Ağdam

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Azerifactory tərəfindən redaktə olundu. 12 gün əvvəl. (Yenilə)
Disambig.svg Bu məqalə Ağdam şəhəri haqqındadır. Ağdam rayonu üçün Ağdam rayonu səhifəsinə baxın.
Şəhər
Ağdam
Aghdam 6.jpg
Gerb
Gerb
Ölkə Azərbaycan
Koordinatlar 39°59′0″N 46°55′0″E / 39.98333°N 46.91667°E / 39.98333; 46.91667Koordinatlar: 39°59′0″N 46°55′0″E / 39.98333°N 46.91667°E / 39.98333; 46.91667
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Əhalisi 3.770
Saat qurşağı UTC+4
Telefon kodu 994 26
Poçt indeksləri AZ 0200
Nəqliyyat kodu 02
Rəsmi sayt aghdam-ih.gov.az (azərb.)
Ağdam is located in Azerbaijan
Ağdam

AğdamAzərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsində şəhər.

1988-ci ilin son aylarında Ermənistandan və daha sonra isə Dağlıq Qarabağdan qovulub çıxarılan on minlərlə azərbaycanlı məhz Ağdam rayonuna gətirilmişdi.[1] 1993-cü il iyulun 4-də erməni qüvvələri artilleriya ilə Ağdamı bombalamış, şəhərin əksər hissəsini məhv etmişdilər və bunun nəticəsində, əsgərlərlər və mülki vətəndaşlar şəhərdən evakuasiya olundu.[2]

1994-cü il may ayının 12-dək davam edən hərbi təcavüz nəticəsində isə ermənilər Ağdam rayonu ərazisinin 846,7 kvadrat kilometrini, yəni ümumi ərazisinin 77,4 faizini işğal etməyə nail oldular.[1] Ağdamın müdafiəsi uğrunda 5 ildən artıq gedən qanlı döyüşlərdə qismətinə 5897 şəhid, 3531 nəfər əlil, 1871 nəfər yetim uşaq düşdü.[1] Minlərlə insan fiziki şikəstlik qazanmış, 126 min nəfərdən artıq ağdamlı öz doğma ev-eşiyindən didərgin düşmüşdü.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Ağdam adının mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi mənbələrə görə, "Ağdam" sözü qədim türk dilində "kiçik qala" deməkdir. Bu versiyaya görə, uzaq keçmişdə bu ərazidə yaşamış türkdilli qəbilələr özlərini müdafiə etmək üçün əsasən kiçik qalalar tikirdilər.[3] Zaman keçdikcə bu şəhərin adının mənası dəyişmişdir.[3] XVIII əsrin birinci yarısında Qarabağ xanlığının yaradıcısı Pənahəli xan bu şəhərdə özü üçün ağ daşdan imarət tikdirmək barədə əmr vermişdir.[3] Həmin imarət uzun müddət ətraf kəndlərin sakinləri üçün bir növ oriyentirə çevrilmişdir.[3] Bu mənada, "Ağdam" – günəş şüaları ilə nurlanmış işıqlı, ağ ev deməkdir.[3]

Gerbi[redaktə | əsas redaktə]

XVII-XIX əsrlər[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin rəsmi olaraq salınması bəzi mənbələrdə 1741-ci il, bəzilərində isə 1752-ci il kimi qeyd olunur.[4]

1828-ci ildə Ağdama şəhər statusu verilmişdir.[4][5]

