Udi dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Udi dili
Orijinal adı: удин муз, udin muz
Ölkələr: Azərbaycan, Gürcüstan, Rusiya
Danışanların ümumi sayı: 8 min
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Şimali Qafqaz dilləri
Nax-Dağıstan dilləri
Ləzgi dilləri
Yazı: latın əlifbası
Dil kodları
ISO 639-3: udi
Bax: Layihə:Dilçilik


Udi diliUdilərin dili. Qafqazın qədim sakinlərindəndir, dilləri Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna məxsus olub, çoxlu qədim ünsürləri özündə qoruyub saxlaya bilmişdir.

Udin dili iki dialektə — Nic və Vartaşen dialektinə bölünür. Nic dialekti də öz növbəsində 3 hissəyə bölünür: aşağı, aralıq və yuxarı. Vartaşen dialekti də öz növbəsində 2 hissəyə bölünür: vartaşen və oktomberi (zinobiani).Oktomberi danışıq tərzi çoxda Vartaşen dialektindən fərqlənmir,Belə ki Udinlər Vartaşendən Oktomberiyə 1922 ildə köçüblər Udi dilində 10.000 çox insan danışır.Amma Udi dili Yazılışsız dil kimi tanınır,Lakin son zamanlar Yazılış formasını yaratmaq üçün işlər görünür.Udi dili yalnız məişətdə istifadə olunur,Rəsmi dil kimi Udi dili yalnız Udilərin çoxluq təşkil etdiyi dövlətlərdə qəbul olunub.

Udi əlifbası[redaktə]

Kiril əlifbası əsasında yaradılmış Udin dilinin əlifbası (1974-cü il)[1]:.

A Аъ Аь Б В Г Гъ Гь Д Дж
ДжӀ Дз Е Ж ЖӀ З И Й К Ҝ
КӀ Къ Л М Н О Оь П ПӀ Р
С Т ТӀ У Уь Ф Х Хъ Ц Ц'
ЦӀ Ч Ч' ЧӀ Чъ Ш ШӀ Ы

Udi dili uzun müddət yalnız danışıq dili olaraq qalırdı. Müxtəlif dövrlərdə bu dilin kiril hərflərinin köməyi ilə yazılmasına cəhdlər göstərilib. Hətta Nic məktəbində ibtidai sinifdə tədris udi dilində aparılıb. 1990-cı illərin sonunda Azərbaycanda latın əlifbası əsasında udi əlifbası yaradılıb. [2]:

A a B b C c Ç ç D d E e Ə ə F f
G g Ğ ğ H h X x I ı İ i Ҝ ҝ J j
K k Q q L l M m N n O o Ö ö P p
R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y
Z z Ц ц Цı цı Eъ eъ Tı tı Əъ əъ Kъ kъ Pı pı
Xъ xъ Şı şı Öъ öъ Çı çı Çъ çъ Ć ć Jı jı Zı zı
Uъ uъ Oъ oъ İъ iъ Dz dz

Yayılma ərazisi[redaktə]

Azərbaycanda udi dilində danışanlar əsasən Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsində və Gürcüstanın Kvarel rayonunun Zinobiani kəndində kompakt şəkildə yaşayırlar. Oğuzda rayon mərkəzində yaşayan bir qrup udili də bu dildə danışır.

İstinadlar[redaktə]

  1. Gukasjan, V. 1974. Udincä-azärbaycança-rusça lüğät. Bakı: Elm.
  2. Aydınov Y.A., Keçaari J.A. Tıetır. Bəkü, 1996

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Alban əlifbası