Həzrə (Qusar)

Həzrə
Həzrə
	ləzg. Яргун
	; Sixillərin damğaları qəbir daşlarında
	41°30′45″ şm. e. 48°15′17″ ş. u.HGYO
Ölkə	Azərbaycan
Region	Qusar rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub	XV əsr
Mərkəzin hündürlüyü	660 m
Saat qurşağı	UTC+04:00;
Əhalisi
Əhalisi	1.356 nəf.;
Milli tərkibi	Ləzgilər
Dini tərkibi	müsəlmanlar (sünni -müridlər)
Rəsmi dili	Azərbaycan dili
	Xəritəni göstər/gizlə Həzrə Həzrə

Həzrə — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Həzrə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.^[1]

Coğrafiyası

Kənd Qusar maili düzənliyindədir. Həzrə sovetliyinin mərkəzi. Rayon mərkəzindən 24 km şimal-qərbdədir.

Tarixi

Qızılbaşlar ilə mübarizə

Qızılbaş tayfalarına arxalanan şah Cüneyd (1447–60) "şiyəlik uğrunda mübarizə" şüarı ilə Dağıstana hərbi yürüşlər təşkil edirdi. 1460-cı ildə Samur çayı sahilində, Cüneyd öldürüldü. Onu orada dəfn etdilər. Səfəvilər hakimiyyətə keçdikdən sonra 1544-cü ildə Cüneydin qəbri üstündə Şeyx Cüneyd türbəsi tikdirmişdilər.^[2] Cüneyd Şah İsmayılın babası idi.

Çar Rus imperiyası ilə mübarizə

1815-ci ildə Çar rus generalı Quriyev ləzgi kəndi Yarguna hücum edib daxil olmağa calışır, lakin İmam Xanbutay və tərəfdarları Çar qoşunlarına qarşı döyüşərək onlara buna icazə vermir.^[3]

XIX əsrdə Yargun kəndinin sakinləri imam Qazi Məhəmməd Xuluxvi və abrek Ali Hilivinin rəhbərliyi altında 1837-ci ildə Rus çarına qarşı baş vermiş xalq üsyanında iştirak etmişlər^[4]^[5].

Sovet hakimiyyəti ilə mübarizə

1920–1930-cu illərdə bolşeviklər erməni daşnakları ilə birlikdə bir neçə dəfə dinc müsəlman ləzgi kəndlərinə hücum etmiş həmçinin Yargun kəndinə, ləzgilər isə onlara cavab olaraq silahlı mübarizəyə qalxmışdılar. Hadisələrdən sonra bolşeviklər ləzgilərdən qisas almaq üçün Şaumyanı 1918-ci il 4 iyulda 10 min nəfərlik hərbi qüvvə ilə müsəlman ləzgilərin üstünə göndəriblər. Bolşeviklər sayca üstün olmalarına baxmayaraq, ləzgiləri məğlub edə bilməyib, iki həftə davam edən döyüşlərdə təxminən 2 min əsgər itirmiş və geri çəkilməyə məcbur olmuşdular. Bolşeviklərin törətdiyi vəhşilikləri görən ləzgilər Sovet hakimiyyətini qəbul edə bilməmişdi. Məhz buna görə də Haddam Çakarvi polkovniklikdən imtina edərək abrek olur və İmam Mushab-Əli Kuzunvinin rəhbərliyi ilə bir neçə il Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizəyə qalxır^[6].

Toponimikası

Yerli adı Yargun olub, yaşayış məntəqəsinin indiki adı ərəb dilindəki həzr (ocaq, pir) sözü ilə bağlıdır. Oykonim kəndin ərazisindəki məscidlə və bu məsciddə dəfn edilmiş Şeyx Cüneydin qəbri ilə əlaqədardır.

Əhalisi

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1454 nəfər əhali yaşayır.^[7]

Sixillər

Kəndəki sixillər (klanlar, soylar)^[8]:

Tsinqilar
Fekiyar
Kamuyar
Kelbiyar
Muhammad-Aliyar
Şağiyar
Teğver
Yatskayar

DNA

Familiya	Sixil	Xel	haploqrup
Butayev	?	Yargunar	I-L22^[9]
Babaxanov	?	Yargunar	I-L22^[10]
Baladjayev	?	?	J-F858^[11]

Abidələri

Arxeoloji abidələrdən e.ə. I minilliyə aid kurqan var. Memarlıq abidələrindən Şeyx Cüneyd türbəsi mühafizə olunmuşdur.

