Məzmuna keç

Zəngilan rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Bu məqalə Zəngilan rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Zəngilan səhifəsinə baxın.
Rayon
Zəngilan rayonu

39°03′56″ şm. e. 46°41′48″ ş. u.HGYO
Ölkə
Daxildir Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
İnzibati mərkəz Zəngilan
Prezidentin xüsusi nümayəndəsi Vahid Hacıyev
İcra başçısı Ramiz Həsənov
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 30 avqust 1930
Sahəsi 730 km²
Əhalisi
Əhalisi 44 800[1] nəfər
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu AZ-ZAN
Statistik kodu 60400001
İqtisadi rayon üzrə zona kodu 604
Telefon kodu +994 26
Poçt indeksi AZ 6400
Avtomobil nömrəsi 64
Rəsmi sayt (az.)
Zəngilan rayonu xəritədə
Statistika kodu: 60400001
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Zəngilan rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Zəngilan şəhəridir.

İnzibati ərazi bölgüsü[2]

[redaktə | vikimətni redaktə et]
ZƏNGİLAN   RAYONU - 60400001

İnzibati ərazi dairələrinin sayı:                                           Ərazi vahidlərinin sayı:

Şəhər     .               .               1             Şəhər     .               .               .                 1

Qəsəbə  .               .               1             Qəsəbə  .               .               .                 5

Kənd      .               .               20           Kənd      .               .               .               79

KODLAR ADLAR KODLAR ADLAR
60401005

60401014

60401026

60401038

60401048

60401058

60401068

60401078

60402005

60402018

60402028

60402038

60403005

60403018

60403048

60403028

60403038

60404005

60404028

60404016

60404038

60409005

60409018

60409028

60409058

60409038

60409048

60408005

60408018

60408058

60408078

60408038

60408068

60408028

60408048

60418005

60418018

60418038

60418028

60418048

60407005

60407018

60407048

60407038

60407078

60407068

60407028

60407058

60406005

60406018

60406066

60406058

60406048

60406038

 1. Zəngilan şəhər iəd

   Z ə n g i l a n   ş.

               Ağ oyuq q.

               Beşdəli k.

               Genlik k.

               Keçikli k.

               Malatkeşin k.

               Sarıqışlaq k.

2. Ağalı kənd iəd

   B i r i n c i   A ğ a l ı   k.

               İkinci Ağalı k.

               Üçüncü Ağalı k.

3. Alıbəyli kənd iəd

   B i r i n c i   A l ı b ə y l i   k.

               Xumarlı k.

               İkinci Alıbəyli k.

               Sarıl k.

4. Bartaz kənd iəd

   B a r t a z   k.

               Bartaz q.

               Qarqulu k.

5. Cahangirbəyli kənd iəd

   C a h a n g i r b ə y l i   k.

               Tatar k.

               Tiri k.

               Turabad k.

               Vəliqulubəyli k.

6. Canbar kənd iəd

   C a n b a r   k.

               Ağkənd k.

               Dərəli k.

               Günqışlaq k.

               Qazançı k.

               Pirveys k.

               Yuxarı Gəyəli k.

7. Çöpədərə kənd iəd

    Ç ö p ə d ə r ə   k.

               Baharlı k.

               Dəlləkli k.

               Sobu k.

8. Gilətağ kənd iəd

   B ö y ü k   G i l ə t a ğ   k.

               Aladin k.

               Dərə Gilətağ k.

               Mirzəhəsənli k.

               Muğanlı k.

               Şamlı k.

               Vənədli k.

9. Hacallı kənd iəd

   H a c a l l ı   k.

               Həkəri q.

               Xurama k.

             Muğanlı k.

               Şərifan k.

 60413005

60413018

60413038

60413028

60415005

60415018

60415028

60422005

60422016

60416005

60416018

60416038

60416028

60417005

60417018

60417028

60417038

60420005

60420018

60420058

60420028

60420048

60420068

60420038

60421005

60421018

60421028

60419005

60419018

60419028

60419038

60405005

60405018

60405036

60405028

60414005

60414018

60414038

60414058

60414048

60414028

60410005

60410018

60410028

60411005

60411018

60411058

60411028

60411048

60411038

60412005

60412018

60412028

10. İsgəndərbəyli kənd iəd

     İ s g ə n d ə r b ə y l i   k.