XX əsr[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci ilin oktyabrın 1-də türk generalı Nuru Paşa Ağdama gəlmişdir.[6] Onları qarşılamaq üçün qara çərkəzi geyimdə olan yerli gənclərdən ibarət 30 nəfərlik fəxri qarovul göndərildi.[7] Şəhərin girişində məktəblilərdən ibarət orkestrlə bərabər yerli könüllü hissələr dayanmışdı.[7] Birinci zəfər qapısı yanında isə ruhanilər və beynəlmiləl komitə üzvləri əllərində şəhərin açarlarını tutmuşdular.[7] Səhər saat 10-da qoşunlar aşağıdakı tərkibdə şəhərə daxil oldular: qabaqda süvarilər, arxasınca topçular və pulemyotçular.[7] Qoşunların arxasınca isə Qaladərəsi qəhrəmanları Sultan bəy və İldırım bəy Qarabağ süvariləri ilə hərəkət edirdilər.[7] Nuru Paşa Ağdamda Azərbaycan bayrağını qaldırıb, Şuşaya doğru hərəkət eləmişdir.[8]

Qarabağ müharibəsindən əvvəl şəhərdə səkkiz xəstəxana fəaliyyət göstərirdi.[9]

Ermənistan Dağlıq Qarabağı özünə birləşdirmək məqsədilə 1988-ci ilin fevral ayından başladığı müharibəyə Ağdam rayonu da cəlb olunmuş, hadisələrin ilk günlərindən ən böyük ağırlıq Ağdam rayonunun üzərinə düşmüşdür.[1] 1988-ci ilin son aylarında Ermənistandan və daha sonra isə Dağlıq Qarabağdan qovulub çıxarılan on minlərlə azərbaycanlı məhz Ağdam rayonuna gətirilmişdi.[1] 1993-cü il iyulun 4-də erməni qüvvələri artilleriya ilə Ağdamı bombalamış, şəhərin əksər hissəsini məhv etmişdilər və bunun nəticəsində, əsgərlərlər və mülki vətəndaşlar şəhərdən evakuasiya olundu.[2]

1994-cü il may ayının 12-dək davam edən hərbi təcavüz nəticəsində isə ermənilər Ağdam rayonu ərazisinin 846,7 kvadrat kilometrini, yəni ümumi ərazisinin 77,4 faizini işğal etməyə nail oldular.[1] Ağdamın müdafiəsi uğrunda 5 ildən artıq gedən qanlı döyüşlərdə qismətinə 5897 şəhid, 3531 nəfər əlil, 1871 nəfər yetim uşaq düşdü.[1] Minlərlə insan fiziki şikəstlik qazanmış, 126 min nəfərdən artıq ağdamlı öz doğma ev-eşiyindən didərgin düşmüşdü.[1]

XXI əsr[redaktə | əsas redaktə]

2010-cu ildə Ağdam şəhərinin xarabalıqları

2008-ci ildə "Lonely Planet" jurnalı Ağdamı "Qafqaz Hiroşiması" adlandırıb.[10][11] 2010-cu ildə Əl-Cəzirənin internet nəşri, Ağdamı "ruhlar şəhəri" siyahısına salıb.[12] 2010-cu ildə qondarma Dağlıq Qarabağ rejiminin qərarı ilə Ağdam şəhəri Akna adlandırılıb.[13][14]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Relyef və geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ atı Ağdamda yayılmışdır. Şəhərdə 1949-ci ildə şəhərdə Ağdam Atçılıq Zavodu fəaliyyat göstərmişdir.[15] 1960-1970-ci illərdə respublikada kənd təsərrüfatının ümumi inkişafı, Ağdam Atçılıq Zavodunun maddi-teхniki bazasının möhkəmləndirilməsi, cıdır yarışlarına marağın artması Qarabağ atının inkişafına münbit şərait yaratmışdı. Zavod yaradıldıqdan sonra cins daхilində ailə və хətlərin formalaşması, bir sıra Ümumittifaq sərgilərində və yarışlarda Qarabağ atlarının fəal iştirak etməsi məhz həmin illərə təsadüf edir.[16]