Tanınmış sakinləri

Şeyx Buta Yarqunvi — Ləzgi imam, müridizm tərəfdarı. Əfşar imperiyasının şahı Nadirşahın sünni-ləzgilərə hücumu zamanı döyüşdə şəhid olmuşdur. Şeyx Xanbutayın babası.^[12]
Şeyx Xanbutay Yarqunvi (1761–1823) — Ləzgi imam, müridizm tərəfdarı. Rus imperyasının general Yermolovun 1823-cü ildə lezgilərə Qusarda ikinci hücumu zamanı, çoxsaylı yaralar alaraq qəhrəmancasına şəhid olmuşdur^[13]. Cəfərqulu Bakıxanovla qohum idi.^[14]
Çingiz Qurbanov (1994–2016) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.^[15]

Xarici keçidlər

Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

İstinadlar

↑ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 28 fevral 2024. 14 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.
↑ Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
↑ Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.
↑ "Малла Агьмед | Лезги чIални литература". www.lezgichal.ru (rus). İstifadə tarixi: 30 avqust 2025.
↑ ЦГВИА. Ф. ВУА. Д. 6356. Л. 19-39
↑ "АВАЙВАЛ ЧИРНА КIАНЗАВА". www.samuronline.com. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2025.
↑ Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
↑ "Про села". Кусары.com (rus). 27 dekabr 2025. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2025.
↑ "Butayev".
↑ "Babaxanov".
↑ "Baladjayev".
↑ Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.
↑ Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.
↑ Ismayilov, Eldar. "Бакихановы: бекские линии рода". Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri / Известия Азербайджанского историко-родословного общества. 1 yanvar 2010.
↑ "Milli Qəhrəman Qurbanov Çingiz Salman oğlu". 13 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 sentyabr 2021.

[1] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024" (PDF) (az.). stat.gov.az. 28 fevral 2024. 14 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 aprel 2024.

[2] Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427

[3] Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.

[4] "Малла Агьмед | Лезги чIални литература". www.lezgichal.ru (rus). İstifadə tarixi: 30 avqust 2025.

[5] ЦГВИА. Ф. ВУА. Д. 6356. Л. 19-39

[6] "АВАЙВАЛ ЧИРНА КIАНЗАВА". www.samuronline.com. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2025.

[7] Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629

[8] "Про села". Кусары.com (rus). 27 dekabr 2025. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2025.

[9] "Butayev".

[10] "Babaxanov".

[11] "Baladjayev".

[12] Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.

[13] Керимова С. Кц1ар, кц1арвияр (энциклопедиядин к1ват1ал). Баку. – 2011. «Зия». С. 352.

[14] Ismayilov, Eldar. "Бакихановы: бекские линии рода". Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri / Известия Азербайджанского историко-родословного общества. 1 yanvar 2010.

[15] "Milli Qəhrəman Qurbanov Çingiz Salman oğlu". 13 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 sentyabr 2021.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

Qusar rayonunun yaşayış məntəqələri
Şəhərlər	Qusar
Qəsəbələr	Samur
Kəndlər	Arçan • Aşağı İmamqulukənd • Aşağı Qələnxur • Aşağı Ləgər • Atlıxan • Avaran • Avaranqışlaq • Bala Qusar • Bədirqala • Bədişqala • Böyük Muruq • Caqar • Caqarqışlaq • Cibir • Çətgün • Çiləgir • Çubuqlu • Düztahir • Əcəxur • Əcəxuroba • Əlix • Əniq • Əniqoba • Əvəcük • Gədəzeyxur • Gilah • Gilahoba • Gican • Gicanoba • Girik • Gündüzqala • Haçatala • Həsənqala • Həzrə • Həzrəoba • Hil • Hiloba • Xuluq • Xuluqoba • Xuray • Xürəl • İmamqulukənd • Kənarçay • Köhnə Xudat • Köhnə Xudat qazmalar • Kufoba • Kuzun • Kuzunqışlaq • Qalacıq • Qaratoba • Qayakənd • Quxur • Quxuroba • Qullar • Quturğan • Langi • Laza • Ləcət • Ləgərqışlaq • Minaxür • Mucuq • Mucuqoba • Nəcəfkənd • Nəcəfkəndoba • Piral • Salahoba • Sudur • Suduroba • Suvacal • Şirvanlı • Torpaqkörpü • Ukur • Urva • Urvaoba • Üzdənoba • Yasab • Yasaboba • Yeni Həyat • Yeni Tahircal • Yerği kek • Yuxarı Qələnxur • Yuxarı Ləgər • Yuxarı Tahircal • Yuxarı Zeyxur • Zindanmuruq • Zindanmuruqqışlaq • Zuxul • Zuxuloba
Ləğv olunmuş kəndlər	Kələntəroba