Tovuz

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Tovuz şəhəri haqqındadır. Tovuz rayonu üçün Tovuz rayonu səhifəsinə baxın.
Tovuz
Tovuz rayon tarix diyarşünaslıq muzeyi.jpg
40°59′11″ şm. e. 45°37′39″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1812
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 13.700 nəf. (2012)
Rəsmi dili azərbaycanca
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ6000, AZ6001, AZ6002[1]
Tovuz xəritədə
Tovuz
Tovuz
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Tovuz, Heydər Əliyev Parkı

TovuzAzərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Tovuz şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər,[2] Tovuz rayonunun inzibati mərkəzi. Bakı ilə arasında məsafə 439 km-dir. 1947-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.[3]

Toponimikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tovuz şəhərinin adı ehtimalən qədim türk yazılı mənbələrinə görə Oğuz, Toğuz türkdilli qəbilələrin adından yaranmışdır.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tovuz yaşayış məntəqəsi kimi 1912-ci ildə alman köçkünləri (kolonistləri) tərəfindən salınmış və Traubenfeld adlandırılmışdır (alm. Traubendfeld"Üzüm sahəsi"). 1941-ci ildə almanlar deportasiya olunmuş, qəsəbənin adı dəyişdirilmişdir.

Tovuz 1935-ci ildən şəhər tipli qəsəbə, 1947-ci ildən şəhər statusunu alıb.

Tarixi abidələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Tovuz şəhərində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

İnventar № Abidənin adı Tarixi Yerləşdiyi ünvan Növü Əhəmiyyət dərəcəsi
1790 Şiş Quzey düşərgəsi[4] Paleolit Tovuz şəhərindən
qərbdə
Arxeoloji Ölkə
1791 Kurqan[5] Tunc dövrü Tovuz şəhərindən
2 km. cənub-şərqdə
Arxeoloji Ölkə
1792 Birtağlı körpü[6] X əsr Tovuz şəhəri,
Tovuz çayının üzərində
Arxeoloji Ölkə
1793 Karvansaray qalıqları[7] XIV əsr Tovuz şəhəri Arxeoloji Ölkə
1794 Torpaqqala yaşayış yeri[8] III-VII əsrlər Tovuz şəhərindən 12 km. aralı,
Kür çayının sağ sahilində
Arxeoloji Ölkə
1805 Kəhriz[9] XIX əsr Tovuz şəhəri Arxeoloji Ölkə
5178 2 mərtəbəli yaşayış evi[10] 1880-ci il Tovuz şəhəri Memarlıq Yerli
5179 Suvarma qülləsi[11] XIX əsr Tovuz şəhəri Memarlıq Yerli
5180 Yaşayış evi[12] XIX əsr Tovuz şəhəri,
Kəhriz küçəsi, 40
Memarlıq Yerli
5181 Sement zavodunun binası[13] 1912-ci il Tovuz şəhəri Memarlıq Yerli
5700 Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin xatirə abidəsi[14] Qeyd olunmayıb Tovuz şəhəri,
Sabir küçəsi
Monumental və xatirə Yerli
6044 Əvəztəpə qalası[15] Orta əsrlər Tovuz şəhərindən 1 km şərqdə,
dəmiryolunun yanında
Arxeoloji Yerli
6045 Şəhərgah[16] Orta əsrlər Tovuz şəhərindən
4 km cənubda
Arxeoloji Yerli
6046 Qala düzü[17] Orta əsrlər Tovuz-Yevlax dəmir yolunun
sağ tərəfində
Arxeoloji Yerli
6047 Nekropol[18] XVI-XVIII əsrlər Tovuz şəhəri Arxeoloji Yerli

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İl Sayı
1926 2.158 [19]
1939 4.084 [20]
İl Sayı
1959 7.420 [21]
1970 10.358 [22]
İl Sayı
1979 11.341 [23]
1989 13.373 [24]
İl Sayı
2012 13.700

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə sement, asfalt, konserv, şərab zavodları, yağ-pendir kombinatı yerləşmişdir.

