Sabirabad rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Sabirabad rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Sabirabad səhifəsinə baxın.
Sabirabad
A-Sabirabad.PNG
Ərazi 1 469.6[1] km²
Əhali 167.475 (2015) nəfər
Nəqliyyat vas. kodu 54
Telefon kodu 994 21
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 5400
İcra başçısı İsmayılov Nazim Mehdi oğlu
İnternet saytı www.sabirabad-ih.gov.az

Sabirabad rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. Ümumi ərazisi 1469,6 km². Əhalinin ümumi sayı 167475. Kəndlərin sayı 74.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabadin ərazisi qədim və orta əsr yaşayış yerləri və qədim abidələri ilə zəngindir. Bölgədə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində rayonun Surra, Cavad, Abdulyan, Qaratəpə, Quruzma,Qaraqaşl,Bulaqlı, Zəngənə, Qalaqayın kəndləri ərazisində qədim yaşayış yerləri və nekropollar e.ə.V-I, V-II,e.ə I və eramızın III əsirlərinə aid etmək olar. Quruzma kəndinin "Bud Təpəsi" adlanan yerində qədim dövrə aid saxsı qablar və müxtəlif əmək alətləri tapılmışdır. Cavad orta əsr yaşayış yerini IX-XV əsrlərə, kəndin "Şəhərgah" adlanan ərazisində tapılmış materiallar isə bu mədəni təbəqənin XI-XII əsrlərə aid olduğu sübut edir. "Xavər zəmin", yəni "Günəşli torpaq" adı ilə tanınan Muğan torpağı bir çox illər ərəblərin, türklərin, farsların və digər yadelli işğalçıların təqiblərinə məruz qalmış, lakin düşmənlərin bütün hücumlarını dəf edərək basılmaz qalaya çevrilmişdir. O vaxtlardan da "Xavər zəmin" Qalaqayın adı ilə əvəz olunmuşdur. Hazırda rayonun Qalaqayın kəndi bu adı daşıyır.

Rayonun ən iri kəndi olan Cavad tarixi şəhər olmuş və mənbələrdə adı XVI əsrdən çəkilir. Cavad XVIII əsrin ortalarında Cavad xanlığının mərkəzi olmuşdu. 1768-ci ildə Cavad Quba xanlığına tabe edilmişdir. Azərbaycanın Rusiyanın tərkibinə qatılmasından sonra çarizmin köçürmə siyasəti ilə əlaqədar Cavada xeyli rus əhalisi köçürülmüşdür. 1888-ci ildə indiki rayonun ərazisi Petropalovka adlandırılmışdı. Petropalovka Bakı quberniyası Cavad qəzasının tərkib hissəsi idi.

Azərbaycanın yenidən Rusiyanın tərkibinə qatılmasından sonra 1920-ci il may ayının 1-dən Petropavlovka Salyan qəzası dairə inqilab komitəsinin yeni dövlət hakimiyyəti orqanı kimi ilk dəfə fəaliyyətə başladı. 1921-ci il may ayının 1-dən 1929-cu il aprel ayının 8-ə kimi Sabirabad rayonu Salyan qəzasının Petropavlovka dairəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1929-cu il aprel ayını 8-də VI ümumazərbaycan sovetlər qurultayının qəzaları ilə bura Muğan mahalının Petropavlovka dairəsi adlandırılmışdır. 1930-cu il avqust ayının 8-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 476№-li qərarına əsasən mahal sistemi ləğv edilmiş və Peropavlovka müstəqil rayon olmuşdur.

1931-ci il oktyabrın 7-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin fərmanı ilə Petropavlovkaya Azərbaycanın böyük şairi klassik ədəbiyyatımızda ictimai satiranın banisi M.Ə Sabirin adı verilmişdir. 1959-cu ildən Sabirabad şəhəri adlandırılmışdır.

Mühüm hadisələrin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

-Sabirabad rayonu 1930-cu ilin avqustun 8-də təşkil olunub.

-1931-ci ilin oktyabrın 7-də Petropavlovka adlanan rayona Azərbaycanın böyük şairi Mirzə Ələkbər Sabirin adı verilib.

