Astara (Azərbaycan)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Azərbaycanda yerləşən şəhər haqqındadır. Digər mənalar üçün Astara səhifəsinə baxın.
Astara
Astara city.jpg
38°26′24″ şm. e. 48°52′30″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi
  • 616 km²
Mərkəzin hündürlüyü −22 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 16.800 nəf. (2012)
Rəsmi dili azərbaycanca
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ 0700
Nəqliyyat kodu 07
Astara xəritədə
Astara
Astara
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

AstaraAzərbaycan Respublikasının rayon tabeliyində olan şəhəri. Astara rayonunun inzibati mərkəzi.

1945-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.[1] Astara şəhəri Astara çayının sol sahilində yerləşir. Bakıdan 313 km məsafədə yerləşir. Şəhərdən 3 km aralıda Astara dəmiryolu stansiyası yerləşir.[2]

Etimologiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Astara sözünün etimologiyasına aid bir neçə versiya və tarixi mənbələr var. Talış toponiminə əsasən "osto" (azərb. ahəstə, asta, asan‎), "ru" (azərb. yol‎), yəni "asan yol" deməkdir.[mənbə göstərin] Başqa versiya, asterid (lat. asteridae) yarımsinifinə aid, xüsusən astraçiçəklilər (lat. asterales) bitki sırasına aid bəzi bitkilərin bu ərazilərdə bitməsi ilə əlaqələndirilir. Ptolemey 2-ci əsrə aid olan xəritəsində Xəzər dənizi və qədim Albaniya xəritəsində şəhərin adını "Astarata", bəzi mənbələrdə "Arsarata", bəzi mənbələrdə isə "Arfarata" kimi qeyd etmişdir.[3] Strabon isə özünün "Tarixi hadisələr" barədəki qeydlərində "Astara" adının mövcudluğunu göstərərək ərazi haqqda "dənizin ləpələrinin dağların ətəklərini yuması və öpməsi" barədə fikirlər söyləmişdir.[3] 17-ci əsrdə yaşamış görkəmli alman səyyahı Adam Olearinin fikirincə: - "şəhər bölgəyə görə Astara adlandırılıb".[4] Adam Oleariyə görə yerli əhalinin dilindən "ast" (azərb. aşağı, çökək‎), "ura/ara, ru" (azərb. yer, su, çay, bulaq, yol‎) kimi tərcümə edilir.[4] Şəhər dəniz səviyyəsindən 22 metr aşağıda olduğuna görə bu versiya şəhərin coğrafi mövqeyi ilə uyğunlaşır. P.V. Jilo və A.N. Kosarevə görə "astara" fars dilindən tərcümədə "esterahət" yəni "istirahət" mənasını verir.[5] Ümumilikdə talış dilində və həmçinin digər iran dillərində sözün mənası "ulduz" kimi qəbul edilir.

Talışlar eyni adlı rayonu və şəhəri "Ostoro" adlandırırlar.

Tarix[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhər haqqında ilk tarixi mənbələrə Ptolomeyin 2-ci əsrdə qələmə aldığı, ilk atlas kimi qəbul edilən "Coğrafiya" əsərində rast gəlinir.


Azərbaycanın İranla sərhəddində (bir hissəsi Cənubi Azərbaycan ərazisindədir), Astaraçayın mənsəbində, Xəzər dənizinin sahilindədir, Lənkəran ovalığındadır. Astara sözü yerli talış dilində və həmçinin digər İran dillərində "ulduz" mənasını verir. XIII əsrə aid mənbələrdə Astara yaşayış məntəqəsi adı kimi xatırlanır. Astara çayının İran sahilində yerləşən şəhər və port da Astara adlanır. Bu şəhərin qədim adı Qum olmuşdur. Fars dilində "qum" sözü də "alçaq yer, aşağı yer" kimi izah edilir. Azərbaycanın Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edildiyi dövrdə Astara qəsəbə kimi Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasına daxil olub. 1945-ci ildə Astara şəhər statusu alıb.

Coğrafiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Astara, Nizami küçəsində inzibati bina

Astara bir kiçik şəhər olaraq, Azərbaycanın cənub-şərq hissəsi və İran ilə sərhəddə yerləşir.Şəhər şərqdən Xəzər dənizi və qərbdən Talış dağları vasitəsi ilə əhatə edilərək havası rütubətli və nisbətən isti keçir.Bura Azərbaycanın ən çox yağıntılı şəhəridə sayılır.[6]

Əhali[redaktə | mənbəni redaktə et]

İl Sayı
1959 5.381 [7]
1970 9.125 [8]
İl Sayı
1979 11.950 [9]
1989 12.957 [10]
İl Sayı
2012 16.800
Etnik
qrup
17-23 yanvar, 1939-cu il sa.[11]
Sayı %
cəmi 1 388 100.00%
azərbaycanlı 740 53.31%
rus 423 30.48%
talış 167 12.03%
ukraynalı 15 1.08%
erməni 11 0.79%
alman 7 0.50%
gürcü 5 0.36%
yəhudi 3 0.22%
ləzgi 2 0.14%
avar 2 0.14%
digər 13 0.94%

1979-cu ildə 11,950[12] nəfər əhalisi olan şəhər əhalisi 2009-cu il siyahıyaalmasına əsasən 16,515[12] nəfərdir. Etnik quruluşuna görə azərbaycanlılardan(əsasən talış, qismən türklərdən)[12] ibarətdir.

İqtisadiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təhsil[redaktə | mənbəni redaktə et]

İbtidai və orta təhsil[redaktə | mənbəni redaktə et]

Astara Rayon Təhsil Şöbəsi 1930-cu ildə yaradılıb.[13] Hazırda Astarada Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Astara Rayon Təhsil Şöbəsi tərəfindən idarə olunan, tam orta məktəblərin nəzdində olan 5 ədəd xüsusi sinif,[14] 7 ədəd tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.[15] 2 ədəd rayon təhsil şöbəsinin tabeliyində olan məktəbdənkənar təhsil müəssisəsi, Astara rayon Uşaq Gənclər İdman-Şahmat Məktəbi və Astara rayon Uşaq Gənclər İnkişaf Mərkəzi var.[16]

Tam orta və ali təhsil[redaktə | mənbəni redaktə et]

Astara şəhərində Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan, Astara Pedaqoji Kolleci fəaliyyət göstərir.[17] Şəhərə ən yaxın ali təhsil müəssisəsi Lənkəran şəhərində yerləşən Lənkəran Dövlət Universitetidir.

Səhiyyə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan 2 ədəd qurum, Məhkəmə Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyinin Astara rayon şöbəsi və Astara Rayon Profilaktik Dezinfeksiya Şöbəsi fəaliyyət göstərir.[18]

Mədəniyyət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ətraf mühit[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hökumət və siyasət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hökümət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhər Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq bələdiyyə yerli özünüidarəetmə forması ilə bələdiyyə sədri tərəfindən idarə olunur. Hazırda Astara bələdiyyəsinin sədri Anar İbadovdur.[19][20]

Şəhər də daxil olmaqla ümumilikdə rayon ərazisində 1 ədəd məhkəmə, Astara Rayon Məhkəməsi fəaliyyət göstərir. Astara Rayon Məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi kimi Astara rayonunun ərazisi çərçivəsində qanunla səlahiyyətlərinə aid edilmiş mülki, cinayət, inzibati xətalara dair və digər işlərə baxır. Hazırda məhkəmə sədri Zamin İbrahimovdur.[21][22]

Siyasət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhər rəhbərliyi bələdiyyə və icra hakimiyyəti çərçivəsindədir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq bələdiyyə sədrləri seçkilər yolu ilə təyin olunur. İcra başçısı isə birbaşa Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən təyin olunur. Hazırda həm bələdiyyə sədri həm də icra başçısı YAPı təmsil edir.