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Ağdamın iqlimi əsasən mülayim isti, quraq subtropikdir.[17] Şahbulaq silsiləsi Cənub-Şərqdə Ağdam şəhəri yaxınlığıda kəskin görünür və Çullu, Qiyaslı, Xıdırlı kəndləri yaxınlığında nisbi yüksəkliyi 10-15 metrə çatan qayalı təpələr yaradır.[17] Qarqar çayı zirvəsi Ağdam şəhəri yaxınlığında yerləşən və sahəsi 50kv. m. çatan gətirmə konusunu yaradır.[17]

Ağdam şəhərinin iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Maksimum orta, °C 4 5 8 12 9 13 14 17 17 12 8 5 11,3
Orta temperatur, °C 2 3 5,5 9 11 14 15 14,5 14,5 9,5 6 6 9,1
Minimum orta, °C 0 1 3 6 13 15 16 12 11 7 4 1 7,4
Yağıntı norması, mm 5 5 6 9 9 7 2 3 3 7 7 5 5,66
Mənbə: World Weather Online

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Demoqrafiyası və etnik tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

1912-ci ilin Ağdamın "Qafqaz Təqvimi"nə görə, şəhərdə 623 nəfər yaşayırdı.[18] 1989-cu ildə şəhərdə 28.031 nəfər yaşayırdı.[19] 2010-cu ilin statistikasına görə, Ağdamda 360 nəfər yaşayırdı.[20]

Din[redaktə | əsas redaktə]

Ağdamda yerləşən məscidlərdən Cümə məscidiŞahbulaq məscidini qeyd etmək olar. Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycan məscidləri dağıdılaraq təhqir olunmuş, heyvanların saxlandığı yer olaraq istifadə edilmişdir.[21] 2016-cı ildən Ağdam Cümə məscidi ermənilər tərəfindən hərbi qərargaha çevrilmişdir.[22]

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ müharibəsindən əvvəl, Ağdamda dəzgah avadanlıqları, aerokosmik və rabitə cihazları, metis-furnitur, traktor və avtomobil təmiri, asfalt, konserv, yağ-pendir, barama toxumu, pambıq, şərab və mexanikləşdirilmiş çörək zavodları, xalça fabriki, taxıl məhsulları, tikinti materialları və ət kombinatları, avtomobillərə texniki xidmət stansiyaları, məişət xidməti kombinatı, elektrik şəbəkəsi, kənd təsərrüfatı, kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi və elektrikləşdirilməsi stansiyaları fəaliyyət göstərirdi.[1]

1860-cı ildə Xublarov qardaşları tərəfindən tikilən Ağdamda çaxır zavodu, Azərbaycanda ilk çaxır zavodlarından biri sayılır.[23] 1948-ci ildə SSRİ-də "Ağdam" portveyn tipli tünd şərabın istehsalına başlanılıb.[24] İçkinin tərkibindəki şəkərspirtin yüksək dərəcəsinə görə portveyn SSRİ-də populyar olub.[24] Digər əksər portveynlərdən fərqli olaraq, "Ağdam" portveyndə şəkərin miqdarı isə 8%, spirtin tündlülüyü 19%h. idi.[24] "Ağdam" ordinar portveyn tipli şərabın hazırlanmasında "Bayan-Şirə" və "Rkasiteli" üzüm sortlarından geniş istifadə edilirdi.[24] "Ağdam" şərabının istehsalı əsasən müəyyən qədər qıcqırmış şirəyə spirt-rektifikat əlavə etməklə hazırlanırdı.[24] Alınmış şərab materialı müxtəlif böyük həcmli çənlərdə açıq səma altında saxlanılırdı ki, bu da şərab materialının temperaturunun yüksəlməsi nəticəsində melanoidlərin əmələ gəlməsini sürətləndirirdi.[24] Əmələ gələn melanoidlər şəraba qovrulmuş fındıqqoz ətri verirdi ki, bu da portveynin əsas göstəricilərindən biridir.[24]