- Saatlı rayonu rayon statusu aldığı 1943-cü ilin mayın 25-dək Sabirabadın tərkib hissəsi olmuşdur. 1963-cü il yanvarın 4-də Saatlı rayonu yenidən Sabirabadla birləşdirilmiş, bu 1965-ci ilin yanvarın 14-dək davam etmişdir.

-1952-ci il noyabrın 7-də rayon mərkəzinə şəhər tipli qəsəbə, 1959-cu ilin dekabrın 4-də isə şəhər statusu verilmişdir.

-Ulu Öndəərimiz Heydər Əliyev Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi kimi ilk dəfə Sabirabada 1969-ci ilin avqustunda səfər etmişdir. Ulu öndər bir-birinin ardınca 1969-1982-ci illər ərcində 14 dəfə Sabirabad rayonunda olmuşdur. Həmin illərdə rayonda Qrup Su kəməri Sistemi qurulmuş, qaz xətti çəkilmiş, möhtəşəm Mədəniyyət sarayı, Rabitə evi tikilmiş, Kür çayı üzərində nəhəng körpü salınmış, 5 istehsal müəssisəsi, 31 orta məktəb, 5 xəstəxana və 12 mədəniyyət obyekti, inzibati binalar, çoxmərtəbəli yaşayış evləri inşa olunmuşdur.

-Ümümmilli liderimiz Heydər Əliyev 1998-ci il oktyabrın 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkiləri ərəfəsində Sabirabad rayonu içtimaiyyəti ilə görüşmüş və Qalaqayın çadır şəhərciyində məcburi köçkünlərin yaşayış şəraiti ilə tanış olmuşdur.

- 2003-cü ilin oktyabrın 7-də Prezident seçkiləri ərəfəsində İlham Əliyev respublikanın Baş naziri kimi sabirabadlılarla görüşmüşdür. İlham Əliyev Heydər Əliyevin Sabirabada hörmət və məhəbbətindən danışdı və onun da bu torpağa, bu zəhmətsevər insanlara böyük sevgisi olduğunu xüsusi vurğuladı. Elə oradaca rayonun ziyalıları adından olunan xahişə cavab olaraq Sabirabadda Olimpiya İdman Kompleksinin tikintisi üçün bütün zəruri tədbirləri görəcəyini vəd etdi.

-Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2005-ci il oktyabrın 6-da Sabirabad rayonunda səfərdə oldu. Dövlət başçısı ulu öndər Heydər Əliyevin abidəsinin və muzeyinin, «Muğan» Tibbi Diaqnostika Mərkəzinin açılışında və Olimpiya İdman Kompleksinin bünövrəsinin qoyulması mərarisimində iştirak etmişdir.

-Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2008-ci il sentyabrın 26-da Sabirabad rayonununa növbəti dəfə səfərdə olmuşdur. dövlət başçısı müasir formada inşa olunmuş Heydər Əliyev Muzeyində olmuş, Olimpiya İdman Kompleksinin və Gəncləər Mərkəzinin açılışında iştirak etmiş, «Qafqaz AKP» Məhdud Məsulliyyətli Cəmiyyətin Alkapon müəssisəsinin və Lift zavodunun, Bulaqlı kəndində yaradılmış «Aqroliznqservis»in işi ilə tanış olmuşdur.

- Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2010-cu ilin noyabrın 1-də Kür və Araz çaylarının yaratdığı təbii fəlakətdən sonra görülən işlərlə yerində tanış olmuş və subasmaya məruz qalmış Mürsəlli kənd orta məktəbinin əsaslı təmirindən sonra açılışında iştirak etmiş və Şıxlar kənd sakini Ağaşirin Tarıverdiyevin yeni mənzilində yaradılan şəraitlə tanış olmuşdur.

- Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 2011-ci ilin mayın 5-də Sabirabad rayonuna səfəri çərçivəsində Qasımbəyli kəndinə yeni çəkilmiş15 kilometirlik asfalt yolun açılışında iştirak etmiş və həmin kənddə əsaslı təmir edilmiş tam orta məktəbin binası ilə tanış olmuş, içtimaiyyətin nümayəndələri və yolüstü Əsgərbəyli kəndinin sakinləri ilə görüşərək əhalini qayğılandıran problemlərlə maraqlanmış, lazımi tapşırıq və tösiyyələrini vermişdir.

