Məzmuna keç

Düztahir

Vikipediya, azad ensiklopediya
Düztahir
41°24′36″ şm. e. 48°09′10″ ş. u.HGYO
Ölkə  Azərbaycan
Rayon Qusar rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 1.257 m
Əhalisi
Əhalisi 1635[1] nəfər
Milli tərkibi ləzgilər
Dini tərkibi Sünni - Müsəlmanlar (Şafii məzhəbi)
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ3814[2]
Xəritəni göstər/gizlə
Düztahir xəritədə
Düztahir
Düztahir

Düztahir (ləzgi.ТIихьирар— «Tihirar») — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Düztahir kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.[3]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Çar imperiyası ilə mübarizə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

XIX əsrdə Düztahir kəndinin sakinləri imam Qazi Məhəmməd Xuluxvi və abrek Ali Hilivinin rəhbərliyi altında 1837-ci ildə Rus çarına qarşı baş vermiş xalq üsyanında iştirak etmişlər. Həmin dövrdə İmam Abduljabar Tihirvi Düztahir kəndindən müsəlman ləzgi döyüşçü dəstəsi toplayaraq onlara dəstək vermişdir.

Sovet hakimiyyəti ilə mübarizə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1920–1930-cu illərdə Sovet hakimiyyətinin ləzgi xalqına qarşı apardığı fəaliyyətlər əsasən gizli saxlanılıb. Bəzi tarixçilərin fikrincə, həmin illərdə Sovet hakimiyyəti tərəfindən 20 minə yaxın ləzgi repressiyaya məruz qalıb, amma bu rəqəm daha da böyük ola bilər.

1918-ci ilin yaz aylarında bolşeviklər erməni daşnakları ilə birlikdə bir neçə dəfə dinc müsəlman ləzgi kəndlərinə hücum etmiş, ləzgilər isə onlara cavab olaraq silahlı mübarizəyə qalxmışdılar. Bu hadisələr M. Məlikməmmədovun Azərbaycan dilində nəşr olunmuş “Qanlı dərə” kitabında ətraflı şəkildə təsvir olunub.

Hadisələrdən sonra bolşeviklər ləzgilərdən qisas almaq üçün Şaumyanı 1918-ci il 4 iyulda 10 min nəfərlik hərbi qüvvə ilə müsəlman ləzgilərin üstünə göndəriblər. Bolşeviklər sayca üstün olmalarına baxmayaraq, ləzgiləri məğlub edə bilməyib, iki həftə davam edən döyüşlərdə təxminən 2 min əsgər itirmiş və geri çəkilməyə məcbur olmuşdular.

Bolşeviklərin törətdiyi vəhşilikləri görən ləzgilər Sovet hakimiyyətini qəbul edə bilməmişdi. Məhz buna görə də Haddam Çakarvi polkovniklikdən imtina edərək abrek olur və İmam Mushab-Əli Kuzunvinin rəhbərliyi ilə bir neçə il Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizəyə qalxır. Həmin illərdə Düztahir kəndində İmam İdris Çubananxo Tihirvi onların köməyinə 100 nəfər müsəlman ləzgi döyüşçü yığır.

Bəzi sənədlərdə bu döyüşçülər barədə ziddiyyətli məlumatlar var. Məsələn, bir sənəddə qeyd olunur ki, guya 1922-ci ilin mart ayının əvvəllərində İdris Çubananxo Tihirvi və onun dəstəsindəki ləzgilərin bir qismi əsir götürülmüşdür. Əgər bu belədirsə, bəs həmin ilin 20 martında bolşeviklərin kənddə saxladıqları bir dəstənin necə məhv edildiyi sual altındadır. Eyni mənbədə bildirilir ki, İdris Çubananxo Tihirvi 1918-ci ilin mayında Digahda ermənilər və bolşeviklərlə baş vermiş döyüşdə öz kəndindən ibarət 100 nəfərlik dəstəyə rəhbərlik etmişdi[4].

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1635 nəfər[1] 409 ailə və 21 sixil (klan) yaşayır[5].

Sixillər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kəndəki sixillər (klanlar, soylar)[6]:

  • Atsiyar
  • Belxadaşar
  • But’ar
  • Çuxar
  • Çuvalar
  • Feq’iyar
  • H’ajar
  • Ibilar (Tihirjalar)
  • Kaşuyar
  • Karkaçiyar
  • Q’ene’atar
  • Q’ep’irar
  • Madağar
  • Mutar
  • Merzar
  • Mişiyar
  • Partiyar
  • Şit’iyar
  • Tü’q’ülar (Pernarzar, Javarar)
  • E’zdenar
  • Yaxular

Ziyarətgahlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kəndin imamların (övliya) ziyarətgahları[7]:

  • Çafan ziyarat
  • Çuran ziyarat
  • Şayx İdrisan ziyarat
  • Şayx Abduljabaran ziyarat
  • Şayx Humpatan ziyarat
  • Quntallay ziyarat

Səhiyyə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Yaponiya hökumətinin “Ot kökləri və insan təhlükəsizliyi” qrant yardımı proqramı çərçivəsində Düztahir kəndində tibb məntəqəsi istifadəyə verilib[8].

Tanınmış sakinləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  2. ↑ Azərpoçt. "İndekslər" (az.). www.azerpost.az. 19 aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 aprel 2016.
  3. ↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 28 fevral 2024. 14 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.
  4. ↑ Гуьлиева, Гуьлхар. "АВАЙВАЛ ЧИРНА КIАНЗАВА". www.samuronline.com (ləzgi). Baku: "Azərbaycan" nəşriyyatı. 24.11.2025. İstifadə tarixi: 2025-12-25.
  5. ↑ kcarvi. "ЧIуран хуьр, ЧIур хьайи хуьр, ТIула ТIигьир, ТIигьирар". АЛАМ (rus). 26 iyun 2014. 7 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2025.
  6. ↑ kcarvi. "ЧIуран хуьр, ЧIур хьайи хуьр, ТIула ТIигьир, ТIигьирар". АЛАМ (rus). 26 iyun 2014. 7 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2025.
  7. ↑ kcarvi. "ЧIуран хуьр, ЧIур хьайи хуьр, ТIула ТIигьир, ТIигьирар". АЛАМ (rus). 26 iyun 2014. 7 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2025.
  8. ↑ "Qusarın Düztahir kəndində yeni tibb məntəqəsi istifadəyə verilib". azertag.az (az.). İstifadə tarixi: 25 dekabr 2025.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Düztahir&oldid=8991842"