XX əsrdə Ağdam Atçılıq Zavodunun yaradılması Qarabağ atının cins tərkibinin yaxşılaşdırılmasında böyük rol oynayıb.[25][26][27] Zavodun komplektləşdirilməsi üçün əvvəlcədən hazırlıq işləri görülərək hələ 1946-cı ildə Xalq Torpaq Komissarlığının xüsusi komissiyası Qarabağ atlarının geniş yayıldığı Ağdam, Şuşa, Xocavənd, Bərdə, Yevlax, Tovuz rayonlarını gəzərək cinsin xarakterik əlamətlərini özündə saxlayan 60 baş Qarabağ atı, o cümlədən 59 baş madyan və 1 baş ayğır seçib.[27] Bu atlar 1947-ci ilin payızında Azərbaycan SSR Sovхozlar və Kənd Təsərrüfatı nazirliklərinin mütəхəssisləri tərəfindən bir daha baхışdan keçirilərək, onlardan 27 baş madyan daha tipik Qarabağ atı kimi müəyyən edilib və 1949-cu ildə Ağdam rayonunun Eyvazxanbəyli kəndində atçılıq zavodu yaradılıb.[27] 1960-1970-ci illərdə respublikada kənd təsərrüfatının ümumi inkişafı, Ağdam Atçılıq Zavodunun maddi-teхniki bazasının möhkəmləndirilməsi, cıdır yarışlarına marağın artması Qarabağ atının inkişafına münbit şərait yaradıb.[27]

Memarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Ağdamda qədim tarixə malik çoxlu memarlıq və incəsənət abidələri vardır. Onlardan XIX əsrdə tikilmiş türbə, Xanoğlu türbəsi, Pənah xanın türbəsi, Pənah xanın imarəti, iki sandığabənzər abidə, XV əsrə aid Sərdabə və Hatəm Məlik qalasını qeyd etmək olar.[28] 1986-cı il iyul ayının 26-da açılan Çay evinin müəllifi 1984-1988-ci illərdə Ağdamda baş memar işləyən Naiq Səmədov olub.[29] Çay evi akademik Xudu Məmmədovun ideyası ilə inşa edilib.[30] 2015-ci il mayın 10-da Ağdam rayonu Quzanlı qəsəbəsində Çay evinin bənzəri tikilib.[31]

Parkları və bağları[redaktə | əsas redaktə]

1930-cu ildə şəhərdə park salınmışdır.[32] Parkda fıstıq, meymun alması ağacı və rəqs meydançası var idi.[32]

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Musiqi səhnəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ağdam musiqi irsinin mühüm hissəsinə muğam daxildir. 1956-cı ildə Ağdamda Xosrov Fərəcovun rəhbərliyi ilə "Şur" ansamblı yaradılıb.[33] 1985-ci ildən fəaliyyət göstərən Ağdam muğam məktəbi, "Qarabağ bülbülləri" ansamblı ilə dövlət tədbirlərində, M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, televiziyada, hərbi hissələrdə geniş proqramla konsertlər vermişdir.[34][35]

2014-cü ildə, alman bəstəkarı və pianoçusu Hauschka fortepiano üçün yazılan “Xaraba Ağdam” əsərini şəhərə həsr edib.[36]

Muzey və qalereyaları[redaktə | əsas redaktə]

