Hunanlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
Hunanlar
Gz.jpg

41°03′58″ şm. e. 45°46′08″ ş. u.


Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Region [[Gəncə-Qazax iqtisadi rayonu]]
Rayon [[Tovuz rayonu]]
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 252 m
Saat qurşağı UTC+4, yayda UTC+5
Əhalisi
Əhalisi
  • 1.674 nəfər
Milli tərkibi Azərbaycanlılar
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Hunanlar xəritədə
Hunanlar
Hunanlar

Hunanlar (əvvəlki adı: Girzan və ya Kirzan) (həmçinin Krzen, Kırzan, Krazan, Krızı variantları da bilinir) — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.




Kənd Kür çayı sahilində yerləşir. Əhalisi əsasən udilərdən ibarət idi.[1] Kənddə X əsrə aid qədim Alban məbədi vardır.

7 mart 2012-ci ildə Girzan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Girzan kəndi Hunanlar kəndi adlandırılmış, Girzan kənd inzibati ərazi dairəsi Hunanlar kənd inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.[2]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Kirzan (oyk.), (duz.) Tovuz rayonunun Əlimərdanlı inzibati ərazi vahidində kənd. Kür çayı sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Tarixi mənbələrdə kəndin adı Krzan variantında da qeydə alınmışdır. Bəzi tədqiqatçılar oykonimi Kür çayının adı ilə əlaqələndirərək "Kür sahili, Kür qırağı" kimi izah edirlər.

Lakin tədqiqatçıların araşdırmalarına görə, kəndin əsl adı Kürsandır. Kəndin sakinləri udilər olmuşdur. XIX əsrə aid arxiv sənədlərində Kürsanda cəmi 32 udi ailəsinin yaşadığı göstərilir. Kurs qədim türk dillərində "yad, qohum olmayan" mənasında işlənmişdir. Deməli, oykonim "yadlar, qohum olmayanlar" mənasındadır. Ruslarda Kirsanov soyadı və Tambov vilayətində bu soyadla bağlı şəhər də qeydə alınmışdır[3].


Hələ 1930-cu ildə Kirzan Azərbaycanın 3-cü udi kəndi (NicVartaşen (indiki Oğuz şəhəri) ilə yanaşı) hesab edilirdi[4].

19-cu əsr ermənişünası Aleksandr D. Yeritsyan öz tədqiqatlarının nəticəsi olaraq "Yelizavetpol quberniyasının Qazax uyezdinin dövlət kəndlilərinin iqtisadi məişəti" əsərində yazır: [5]

Əsrin ortalarında kənd utilərdən (udilərdən) ibarət idi və əhalisi çox olan yaşayış məskəni hesab edilirdi. kanalların izləri, bağlardan qalan qalıqlar və çoxlu sayda qədimi dağıntılar sübut edir ki, nə vaxtsa bu kənddə 700-dən çox ev var idi.

Qədim utilərin əcdadları indi də burada yaşayırlar. Onlardan bir hissəsi erməniləşiblər: ermənicə danışırlar, lakin çoxları öz qədim əcdadlarını və udi dilini xatırlayır.

Təəssüf olsun ki, Kirzan kəndinin əhalisi iqlim və digər yerli şəraitdiən, məişətindən asılı olaraq sürətlə və hissediləcək dərəcədə azalmağa başladı. 1873-cü ilin kameral yazılarında 29 evin və hər iki cinsdən 198 nəfərin olduğu göstərilmişdir, 1885-ci ildə 26 ev və 132 nəfər göstərilir. Kirzanlılar öz vətənlərinə çox bağlıdırlar. Onlar varlıdırlar, əsasən bağçılıqla və şərabçılıqla məşğul olurlar.

Görkəmli udi tarixçisi Voroşil L. Qukasyan udilərin dilləri haqqında məqaləsində Kirzan kəndi haqqında belə məlumat verir:

Qafqazyanı ərazinin (Yelizavetpol quberniyası) əhalisi haqqında 1886-cı ilin (Tiflis, 1893) ailələr üzrə siyahıdan alınmış statistik məlumatlarda qeyd edilir:

"Qazax uyezdi, IV, Bozalqəlin sahəsi № 1104.

Kirzan — udilər 27 ev, kişi 90, qadın 70".

"İnqilab və mədəniyyət" jurnalında "Dünya üçün udi kəndi" başlığı altında yerləşdirilmiş kiçik məlumatda (№ 10, Bakı, 1930, səh. 40) qeyd edilir ki, 1930-cu ildə Kirzanda 36 ev var idi ki, bunlarda da 150-dən çox udi yaşayırdı[6]

Müasir vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin əvvəllərində kənd əhalisinin sayı 1500-dən çox idi.

Hal-hazırda kənd əhalisinin əksəriyyətini 1988-ci ildə Qərbi Azərbaycandan olan öz doğma yurdlarından deportasiya edilmiş insanlar təşkil edir.

Kənddə Habil Cəfərov adına orta məktəb yerləşir[7].

25 fevral 2010-cu ildə Yaponiya dövləti Girzan kəndində tibb mərkəzinin açılışına 96,963 ABŞ dolları miqdarında qrand ayırmışdır[8].

Kənddə internet xidmətindən istifadə etmək mümkündür.

Ölkə prezidentinin 20 avqust 2014-cü il tarixli "Tovuz-Hunanlar-Qaraxanlı-Düz Cırdaxan avtomobil yolunun tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncam"ı ilə Tovuz-Hunanlar-Qaraxanlı-Düz Cırdaxan avtomobil yolunun tikintisinə ilkin olaraq 3 milyon manat, 1 iyul 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə 4 milyon manat vəsait ayrılmışdır8 Tikinti işləri başa çatdırılmışdır.

Hələlik kənddə mavi yanacaq problemi öz həllini tapmamışdır. Bununla belə mavi yanacağın verilməsi planlaşdırılır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Удины // Народы Кавказа. Том 2. М., 1962, стр. 195.В конце 19 в. епископом М. Бархударяном селения удин-христиан были зафиксированы возле г.Тауза (сел. Кырзан и др.)
  2. "Tovuz rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 mart 2012-ci il tarixli Qanunu" (azərb.). president.az (09 aprel 2012, 18:40).
  3. "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.
  4. Журнал "Инглаб вə мəдəниййəт" (№ 10, Баку, 1930, стр. 40) – "Дунjада учунчу уди кəнди" ("3-е селение удин в мире")
  5. Материалы для изучения экономического быта государственных крестьян Закавказского края, том 2, вып. 3., стр.44, 1886 г.

    В середине века село было обитаемо утийцами (удинами) и считалось весьма многолюдным. Следы канав, остатки садов и обширные развалины подтверждают предание, что здесь некогда обитало более 700 домов. — Потомки древних утийцев остаются здесь и поныне. Часть из них обарменились, говорят по-армянски, но многие помнят утийский язык (удинский язык) и своё племенное происхождение. — К сожалению, население сел. Кирзан, благодаря климатическим и иным условиям местности и свого быта, заметно и быстро вымирает. По камеральному описанию 1873 г., было 29 домов и 198 душ обоего пола, в 1885 г. 26 домов и 132 душ. Кирзанцы весьма привязаны к своей родине, зажиточны и всецело преданы садоводству и виноделию.

  6. Гукасян В.Л. "К трехъязычию удин". Проблемы двуязычия и многоязычия. М., 1972., стр. 286-295
  7. Образовательный портал Азербайджанской Республики
  8. Пресс-релиз

8. ↑http://xalq.az/prezidentd%C9%99n-yol-s%C9%99r%C9%99ncami/http://president.az/articles/15751