Şəhərdə 1 ədəd 77 saylı seçki dairəsi fəaliyyət göstərir.[23] Bundan əlavə ümumilikdə şəhər və rayon əhalisi üçün fəaliyyət göstərən 76 saylı Lənkəran-Astara seçki dairəsi var.[24] 77 saylı Astara seçki dairəsində 44 məntəqə, 39864 nəfər seçici var.[23]

Milli Məclisdə, 2015 və 2020-ci il Azərbaycan Respublikası Milli Məclis seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasından namizədliyini irəli sürərək, 57.6% səslə, 77 saylı Astara seçki dairəsindən millət vəkili seçilmiş ürək-damar cərrahı, tibb üzrə elmlər doktoru Rəşad Mahmudov tərəfindən təmsil olunur.[25]

Astara şəhəri siyasi səs toplamalamalar üzrə ölkənin mühüm bögələrindən biri hesab olunur. Son siyasi səsverəmələrdə seçici fəallığı ortalama 22%-i təşkil edir.[26][27]2020-ci il Milli Məclisə keçirilən seçkilərdə yaşı 100 və 100-dən yuxarı olan 4 nəfərin adı seçici siyahısına daxil edilib.[27]

Nəqliyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Astara şəhəri "E-119" nömrəli Moskva-Mahaçqala-Bakı-Astara avtomobil yolunun cənub dayanacağıdır.[28]

Dəmir yolu[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə 1 ədəd dəmiryolu stansiyası var. Şəhərin ərazisindən beynəlxalq Astara-Rəşt-Qəzvin dəmiryolu keçir. Bu Rusiya, Azərbaycan və İranın mövcud dəmir yollarını birləşdirən nəqliyyat dəhlizidir. Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi çərçivəsindədir. Xətt Rusiya, Azərbaycan, İran və Hindistanın nəqliyyat və informasiya marşrutlarını inteqrasiya edir.

Görkəmli şəxslər[redaktə | mənbəni redaktə et]

A

Ə

F

N

O

S

V

Z

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Азербайджанское государственное издательство, Баку, 1961, стр. 8
  2. "Bakıdan bölgələrə qədər olan yol məsafələri". avtosfer.az.
  3. 1 2 "Astara Rayon İcra Hakimiyyəti, Rayon haqqında". astara-ih.gov.az.
  4. 1 2 Pospelov, Yevqeniy. Географические названия мира: Топонимический словарь. 1985. səh. 21. ISBN 5-89216-029-7.
  5. Справочник по истории географических названий на побережье СССР. — М.: Министерство обороны Союза ССР, Глав. упр. навигации и океанографии, 1985. — С. 21.
  6. Mycaucasus
  7. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1959).
  8. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1970).
  9. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1979).
  10. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1989).
  11. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Астаринского района (по переписи 1939 года)
  12. 1 2 3 Encyclopaedia İranica:Astara a town and a district in the Ṭāleš region on the Caspian coast
  13. "Ümumi məlumat". astara.edu.gov.az.
  14. "Ümumi təhsil müəssisələrinin siyahısı / Xüsusi siniflər". edu.gov.az. Təhsil Nazirliyi.
  15. "Ümumtəhsil məktəbləri". astara.edu.gov.az.
  16. "Məktəbdənkənar müəssisələr". astara.edu.gov.az.
  17. "Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta ixtisas təhsil müəssisələri". edu.gov.az. Təhsil Nazirliyi.
  18. "Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların siyahısı". e-qanun.az. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti.
  19. "Arxivlənmiş surət". 2020-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-07-22.
  20. "Bələdiyyələr barədə məlumatın əldə edilməsi". justice.gov.az.
  21. "Vahid məhkəmə portalı / Astara Rayon Məhkəməsi". courts.gov.az.
  22. "Vahid məhkəmə portalı / Astara Rayon Məhkəməsinin sədri". courts.gov.az.
  23. 1 2 "77 saylı Astara seçki dairəsi". www.infocenter.gov.az.
  24. "76 saylı Lənkəran-Astara seçki dairəsi". www.infocenter.gov.az.
  25. "DAİRƏLƏR ÜZRƏ SEÇİLMİŞ NAMİZƏDLƏR". www.infocenter.gov.az.
  26. Bağırov, Taleh. "Cənub bölgəsində yüksək seçici fəallığı". ikisahil.com. 12 aprel 2018.
  27. 1 2 Əliyev, Bağır. "77 saylı Astara DSK: 39864 seçici 44 seçki məntəqəsində 15 namizədə səs verir". azertag.az. 09.02.2020.
  28. "European route E119" (ingilis).