               Ağakişilər k.

               Ağbiz k.

11. Məmmədbəyli kənd iəd

     M ə m m ə d b ə y l i   k.

               Babaylı k.

12. Mincivan qəsəbə iəd

     M i n c i v a n   q.

13. Ördəkli kənd iəd

     Ö r d ə k l i   k.

               Qaradərə k.

               Qaragöz k.

14. Rəzdərə kənd iəd

     R ə z d ə r ə   k.

               Kolluqışlaq k.

               Şatarız k.

15. Şayıflı kənd iəd

     Ş a y ı f l ı   k.

               Aşağı Gəyəli k.

               Qaragöl k.

               Nəcəflər k.

               Tağlı k.

               Yusiflər k.

16. Şəfibəyli kənd iəd

     Ş ə f i b ə y l i   k.

               Məşədiismayıllı k.

17. Şərikan kənd iəd

     Ş ə r i k a n   k.

               Bürünlü k.

             Seyidlər k.

18. Vejnəli kənd iəd

     V e j n ə l i   k.

               Ağbənd q.

               Əmirxanlı k.

19. Yeməzli kənd iəd

     O r t a   Y e m ə z l i   k.

               Aşağı Yeməzli k.

               Quyudərə Xəştab k.

               Sarılı Xəştab k.

               Yuxarı Yeməzli k.

20. Yenikənd kənd iəd

     Y e n i k ə n d   k.

               Rəbənd k.

21. Zəngilan kənd iəd

     Z ə n g i l a n   k.

               İçəri Müşlan k.

               Qıraq Müşlan k.

               Məlikli k.

               Üdgün k.

22. Zərnəli kənd iəd

     Z ə r n ə l i   k.

               Havalı k.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Orta əsrlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Orta əsrlərdə Zəngilan rayonu Zəngəzurun bir hissəsi olub.

Birinci Qarabağ müharibəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1993-cü ilin oktyabr ayının ortalarında Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 12 tankın dəstəyi ilə erməni silahlı birləşmələri[3] İranla sərhəddə yerləşən Horadiz qəsəbəsi ərazisində hücuma başladılar və hücumla onu ələ keçirə bildilər. Bu mühüm nəqliyyat qovşağını tutaraq[4], ermənilər Zəngilan rayonu da daxil olmaqla Azərbaycanın cənub-qərbini Respublikanın qalan hissəsindən ayırmağı bacardılar. Təxminən 60 min insan, o cümlədən dinc sakinlər və milislər mühasirəyə alındı[5].

Sonra Ermənistan ərazisindən zərbə endirməklə[6][7], erməni zirehli hissələri (40 ədədədək zirehli texnika)[8] oktyabrın 28 — də Mincevan dəmiryol stansiyasını, noyabrın 1-də Zəngilan rayon mərkəzini və ətraf yaşayış məntəqələrini işğal etdilər.

Zəngilan alayının könüllüləri, habelə Zəngilanın dinc sakinləri Araz çayı üzərindən İrana doğru qaçmağa məcbur oldular[9][10].

İşğal edildiyi andan 2020-ci ilə qədər Zəngilan rayonu qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən Kaşataq rayonunun tərkibinə daxil edildib.

Zəngilan rayonunun işğalı faktı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 884 Noyabr 12-cü il tarixli 1993 saylı qətnamələri[11] və BMT Baş Məclisinin 62/243 saylı 25 aprel 2008-ci il tarixli[12] qətnamələri ilə tanınıb və pislənilib.

İkinci Qarabağ müharibəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Uzun müddət düşmən tapdağında qaldıqdan sonra İkinci Qabağ müharibəsi zamanı əks-hücum əməliyyatı nəticəsində:

Bərpa şləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Hər il oktyabrın 20-si Zəngilan Şəhəri Günü kimi qeyd olunur.

