Xuray (Qusar)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
XURAY
A-Qusar.PNG
Qusar rayonu
Ölkə Azərbaycan
Rayon Qusar rayonu
Koordinatlar 41°22′03″ şm. e. 48°18′24″ ş. u. / 41.36750° şm. e. 48.30667° ş. u. / 41.36750; 48.30667Koordinatlar: 41°22′03″ şm. e. 48°18′24″ ş. u. / 41.36750° şm. e. 48.30667° ş. u. / 41.36750; 48.30667
Saat qurşağı UTC+04:00
Xəritəni aç/bağla
Xuray (Qusar) (Azərbaycan)
Red pog.png

XurayAzərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qusarın qədim kəndlərindən biri də Xuraydır. Xuray kəndi Qusar rayonundan 16 km cənub qərbdə, Şahdağının ətəyində, Qusar çayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə, Əniğ dərəsi adlanan yerdə yerləşir. Qusar maili düzənliyində tez-tez təsadüf olunan arxeoloji tapıntılar Əniğ dərəsindəki 9 kəndin: Əniğ, Zindanmuruq, Kuzun, Yuxarı Ləgər, Suvacal, Xuray, Cağar, Çətkün və Ləzənin (Onlardan yalnız üç kənd azərbaycanlı kəndidir. Xuray, Ləgər, Suvacal) qədim zamanlardan mövcudluğunu təsdiq edir. Bu zonada ilk yaşayış məskənləri Əniğ Və Xuray olduğu kənd ağsaqqallarının yekdil fikridir. Kəndin qədimliyini onun dörd tərəfdən əhatə edən köhnə qəbiristanlıqlar sübut edir. Xuray kəndi hazırda yerləşdiyi yerindən bir az yüksəklikdə olub. Qədim dövrlərdə "Cıraqlar", "Marl yurd" kimi yurd yerlərində məskən salmış yerli əhali təxminən 500 il əvvəl – təbii fəlakətdən, yadelli basqınlardan qurtulmaq üçün qədim məskənlərini yeni yurd yeri – bərəkətli torpaqları və bol sulu bulaqları olan yamaca – Qusarçayın hövzəsinə tərəf enmişdilər. Beləliklə, orada "Xuray"ın yeni təməli qoyulur. 1996-cı illərdə Xurayın "Bağlar" adlanan ərazisində, ora yaxın digər yerlərdə əkin işləri aparılarkən orada qədim dövrlərə aid nizə başlıqları, silaha oxşar alətlər tapılır. Bununla da Xurayın qədimliyi bitmir. Belə ki, kəndin mərkəzində olan köhnə qəbirstanlıqdakı məzar daşları XIX əsrin axırlarına təsadüf olunur.

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

  • Xuray oyk., sadə.
  • Qusar r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Yan silsiləsinin ətəyindədir. Kənd yaxınlığındakı dağ aşırımının adını daşıyır. Oykonimin ləzgi dilindəki xur/xür (kənd) sözü və -ay (ismin çıxışlıq hal şək.-si)topoformantının birləşməsi kimi "kənddən olan" mənasında olduğu da ehtimal edilir;
  • Xaçmaz r-nunun Susayqışlaq i.ə.v.-də kənd. Samur-Dəvəçi ovalığındadır. Keçmiş adı Xurayqışlaq olmuşdur. Kəndin ərazisi əvvəllər Qusar r-nundakı Xuray kəndinə məxsus qışlaq olmuş, XIX əsrin ortalarında həmin kənddən gələn ailələr burada məskunlaşmışlar.[1]

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Khuray vıllage.JPG

Xuray dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Kəndin qərb tərəfdən Şahdağı, şimal və cənubda hündür meşəli yüksəkliklə örtüldüyü üçün havası sərin və rütubətli olur. Buna görə də orda yay sərin, qış soyuq keçir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin əhalisi azərbaycanlılardır. Deylənlərə görə Əhali orta əsrlərdə Ərəbistan və orta Asiyadan köçüb gələn əhalidir. Əhalinin məşğuliyyəti əkinçilikmaldarlıq olub. Sonradan kənddə meyvəçilik də inkişaf edib. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 711 nəfər əhali yaşayır.[2]

Təhsilin vəziyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə Şəhid Rubər Səfərəliyevin adını daşıyan orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildə H. Əliyev fondu tərəfindən kənddə yeni 18 sinifli tam orta məktəb tikilib camaatın istifadəsinə verilmişdir. Məktəbin məzunlarından xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər var. Şagirdlər olimpiadada uğurlu nəticə göstərirlər.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • Kənddə mədəniyyət evi, kitabxana, tibb məntəqəsi, poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir.

Abidələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Kənddə XVIII əsrə aid məscid, iki müqəddəs pir, qaçaq mağaraları və asma körpü var. Azərbaycanfilmin istehsalı olan "Tütək səsi" filmindəki İ körpü bu kənddə yerləşir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  2. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629