2012-ci ildə Ağdam şəhərində Çörək muzeyinin xarabalıqları

Dünyada ikinci hesab edilən Ağdam Çörək muzeyinin yaradılması ideyası 1982-ci ildə rayon partiya komitəsinin birinci katibi işləmiş Sadıq Murtuzayevə məxsusdur.[37] Həmin il dəyirmanda başlanan təmir-bərpa işləri növbəti ildə başa çatdırılmış və 25 noyabr 1983-cü ildə muzey ilk ziyarətçilərini qəbul etmişdi.[37] Çörək Muzeyinin yerləşdiyi dəyirman XIX əsrin sonlarında rayonun tanınmış nəsllərindən olan Məhəmməd Qarayev tərəfindən inşa edilmişdi.[37] Muzey Azərbaycan SSR dövləti tərəfindən yerli mədəniyyət abidəsi kimi qorunurdu.[37] Kompleksə karvansaray da daxil idi.[37] Sovet dönəmində "Dəyirman həyəti" adlanan ərazidəki karvansaray yaşayış üçün uyğunlaşdırılaraq yerli sakinlərə verildi.[37] Qarabağ müharibəsi zamanı muzeyə iki dəfə mərmi düşmüşdü.[37] Birinci mərmi üçüncü sərgi zalına düşsə də, partlamamışdı.[37] 1992-ci ilin avqust ayının 12-də, saat 16:40-da Əsgəran rayonunun Naxçıvanik kəndi istiqamətindən atılan ermənilərə məxsus 120 mm-lik top mərmisi muzeyə düşərək, muzeyi tamamilə məhv etmişdir.[37]

Kino səhnəsi[redaktə | əsas redaktə]

Ağdamda çəkilən məşhur kinolardan "Azərbaycana səyahət" və digərlərini qeyd etmək olar.

Teatrları[redaktə | əsas redaktə]

1908-ci ildə Ağdamda Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev adına truppa fəaliyyət göstərmişdir.[38] 1910-cu il noyabr ayının 30-da Ağdam şəhər məktəbində Nadir, Əhməd bəy, Abbas və Məmiş Dərgahovun iştirakı ilə "Ev tərbiyəsinin bir şəkli" və "Dursunəli və Ballıbadı" əsəri tamaşaya qoyuldu. Həmin il, Ağdamda Həmzə Qəniyevin evində Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin öz rejissorluğu ilə "Ac həriflər" truppa məharətlə oynamışlar.[38]

1920-ci ilin əvvəllərində Ağdamda teatr bölməsi yarandı.[38] Bu bölmədə dövrün ən tanınmış teatr xadimləri fəaliyyət göstərmişdir. 1930-cü ildə Ağdam beynəlmiləl klubu nəzdində təşkil olunmuş dram və opera zəhmət kollektivi fəhlə-kəndli klubunun dram kollektivi ilə birləşərək Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "O olmasın, bu olsun", "Arşın mal alan" opera və operettalarını da tamaşaçılara göstərmişlər.[38]

1937-ci ildə haqqında bəhs edilən kollektiv əsasında şəhərdə Dövlət Dram Teatrı təşkil edildi. Teatra görkəmli dramaturq, rejissor, teatr təşkilatçısı Ə.Haqverdiyevin adı verildi.[38] Teatr 10 il ərzində fədakarlıqla fəaliyyət göstərdi, Şuşa və onların ətraf kəndlərində deyil, Yevlax, Ağdaş, Göyçay, Bərdə və digər rayonların zəhmətkeşləri qarşısında da çıxış etdi. Ağdam teatrının quruluş verdiyi "Məhəbbət", "Vəfa" və "Praqanın şabalıd ağacları altında" tamaşalarında ilk dəfə olaraq müharibə illərinin qəhrəmanlıqla dolu hadisələri konkret şəkildə göstərilirdi.[38]

