Məzmuna keç

Hil

Vikipediya, azad ensiklopediya
Hil
41°28′07″ şm. e. 48°20′28″ ş. u.HGYO
Ölkə  Azərbaycan
Rayon Qusar rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 809 m
Əhalisi
Əhalisi
  • 5.022 nəf.
Milli tərkibi Ləzgilər
Dini tərkibi Sünni - Müsəlmanlar (Şafii məzhəbi)
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ3820[1]
Xəritəni göstər/gizlə
Hil xəritədə
Hil
Hil
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Hil (ləzgi. Хьил)— Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Hil kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.[2]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Çar imperiyası ilə mübarizə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

XIX əsrdə Hil kəndinin sakinləri imam Qazi Məhəmməd Xuluxvi və abrek Ali Hilivinin rəhbərliyi altında 1837-ci ildə Rus çarına qarşı baş vermiş xalq üsyanında iştirak etmişlər.

Sovet hakimiyyəti ilə mübarizə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1920–1930-cu illərdə Sovet hakimiyyətinin ləzgi xalqına qarşı apardığı fəaliyyətlər əsasən gizli saxlanılıb. Bəzi tarixçilərin fikrincə, həmin illərdə Sovet hakimiyyəti tərəfindən 20 minə yaxın ləzgi repressiyaya məruz qalıb, amma bu rəqəm daha da böyük ola bilər.

1918-ci ilin yaz aylarında bolşeviklər erməni daşnakları ilə birlikdə bir neçə dəfə dinc müsəlman ləzgi kəndlərinə hücum etmiş, ləzgilər isə onlara cavab olaraq silahlı mübarizəyə qalxmışdılar. Bu hadisələr M. Məlikməmmədovun Azərbaycan dilində nəşr olunmuş “Qanlı dərə” kitabında ətraflı şəkildə təsvir olunub.

Hadisələrdən sonra bolşeviklər ləzgilərdən qisas almaq üçün Şaumyanı 1918-ci il 4 iyulda 10 min nəfərlik hərbi qüvvə ilə müsəlman ləzgilərin üstünə göndəriblər. Bolşeviklər sayca üstün olmalarına baxmayaraq, ləzgiləri məğlub edə bilməyib, iki həftə davam edən döyüşlərdə təxminən 2 min əsgər itirmiş və geri çəkilməyə məcbur olmuşdular.

Bolşeviklərin törətdiyi vəhşilikləri görən ləzgilər Sovet hakimiyyətini qəbul edə bilməmişdi. Məhz buna görə də Haddam Çakarvi polkovniklikdən imtina edərək abrek olur və İmam Mushab-Əli Kuzunvinin rəhbərliyi ilə bir neçə il Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizəyə qalxır[3].

Toponimikası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Hil oykonimi, sadə. Qusar maili düzənliyindədir. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonim özündə qədim Qafqaz Albaniyasında yaşamış gel tayfasının adını əks etdirir. XIX əsrdə Hiloba, Tulab, Köçərqaş, Tumalar, Tamuskən, Survanbəy, Xıdırbəy qazmaları, Gileykək, Əttək və s. obaların əraziləri bu kəndə məxsus olmuşdur.[4]

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 5023 nəfər əhali yaşayır.[5]
Hil kəndi əhalisinin milli tərkibi
Etnik qrup Sayı, 1970 sa.[6] Nisbəti, 1970 sa.[6]
cəmi4 131100.0 %
ləzgi3 977
rus və ukraynalı60.1 %
erməni30.1 %
avar20.1 %
gürcü10.1 %

Sixillər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kəndəki sixillər (klanlar, soylar)[7]:

  • Avazar
  • Bak’iyar
  • Begar
  • Erbixanar
  • Feq’iyar
  • K’akamar
  • Kalats’ar
  • K’ark’arar
  • K’arçuğayar
  • K’aragadayar
  • Mirzağar
  • Muç’ar
  • Naruyar
  • Şebeyar
  • Şat’anar
  • Vadanar

DNA

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Şəxs Sixil Xel haploqrup
Kasimov ? Hilar J2 (J2-Z6273)[8][9]

Tanınmış şəxsiyyətləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Azərpoçt. "İndekslər" (az.). www.azerpost.az. 19 aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 aprel 2016.
  2. ↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 28 fevral 2024. 14 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.
  3. ↑ Гуьлиева, Гуьлхар. "АВАЙВАЛ ЧИРНА КIАНЗАВА". www.samuronline.com (ləzgi). Baku: "Azərbaycan" nəşriyyatı. 24.11.2025. İstifadə tarixi: 2025-12-25.
  4. ↑ Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  5. ↑ Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
  6. 1 2 Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Кусарский район (перепись 1970 года) Arxivləşdirilib 2019-07-27 at the Wayback Machine
  7. ↑ "Про села". Кусары.com (rus). 27 dekabr 2025. 19 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2025.
  8. ↑ "FamilyTreeDNA - Caucasian Albania". www.familytreedna.com. 13 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2025.
  9. ↑ "Kasimov, Hilar". 13 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 dekabr 2025.
  10. ↑ "Qusarın bir əsrlik tarixi olan "Tac-Mahal" məscidi". 16 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 dekabr 2022.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Hil&oldid=8497894"