2020-ci il noyabrın 12-də rayonda Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yerli şöbəsi yaradılıb[9].

İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində düşməndən azad olunan ərazidə ilk salınan yaşayış məntəqəsi Zəngilan rayonunun Ağalı qəsəbəsi olub.

Coğrfiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kiçik Qafqaz dağ silsiləsinin cənub-şərqində, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qərbdə və şimal-qərbdə Ermənistan Respublikasının Sünik mərzi ilə, cənubda və cənub-şərqdə İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanı ilə həmsərhəddir.

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1 yanvar, 2009-cu ilin məlumatları əsasında[16]
ərazi
cəmi kişi qadın
nəfər faiz nəfər faiz nəfər faiz
Zəngilan rayonu 39106 100,0 15764 100,0 23342 100,0
Şəhər əhalisi 17576 44,94 6937 44,01 10639 45,58
Kənd əhalisi 21530 55,06 8827 55,99 12703 54,42

Tanınmış sakinləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İdman

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1980-ci illərə qədər rayonun mərkəzi stadionu dahi Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun adını daşıyıb[18]. Rayonun futbol komandasının adı isə "Süsən" idi[18].

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Azərbaycan Milli Esiklopediyası. Bakı: 2007 səh. 875.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "Arxivlənmiş surət". 7 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 may 2020.
  2. ↑ Azərbaycan Respublikası, Dövlət Statistika Komitəsinin 2024-cü il üzrə inzibati ərazi bölgüsü təsnifatı. "Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" (PDF). 29.02.2024. 2024-04-05 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-02-29.
  3. ↑ Широкорад А. Б. Война и мир Закавказья за последние три тысячи лет. Москва. 2009. ISBN 978-5-17-059463-4.
  4. ↑ "Azerbaijan Claims Armenians Seized a Key Town". The New York Times (ingilis). 5 sentyabr 1993. 17 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2021.
  5. ↑ Human Rights Watch. Azerbaijan. Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh (PDF). Helsinki. 1994.
  6. ↑ "Azerbaijan Claims Armenians Seized a Key Town". The New York Times (ingilis). 5 sentyabr 1993. 17 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2021.
  7. ↑ Human Rights Watch. Azerbaijan. Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh (PDF). Helsinki. 1994.
  8. ↑ Широкорад А. Б. Война и мир Закавказья за последние три тысячи лет. Москва. 2009. ISBN 978-5-17-059463-4.
  9. ↑ Human Rights Watch. Azerbaijan. Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh (PDF). Helsinki. 1994.
  10. ↑ Жирохов М.А. Семена распада: войны и конфликты на территории бывшего СССР. Москва: BHV. 2012. ISBN 978-5-9775-0817-9.
  11. ↑ "S/RES/884 (1993) — Резолюция 884 (1993), принятая Советом Безопасности ООН на его 3313-м заседании 12 ноября 1993 года". 3 may 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 noyabr 2019.
  12. ↑ [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/478/37/PDF/N0747837.pdf?OpenElementŞablon:Недоступная+ссылка http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/478/37/PDF/N0747837.pdf?OpenElement (недоступная+ссылка)]
  13. ↑ "Bu kəndlər də azad edildi - Prezident elan etdi". qafqazinfo.az (az.). 20 oktyabr 2020. 22 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 oktyabr 2020.
  14. ↑ "Zəngilan və bu kəndləri azad edildi". qafqazinfo.az (az.). 20 oktyabr 2020. 5 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 oktyabr 2020.
  15. ↑ "İşğaldan azad edilmiş şəhər və kəndlərimiz". 1 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2023.
  16. ↑ Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası – İnzibati ərazi vahidləri : Zəngilan rayonu [ölü keçid]
  17. ↑ "Qoşqar Təhməzli". 7 avqust 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  18. 1 2 Bir vaxtlar Zəngilanda belə komanda var imiş — FOTOLAR Arxivləşdirilib 2016-12-12 at the Wayback Machine. rekord.az, 30.11.2016 (az.)

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Zəngilan_rayonu&oldid=8353231"