Qusar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Qusar şəhəri haqqındadır. Rayon üçün Qusar rayonu səhifəsinə baxın.
Şəhər
Qusar
Montage of Qusar 2019.jpg
Gerb
Gerb
41°25′19″ şm. e. 48°25′17″ ş. u.
Ölkə
Rayon Qusar rayonu
İcra başçısı Şair Alxasov
Tarixi və coğrafiyası
Yaşayış məntəqəsi statuslu 1938-ci ildən
Mərkəzin hündürlüyü 680 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 16.5 min nəfər (2009)
Milli tərkibi ləzgilər, azərbaycanlılar
Dini tərkibi müsəlmanlar
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +994 2338
Poçt indeksi AZ 3800
Nəqliyyat kodları 38, 99
qusar-ih.gov.az
Xəritəni göstər/gizlə
Qusar xəritədə
Qusar
Qusar
Qusar xəritədə
Qusar
Qusar
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qusar — Azərbaycanın şimalında kiçik şəhər, eyniadlı inzibati rayonun mərkəzi. 1938-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.[1] Qusarçay vadisində, Qusar çayı üzərində yerləşir. Ərazisi 1542 km² olan rayonda 1 şəhər (Qusar), 1 qəsəbə (Samur), 88 kənd vardır. Bu yaşayış məntəqələri 29 inzibati ərazi nümayəndəliyi və 29 bələdiyyə vasitəsilə idarə olunur. Rayon əhalisinin sayı 01 noyabr 2011-ci il tarixə 90438 nəfərdir. Rayonun əhalisinin 21%-i şəhərdə, 79%-i kəndlərdə yaşayır.

Relyefinə görə Qusar rayonu ovalıq, dağətəyi və dağlıq hissələrə bölünür. Torpaq örtüyü şabalıdı, boz-qonur, dağ-çəmən və dağ-meşə torpaqlarından ibarətdir. Rayon ərazisində çoxlu minerallara; mərmər, limonit, xalkopirit, əhəngdaşı və s. rast gəlinir. Burada təqribən 200 adda bitki və zəngin heyvanat aləmi mövcuddur. Rayonda 22500 hektar meşə sahəsi (palıd, fıstıq, vələs və s.) vardır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1837-1839-cu illərdə Qusarın ərazisində[2][3] İmam Hacı Muhamməd Xuluqvi və Abrek Əli Hilivi rəhbərliyi ilə Rus çarına qarşı üsyanlar baş verdi.[4][5]

Qusar bölgəsinin bütün sixilləri bu üsyanda iştirak elədi, ümumilə 12.000 insan var idi.[2][3]

Ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Qusar Olimpiya İdman Kompleksi

Qusar rayonu şimaldan Rusiya Federasiyası ilə, şərqdən Xaçmaz rayonu ilə, cənubdan Quba rayonu ilə və qərbdən Qəbələ rayonu ilə sərhədlərə malikdir. Rayon mərkəzi dəniz səviyyəsindən 690–730 metr, ən ucqar Əlix kəndi 2400 metr yüksəklikdə yerləşir. Böyük Qafqaz dağlarının Bazardüzü (4466 m.) və Şahdağ (4243 m.) zirvələri, eləcə də 1998-ci ildə Heydər Əliyevin 75 illik yubileyi şərəfinə fəth edilmiş və ümummilli liderimizin adı verilmiş Heydər zirvəsi (3755 m.) Qusar rayonu ərazisindədir.

Abidələr[redaktə | əsas redaktə]

Qusarda soyqırım abidəsi "Ermənilər silahlı, dinc camaat isə əliyalın olub. Əlbəyaxa döyüşdə yüzlərlə insan ölüb, o vaxt sıx kolluq olan Qanlı dərədə ermənilərin qarşısını qorxmadan kəsən xeyli adamın qanı gedib, dərədə qan su yerinə axıb. O vaxt həmin dərə Şimi dərə adlanırdı, faciədən sonra bura Qanlı dərə adlandırılıb".

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

13–22 aprel 2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən Qusar şəhərində yaşayanların sayı 16.466 nəfər olmuşdur.[6]

Qusar şəhəri əhalisinin milli tərkibi
Etnik qrup Sayı, 1970 sa.[7] Nisbəti, 1970 sa.[7]
cəmi 11 144 100.0 %
ləzgi 8 257 74.1 %
azərbaycanlı 1 413 12.7 %
rusukraynalı 973 8.7 %
yəhudi 313 2.8 %
erməni 65 0.6 %
tatar 28 0.3 %
gürcü 6 0.1 %
avar 1 0.1 %
İl Sayı
1926 1.994 [8]
1939 4.329 [9]
İl Sayı
1959 7.366 [10]
1970 11.144 [11]
İl Sayı
1979 12.225 [12]
1989 14.230 [13]
İl Sayı
2009 16.500 [14]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Азербайджанское государственное издательство, Баку, 1961, стр. 8
  2. 1 2 Сумбатзаде, 1961
  3. 1 2 АСЭ, 1979
  4. Куба: апрель-май 1918 г. мусульманские погромы в документах - Солмаз Рустамова-Тогиди - Google Книги
  5. "Arxivlənmiş surət". 2020-02-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-03-28.
  6. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Qusar rayonu[ölü keçid]
  7. 1 2 Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Кусарский район (перепись 1970 года)
  8. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1926)
  9. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1939)
  10. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1959)
  11. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1970)
  12. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1979)
  13. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1989)
  14. http://www.azstat.org/region/az/007_4.xls