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Sabirabad rayonu Kür və Araz çayının qovuşduğu yerdə yerləşir. Rayonun ərazisinin bir hissəsi Kür çayının sağ sahilində yerləşən Muğan düzündə, bir hissəsi Kür çayının sol sahilində Şirvan düzündə, bir hissəsi də Araz çayının sol sahilində Mil düzündə yerləşir.Rayon şimaldan Kürdəmir, şərqdən Şirvan, cənub-şərqdən, cənubdan Biləsuvar, qərbdən Saatlı və İmişli rayonları ilə sərhədi vardır. Sabirabad rayonu dəniz səviyyəsindən 28 metr aşağıda yerləşir.

Rayonda Dövlət sosial iqtisadi kolleci, Peşə liseyi, 85 ümumtəhsil məktəbi, 22 uşaq baxçası, məktəbdənkənar tərbiyə müəssisələri fəaliyyət göstərir. 126 mədəniyyət və 77 səhiyyə müəssisəsi əhaliyə xidmət göstərir.

Rayonun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı və sənaye təşkil edir.

Görkəmli şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

1.Lütfiyar İmanov-Azərbaycan opera müğənnisi (dramatik tenor), Bakı Musiqi Akademiyasında müəllim-professoru. SSRİ xalq artisti

2.Əzizağa Həsənov — Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Təşkilat-analitik idarəsinin rəisi (2001-2014), Prokurorluğun fəxri işçisi, III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri.

3.İbadulla Ağayev — Tibb elmləri doktoru.

4.Vaqif Qurbanov – “Muğansutikinti” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri

5.Xankişiyev Bəybala Aslan oğlu- İqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar iqtisadçısı.

6.Vaqif Məmmədov (inşaatçı-mühəndis)-Azəraqrartikinti" ASC-nin Sabirabad Aqrartikinti filialının müdiri.

7.Azad Əsgərov-qaydasız döyüşçü və güləşçi.

8.Böyükkişi Ağayev-akademik, tibb elmləri doktoru, Azərbaycanın görkəmli alimi, cərrah, tibb xadimi, pedaqoq, xeyriyyəçi.

9.Bəxtiyar Məmmədzadə-Azərbaycan filoloqu, əruz vəzninin tədqiqatçısı.

10.Elşad Əhmədov- AMEA Zoologiya İnstitutu, elmi işlər üzrə direktor müavini, biologiya elmləri doktoru, dosent.

11.Fərhad Ağayev-Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

12.Mirzə Güllər-19 əsrdə yaşayıb-yaratmış ilk azərbaycanlı peşəkar xanəndə qadın.

13.Mübariz Əhmədov-Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

14.Məmməd Nəsirov-tibb üzrə professor,ali dərəcəli cərrah.

15.Nisə Bəyim-Azərbaycan şairi,AYB-nin üzvü.

16.Pənah Hüseyn-Azərbaycan Respublikasının Baş Naziri.

17.Rafiq Nəsirov-Azərbaycan rəssamı,Azərbaycanın əməkdar artisti, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

18.Sabir Nuri Türkel-azərbaycanlı şair, ədəbiyyat tədqiqatçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

19.Vladimir Qafarov-şair, tərcüməçi,Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi.

20.Yavər Camalov-Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi naziri.

21.Zakir Quliyev-—Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədr müavini.

22.Zülfüqar Musayev-Dövlət xadimi, "Azdövsutəslayihə" institutunun (IV) direktoru.

23.Şəmsəddin Orucov-20 Yanvar Şəhidi.

24.Ramiz Qasımov-Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi, "Qazprom" ASC-nin və "Şimali Qafqaz Elmi Tədqiqat və Layihə İnstitutu" (ŞimQafETLİ) ASC-nin baş direktoru

Sabirabad.png

Əhalinin tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin milli tərkibi 2009-cu ilinsiyahıyaalınmasənədlərinə əsasən
 Azərbaycanlı 148571
 Türk 3042
 Rus 81
 Ləzgi 3
 Talış 2
 Ukraynalı 2
 Kürd 2
 Gürcü 1
 Digər millətlər 9

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Kür çayı
Kür çayı.Tuqay meşəsindən qalan ağaclar.
Bulaqlı kəndi.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ümumi məlumat. — Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — İnzibati kənd rayonları (01.01.2006), səhifə 12. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017