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə Tovuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi,[25] Tovuz rayon Heydər Əliyev Mərkəzi,[26] Mərkəzi Kitabxana, 1 №-li, 2 №-li və 3 №-li şəhər kitabxana filialları,[27] Rayon Mədəniyyət Evi,[28] 2 №-li və 3 №-li şəhər klubları,[29] Tovuz Dövlət Rəsm Qalereyası,[30] "Şəfəq" kinoteatrı,[31] Tovuz rayon Mədəniyyət və istirahət parkı,[32] Müştəri Xidmətləri Poçt Şöbəsi (AZ6000), Şəhər-1 poçt şöbəsi (AZ6001), Şəhər-2 poçt şöbəsi (AZ6002)[33] fəaliyyət göstərir.

İdman[redaktə | mənbəni redaktə et]

"Turan" İK və fudbol akademiyası Tovuz şəhərini təmsil edir. "Turan" PFK ev oyunlarını Tovuz şəhər stadionunda keçirir.

Təhsil[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə A.S.Puşkin adına Tovuz şəhər tam orta məktəbi, Adil Qasımov adına Tovuz şəhər tam orta məktəbi, M.Ələkbərov adına Tovuz şəhər tam orta məktəbi, Elxan Məmmədov adına Tovuz şəhər tam orta məktəbi,[34] Nəsrəddin Tusi adına Tovuz şəhər tam orta məktəb-liseyi, eləcə də Uşaq Gənclər İnkişaf Mərkəzi, Uşaq Gənclər İdman — Şahmat məktəbi, Tovuz Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi,[35] Tovuz şəhər Aşıq Ə. Rzayev adına Uşaq Musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir.[36]

Bundan başqa şəhərdə Tovuz şəhər 1 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, Tovuz şəhər 2 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, Tovuz şəhər 3 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, "Qərənfil" şəhər körpələr evi-uşaq bağçası, Tovuz şəhər 5 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, Tovuz şəhər 6 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, Tovuz şəhər 7 №-li körpələr evi-uşaq bağçası, "Bənövşə" şəhər körpələr evi-uşaq bağçası, "Lalə" şəhər uşaq bağçası fəaliyyətdədir.[37]

Səhiyyə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şəhərdə Tovuz rayon Mərkəzi xəstəxanası[38] və Tovuz MRX-nın TTTY şöbəsi [39] yerləşir.

Qalereya[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. https://www.e-gov.az/az/services/readwidenew/3544.
  2. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Standartı. İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı — 2019. Bakı: 2020, səh. 98.
  3. Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Азербайджанское государственное издательство, Баку, 1961, стр. 9
  4. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 57.
  5. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 57.
  6. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 57.
  7. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 57.
  8. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 57.
  9. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 58.
  10. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 131.
  11. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 131.
  12. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 131.
  13. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 131.
  14. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 145.
  15. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 155.
  16. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 155.
  17. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 155.
  18. Azərbaycandakı dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahısı. səh. 155.
  19. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1926).
  20. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1939).
  21. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1959).
  22. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1970).
  23. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1979).
  24. SSRİ əhalisinin siyahıya alınması (1989).
  25. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 8.
  26. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 10.
  27. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 56-57.
  28. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 102.
  29. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 103.
  30. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 108.
  31. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 110.
  32. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 111.
  33. Azərbaycan Respublikası Tovuz Rayon İcra Hakimiyyəti. Poçt və Rabitə (tovuz-ih.gov.az)
  34. Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi. Tovuz Rayon Təhsil Şöbəsi. Ümumtəhsil məktəbləri. (tovuz.edu.gov.az)
  35. Tovuz rayonundakı orta məktəblər, internat məktəbi, peşə liseyi və dövlət sosial iqtisad kolleci haqqında məlumat (tovuz-ih.gov.az)
  36. "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 6.
  37. Tovuz rayon məktəbəqədər uşaq müəssisələri haqqında məlumat (tovuz-ih.gov.az)
  38. Tovuz rayon səhiyyə müəssisələri haqqında məlumat (tovuz-ih.gov.az)
  39. Tovuz rayon təcili yardım stansiyası haqqında məlumat (tovuz-ih.gov.az)

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]