün telefon xətti çəkilmişdir ki, bunun da 80-ni şəhər, 88 isə kənd ərazilərində olmuşdur.

Sabirabad Poçt filialının nəzdində 3 şəhər poçt şöbəsi, 35 kənd şöbəsi, 8 poçt agentliyi və Zəngilan rayonundan olan məcburi köçkünlər üçün rayonun Rüstəmli kəndində salınmış qəsəbədə poçt agentliyi fəaliyyət göstərir. Poçt şöbələri tərəfindən əhaliyə 41 növ poçt-rabitə xidməti göstərilir.

Banklar[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonunda 7 bank müəssisələri fəaliyyət göstərir.

  • "Kapital Bank" Sabirabad rayon filialı
  • "Vijin Fond Azərkredit" MMC-nin Sabirabad rayon filialı
  • "Bank Respublika ASC"-nin Sabirabad rayon filialı
  • "DəmirBank" Sabirabad rayon filialı
  • "Bank of Azerbaijan" Sabirabad rayon filialı
  • "FİNQA- Azerbaijan" Qeyri bank kredit təşkilatının Sabirabad rayon filialı
  • "Aqroinvest kredit ittifaqı"nın Sabirabad rayon üzrə nümayəndəliyi

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonunun III və IV kateqoriyalı avtomobil yolları vardır.

Rayonun avtomobil yollarının uzunluğu 522 km-dir.Ölkə üzrə çəkisi 7.9 %-dir.

Respublika əhəmiyyətli avtomobil yolunun uzunluğu 243 km-dir.Ölkə üzrə çəkisi 8.6 %-dir.

Yerli əhəmiyyətli avtomobil yolunun uzunluğu 279 km-dir.Ölkə üzrə çəkisi 7.8 %-dir.

Rayon ərazisindən dəmiryolu nəqliyyatı da geniş istifadə olunur.


Qonşu rayonlar və ya şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Görkəmli şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Həsən xan Muğanlı-Cavad xanlığının hakimi.
  2. Məhəmmədsalah хan-Cavad xanlığının xanı.
  3. Lütfiyar İmanov-Azərbaycan opera müğənnisi (dramatik tenor), Bakı Musiqi Akademiyasında müəllim-professoru. SSRİ xalq artisti
  4. Mirhəmid Həmidov-Sabirabad Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi,Sabirabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı,deputat.
  5. Əzizağa Həsənov — Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Təşkilat-analitik idarəsinin rəisi (2001-2014), Prokurorluğun fəxri işçisi, III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri.
  6. İbadulla Ağayev — Tibb elmləri doktoru.
  7. Vaqif Qurbanov– “Muğansutikinti” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri
  8. Bəybala Xankişiyev-İqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar iqtisadçısı.
  9. Vaqif Məmmədov-Azəraqrartikinti" ASC-nin Sabirabad Aqrartikinti filialının müdiri.
  10. Azad Əsgərov-qaydasız döyüşçü və güləşçi.
  11. Böyükkişi Ağayev-akademik, tibb elmləri doktoru, Azərbaycanın görkəmli alimi, cərrah, tibb xadimi, pedaqoq, xeyriyyəçi.
  12. Bəxtiyar Məmmədzadə-Azərbaycan filoloqu, əruz vəzninin tədqiqatçısı.
  13. Elşad Əhmədov- AMEA Zoologiya İnstitutu, elmi işlər üzrə direktor müavini, biologiya elmləri doktoru, dosent.
  14. Mirzə Güllər-19 əsrdə yaşayıb-yaratmış ilk azərbaycanlı peşəkar xanəndə qadın.
  15. Məmməd Nəsirov-tibb üzrə professor,ali dərəcəli cərrah.
  16. Nisə Bəyim-Azərbaycan şairi,AYB-nin üzvü.
  17. Pənah Hüseyn-Azərbaycan Respublikasının Baş Naziri.
  18. Rafiq Nəsirov-Azərbaycan rəssamı,Azərbaycanın əməkdar artisti, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.
  19. Sabir Nuri Türkel-azərbaycanlı şair, ədəbiyyat tədqiqatçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
  20. Vladimir Qafarov-şair, tərcüməçi,Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi.
  21. Yavər Camalov-Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi naziri.
  22. Zakir Quliyev-Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini.
  23. Zülfüqar Musayev-Dövlət xadimi, "Azdövsutəslayihə" institutunun (IV) direktoru.
  24. Şəmsəddin Orucov-20 Yanvar Şəhidi.
  25. Zəbulla Əliyev-20 Yanvar Şəhidi.
  26. Ramiz Qasımov-Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi, "Qazprom" ASC-nin və "Şimali Qafqaz Elmi Tədqiqat və Layihə İnstitutu" (ŞimQafETLİ) ASC-nin baş direktoru.
  27. Zəminə Aslanova-Azərbaycan SSR Ali Sovetinin(7, 8 və 9-cu çağırış) deputatı, Azərbaycan pambıq ustası(1973), SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı(1976)
  28. Nazim Cəfərov-İqtisad elmlər namizədi.
  29. Miryusif Mirnəsiroğlu-Azərbaycan yazıçısı və şairi.
  30. Fatma Hüseynova— pambıqçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, I dərəcəli "Əmək" ordeni laureatı.
  31. Xəlil Mirzə-Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair-publisist.
  32. Xankişi Xankişiyev-iqtisad elmləri namizədi,dosent.
  33. Asif Ağayev-Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
  34. Asif Hüseynov-Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
  35. Azər Məmmədov-azərbaycanlı yazıçı, publisist, televiziya aparıcısı, 2001-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
  36. Lotu Hikmət-azərbaycanlı qanuni oğru.
  37. Rizvan Muradov-Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin şəhid əsgəri.
  38. Seyyub Əsədov-tarixçi-tarix müəllimi, "Ən yaxşı müəllim" müsabiqəsinin qalibi.
  39. Ədalət Bayramoğlu-Türkiyədə fəaliyyət göstərmiş azərbaycanlı miniatür rəssam, heykəltaraş, keramika ustası.
  40. Cəlal Əliyev-azərbaycanlı alim, biologiya elmləri doktoru, professor, Bakı Dövlət Universitetinin “Botanika” kafedrasının müdiri (1967-1992)