İkinci dünya müharibəsindən sonra Ağdam teatrının hazırladığı "Qatır Məmməd" tamaşası kollektivin ən yaxşı işlərindən biri kimi qiymətləndirildi.[38] 1949-cu ildə ölkənin bir çox rayon teatrları, o cümlədən Ə.Haqverdiyev adına Ağdam Dövlət Dram teatrı bağlandı və bu ölkə mədəniyyətinə böyük təsir göstərdi.[38] Ağdam xalq teatrına 11-ci mövsümündə Dövlət teatrı adı verildi; teatr yenə də Əbdürrəhimbəy Haqverdiyevin adı ilə daha ciddi yaradıcılıq yollarında addımlamağa başladı.[38] Ağdam teatrının istər ilk illərdəki dram dərnəyində, istər 1937-1949-cü illərdə Dövlət Dram teatrında, istərsə də 1959-1969-cu illər xalq teatrında repertuarında opera və operettalar müvəffəqiyyətlə tamaşaya qoyulmuşdur. 1970-ci illərdə teatrda "Qaynana", "On üçüncü sədr", "Gəl qohum olaq", "Sevil", "Oqtay Eloğlu", "Qaraqum faciəsi", "Unuda bilmirəm", "Həsrət", "Adam və Yeva", "Qismət", "Şəhərin yay günləri", "Dağılan tifaq" və s. tamaşalara uğurla quruluş verilmişdir.[38]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ müharibəsindən əvvəl şəhərdə 7 orta məktəb, 1 səkkizillik məktəb, musiqi və tibb texniki peşə məktəbləri, 5 məktəbdənkənar uşaq müəssisəsi, 1 uşaq bağçası, 4 körpə evi, kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi və elektrikləşdirilməsi texnikumu və kənd təsərrüfatı texnikumu fəaliyyət göstərirdi.[9]

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Ağdamı Azərbaycan Premyer Liqasında "Qarabağ" təmsil edir. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Ağdam şəhərini işğal etdikdən sonra Qarabağ ev oyunlarını bir müddət Quzanlı qəsəbəsində, daha sonra isə paytaxtda, Bakıda keçirirdi.[39] 2017-ci il avqustun 24-də "Qarabağ" Azərbaycan futbolu tarixində ilk dəfə Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanıb.[40] 1952-ci ildəm Qarabağ müharibəsindən qədər şəhərdə "İmarət" Stadionu yerləşirdi.[41][42]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

1923-cü ildə Ağdam-Şuşa magistral avtomobil yolu ƏsgəranXankəndindəki erməni evlərinin əhatəsinə salındı.[43] Şəhərdə Ağdərəyə qovuşduran avtomobil şose yolu keçir.[44] Qarabağ müharibəsindən əvvəl, Ağdamda iki dəmiryol vağzalı və aeroport fəaliyyət göstərirdi.[1]

Tanınmış sakinləri[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin tanınmış sakinlərdən dramaturq Məcid Şamxalov, pediatr Ədilə Namazova, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Bağırov, yazıçı Ramiz Abbaslı, aktyor Murad bəy Muradov, tarzən Qurban Pirimov, xanəndə Nəzakət Teymurova, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Əminə Cəfərova, film direktoru Rimma Abdullayeva, futbolçu Vüqar Nadirovu və digərlərini qeyd etmək olar.

