Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu
Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş Azərbaycan ərazisi

Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu haqqında ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

  • Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu Ağdam, Tərtər, Xocavənd, Xocalı, Şuşa, Cəbrayıl, Füzuli, Əsgəran rayonlarını və Xankəndi şəhərini əhatə edir. Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonunun ən inkişaf etmiş və önəmli şəhəri Xankəndidir. İqtisadi rayonun Xocavənd, Xocalı, Şuşa, Cəbrayıl rayonlarının və Xankəndi şəhərinin əraziləri tamamilə, Ağdam (rayonunun hazırda inzibati mərkəzi Ağdam şəhəri də daxil olmaqla ərazisinin böyük bir hissəsi erməni işğalı altındadır. Ağdamın indi yalnız 10 kəndi Azərbaycanın nəzarəti altındadır) və Füzuli (rayonun işğaldan azad olunmuş ərazisində 13 qəsəbə və 20 kənd vard )rayonlarının əraziləri isə qismən erməni işğalı altındadır.

İqtisadi rayonun erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal altındakı rayon və şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

İşğal olunmuşdur 1991-ci il 26 dekabr

  • Ərazisi-926 km²,Əhalinin sayı-57000
  • Şəhid olmuşdur 790. Əlil və şikəst olmuşdur 1010

*Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:

  • Sənaye,tikinti obyektləri 61
  • Mədəni - məişət obyekti 694
  • Rayon,qəsəbə və kənd 140
  • Tarixi abidə 103
  • Dövlət incəsənət teatrı və şəhər mədəniyyət evi
  • Bir çox rayon və kəndlərində soyqırımlar olmuşdur.2-ci Qarabağ savaşının ilk soyqırımı Xankəndidə olmuşdur.
  • Şəhərin qərb hissəsi tamamilə yandırılmışdır.


Ağdam İşğal olunmuşdur 1993 – cü il 23 iyul

  • Ərazisi 1154 km² Əhalinin sayı 158 000
  • Şəhid olmuşdur 6000dən çox. Əlil olmuşdur 587

*Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:

  • Sənaye və tikinti obyekti 48
  • Mədəni – məişət obyekti 598
  • Qəsəbə və kənd 122
  • Tarixi abidə 27
  • Dövlət dram teatrı


İşğal olunmuşdur 1992-cü il 2 oktyabr

  • Ərazisi 1458 km² Əhalisinin sayı 9011
  • Şəhid olmuşdur 145. Əlil olmuşdur 48

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış və yandılmış:

  • Mədəni – məişət obyekti 75
  • Qəsəbə və kənd 19
  • Tarixi abidə 15


İşğal olunmuşdur 1992-cü il 26 fevral

  • Ərazisi 970 km² Əhalinin sayı 11567
  • Şəhid olmuşdur 613. Əlil olmuşdur 657

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış,Yandırılmış və talan olunmuşdur:

  • Sənaye və tikinti obyekti 29
  • Mədəni - məişət obyekti 80
  • Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının öz torpaqları uğrunda ermıni işğalçılarına qarşı mübarizısində bir sox faciələr olmuşdur (1905, 1918-20 və 1988-1993- ci illərdə). Bunlardan ən qanlılarından biri də - Xocalıdır.


İşğal olunmuşdur 1992-ci il 8 may

  • Ərazisi 289 km² Əhalinin sayı 24*900
  • Şəhid olmuşdur 193 Əlil olmuşdur 102

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olmuşdur:

  • Sənaye və tikinti obyekti 27
  • Mədəni – məişət obyekti 103
  • Şəhər, qəsəbə və kənd 31
  • Tarixi abidə və muzeylər 249
  • Tarixi abidə 17


İşğal olunmuşdur 1993 – cü il 23 avqust

  • Ərazisi 1050 km² Əhalinin sayı 52 049
  • Şəhid olmuşdur 347. Əlil olmuşdur 172

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:

  • Mədəni – məişət obyekti 197
  • Qəsəbə və kənd 90


İşğal olunmuşdur 1993 – cü il 23 avqust

  • Ərazisi 1112 km² Əhalinin sayı 95940
  • Şəhid olmuşdur 528 Əlil olmuşdur 1309

Erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmış, yandırılmış və talan olunmuşdur:

  • Mədəni – məişət obyekti 145
  • Qəsəbə və kənd 54
  • Tarixi abidə 15

Qeyd:1988-ci ildə azərbaycanlılar Dağlıq Qarabağın 30, ətrafdakı rayonların isə 99 faizini təşkil edib. Dağlıq Qarabağda yerli azərbaycanlı əhaliyə qarşı aparılan etnik təmizləmə işğal olunmuş ərazilərdə yalnız bir millətin monoetnik mövcudluğuna gətirib çıxarıb.

Təbii sərvətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Bu səbəbdən bu iqtisadi rayon üzrə Ağdam və Füzuli rayonlarının işğal olunmamış ərazilərinin və Tərtər rayonunun inkişafına dair tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonun əsas təbii sərvətləri polimetall filizləri (Mehmanə yatağında), neft, təbii qaz, müxtəlif tikinti materialları (mərmər, sement xammalı, tikinti daşı). Meşələrdə olan xammal ehtiyatları yerli ağac emalı müəssisələrini xammalla təmin etmək üçün kifayət qədərdir.

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonunda iqtisadiyyatın əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Kənd təsərrüfatının başlıca sahələri üzümçülük, taxılçılıq, meyvəçilik, pambıqçılıq və tütünçülükdür. Regionda həmçinin meyvə, kartof, bostan-tərəvəz məhzulları becərilir. Burada barama saxlanması üçün geniş sahələrdə tut bağları salınmışdır. Üzümün məhzuldarlığına görə iqtisadi rayon xüsusilə seçilir. İqtisadi rayonda heyvandarlıq, əsasən, ətlik-südlük, yüksək dağlıq sahələrdə isə ətlik-yunluq istiqamətlərində inkişaf etmişdir. İqtisadi rayonun sənayesi yerli kənd təsərrüfatı xammalının emalına əsaslanır. Şərabçılıq, konserv məhzullarının istehsalı, digər k.t. məhzullarının emalı yeyinti sənayesinin əsas sahələridir.

Nəqliyyat şəbəkəsi[redaktə | əsas redaktə]

Zəbt olunmuş rayonlarda illərdən bəri fəaliyyət göstərən vahid nəqliyyat- kommunikasiya sistemi Ermənistanın təcavüzü nəticəsində hal-hazırda dağıdılmışdır.

Turizm[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonunda olan mineral bulaqlardan (Turşsu, Şırlan), iqlim - balneoloji şəraitdən, meşələrdən istirahət və müalicə üçün istifadə etmək olar. Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonu üzrə işğal olunmuş ərazilər azad edildikdən sonra həmin ərazilərin sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı xüsusi proqram hazırlanaraq həyata keçiriləcəkdir.