Milli qəhrəmanlar[redaktə | əsas redaktə]

Bələdiyyələri[redaktə | əsas redaktə]

# Bələdiyyələrin adı Bələdiyyələr üzrə
əhalinin sayı
Ərazisi kv.km Bələdiyyə

üzvlərin sayı

1 Sabirabad bələdiyyəsi 30612 12,46 15
2 Azadkənd bələdiyyəsi 6885 51,13 10
3 Axısxa bələdiyyəsi 2465 24,19 7
4 Qalaqayın bələdiyyəsi 7489 27,12 10
5 Qaralar bələdiyyəsi 6063 39,18 10
6 Qaratəpə bələdiyyəsi 6017 49,69 9
7 Qaragüney bələdiyyəsi 4850 27,35 9
8 Qasımbəyli bələdiyyəsi 5320 37,05 9
9 Quruzma bələdiyyəsi 12878 87,77 13
10 Yolçubəyli bələdiyyəsi 8699 50,34 10
11 Kürkəndi bələdiyyəsi 6742 53,12 8
12 Minbaşı bələdiyyəsi 5675 50,86 11
13 Moranlı bələdiyyəsi 7847 86,79 10
14 Muğan Gəncəli bələdiyyəsi 7181 87,65 11
15 Nizami bələdiyyəsi 6504 84,16 11
16 Surra bələdiyyəsi 2775 34,11 9
17 Ulacalı bələdiyyəsi 9666 57,76 11
18 Çöl Beşdəli bələdiyyəsi 2897 43,35 8
19 Şıx Salahlı bələdiyyəsi 3102 25,55 6
20 Həşimxanlı bələdiyyəsi 4450 32,06 8
21 Cavad bələdiyyəsi 9371 68,09 11
22 Güdəcühür bələdiyyəsi 6769 62,51 11
23 Əliləmbəyli bələdiyyəsi 1578 26,66 9
24 Əhmədabad bələdiyyəsi 3009 19.02 8
25 Şəhriyar bələdiyyəsi 5932 54,69 11
Cəmi 174776 1192,66 245

Rayon rəhbərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Əzizov Soltan Hümmət oğlu.
  • Məmmədov Məmməd Əsgər oğlu-1970-1985-ci illər.
  • Həmidov Mirhəmid Mirheydər oğlu-20 may 1992-ci ilədək.
  • Səmədov Səmid Musa oğlu-20 may 1992-ci ildən 16 aprel 1993-cü ilədək.
  • Əsgərov Əsgər Mubil oğlu-16 aprel 1993-cü ildən 20 avqust 1993-cü ilədək.
  • Şıxəliyev Vaqif Hacalı oğlu-20 avqust 1993-cü ildən 14 avqust 1995-ci ilədək.
  • Əlişov Əliverdi Məmmədkərim oğlu-14 avqust 1995-ci ildən 28 oyun 1999-cu ilədək.
  • Piriyeva Səmayə Aslan qızı-28 iyun 1999-cu ildən 28 iyul 2000-ci ilədək.
  • Xancanov Bəylər Misir oğlu-28 iyul 2000-ci ildən 4 iyul 2002-ci ilədək.
  • Ağayev Əbülfəz Yusif oğlu-4 iyul 2002-ci ildən 30 sentyabr 2004-cü ilədək.
  • Məmmədov Əşrəf İsrafil oğlu-30 sentyabr 2004-cü ildən 9 noyabr 2005-ci ilədək.
  • Abbasov Heydər Almas oğlu-15 dekabr 2005-ci ildən 21 aprel 2011-ci ilədək.

Əhalinin tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin milli tərkibi 2009-cu ilinsiyahıyaalınmasənədlərinə əsasən
 Azərbaycanlı 148571
 Türk 3042
 Rus 81
 Ləzgi 3
 Talış 2
 Ukraynalı 2
 Kürd 2
 Gürcü 1
 Digər millətlər 9

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad (Petropavlovka) (1905-ci il)[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad (müasir dövr)[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ümumi məlumat. — Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — İnzibati kənd rayonları (01.01.2006), səhifə 12. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017
  2. Musayev M.Ə., Hacıyev D.V., Qasımov Ə.Q. və b. Azərbaycanm heyvanlar alomi, 3 cilddə. Bakı: Elm, 2000 - 2004.
  3. Biomüxtəiiflik və bitkilərin introduksiyası. AMEA Nəbatat Bağmın 75 iiliyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfransm materialları. 2 cilddə. Bakı: CBS, 2009.
  4. Tuayev D. Azərbaycan quşlannın kataloqu. Bakı: Şur, 1996
  5. "Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında"e-qanun.az (azərb.)
  6. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarına 1 nömrəli əlavə, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, İstifadə tarixi:9 yanvar 2015

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]