Qardaş şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 "Ağdam". www.virtualkarabakh.az. http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=32&id=84#.WfeyZVt-qUk. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  2. 2,0 2,1 De Waal, Thomas (2003). Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press. ISBN 0-8147-1945-7.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 "Ağdamın işğalından 23 il keçir". karabakhmedia.az. http://karabakhmedia.az/main/7742-agdamin-ishgalindan-23-il-kechir-fotolar.html. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  4. 4,0 4,1 Tofiqli, Vüqar. "Aluendən Ağdama....". www.anl.az. http://www.anl.az/down/meqale/525/2013/mart/298634.htm. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  5. "Значение слова "Агдам" в Большой Советской Энциклопедии". bse.sci-lib.com. http://bse.sci-lib.com/article107063.html. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  6. "Türk sərkərdəsi Nuru paşanın Azərbaycandakı fəaliyyəti". www.trt.net.tr. http://www.trt.net.tr/azerbaycan/proqram/2015/05/31/konuld-n-konul-22-2015-298624. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 "Azərbaycanın təkcə bu rayonunda 6 min şəhid verdik". www.faktor.az. http://www.faktor.az/news/social/5865-azerbaycanin-en-cox-sehid-veren-rayonu. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  8. "Bakının azad edilməsindən 99 il keçir". www.amerikaninsesi.org. https://www.amerikaninsesi.org/a/siyasi/4030093.html. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  9. 9,0 9,1 "Dağlıq Qarabağ münaqişəsi". khatai.cls.az. http://khatai.cls.az/more/text/19438. İstifadə tarixi: 5 noyabr 2017.
  10. (2008) Lonely Planet Georgia, Armenia & Azerbaijan (Travel Guide). Lonely Planet Publications, 301.
  11. "Dark Tourism's Agdam". www.dark-tourism.com. http://www.dark-tourism.com/index.php/nagorno-karabakh/15-countries/individual-chapters/565-agdam. İstifadə tarixi: 14 November 2014.
  12. Nagorno-Karabakh tensions fester
  13. Armenians change Azerbaijani town's name
  14. Ermənilər Ağdamın adını dəyişdirdilər
  15. Fransız qadınlarını heyrətləndirən Qarabağ atları...
  16. Qarabağ atlarının qısa tarixi
  17. 17,0 17,1 17,2 Coğrafi mövqeyi
  18. Кавказский календарь. Тифлис 1912
  19. "Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу — Еженедельная демографическая газета Демоскоп Weekly". http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php. İstifadə tarixi: 18 avqust 2015. Arxivləşdirilib.
  20. Карабах: Агдам переименован в Акна
  21. "The ghost town of Aghdam, Azerbaijan: An unofficial monument of the horrors of war". www.abandonedspaces.com. http://www.abandonedspaces.com/conflict/the-ghost-town-of-aghdam-azerbaijan-an-unofficial-monument-of-the-horrors-of-war.html. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  22. "Ağdam məscidi qərargaha çevirildi". qafqazinfo.az. http://qafqazinfo.az/news/detail/agdam-mescidi-qerargaha-cevirildi-fotolar-148918. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  23. "Ağdamın işğalından 23 il keçir - FOTOLAR". karabakhmedia.az. http://karabakhmedia.az/main/7742-agdamin-ishgalindan-23-il-kechir-fotolar.html. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 "Biz niyə "Ağdam"sız qaldıq? - 40 il əvvəlki məşhurluğun itirilmə SİRRİ". publika.az. http://publika.az/news/musahibe2/187613.html. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  25. "Azerbaijan Wants to Sell Rare Karabakh Horses to Preserve the Breed". www.eurasianet.org. http://www.eurasianet.org/node/61579. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  26. Wither, Emily. "Azerbaijan fights to protect national animal from extinction". CNN. http://edition.cnn.com/2011/11/10/world/asia/azerbaijan-karabakh-horse/index.html. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 "Qarabağ atlarının tarixi şöhrəti özünə qaytarılır". sputnik.az. https://sputnik.az/karabakh/20151021/402428682.html. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  28. "Ağdam rayonunun əsir abidələri". scwra.gov.az. http://scwra.gov.az/structure/161/?A%C4%9Fdam%20rayonunun%20%C9%99sir%20abid%C9%99l%C9%99ri. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  29. "Erməni vandallarının məhv etdiyi maddi-mədəniyyət abidələri". www.anl.az. http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2015/avqust/450782.htm. İstifadə tarixi: 5 noyabr 2017.
  30. "Ağdamsız Ağdam “Çay evi“". www.femida.az. http://www.femida.az/news.php?id=1017. İstifadə tarixi: 5 noyabr 2017.
  31. "Ağdamın simvolu sayılan yani “Çay evi”nin açlışı oldu". agdam-ih.gov.az. http://agdam-ih.gov.az/news/171.html. İstifadə tarixi: 5 noyabr 2017.
  32. 32,0 32,1 "“Müharibə vaxtı Ağdamın 30 faizini ruslar təşkil edirdi”". 525.az. https://525.az/site/?name=xeber&news_id=18701#gsc.tab=0. İstifadə tarixi: 30 oktyabr 2017.
  33. 75 yaşlı səsin sehri
  34. Shirinov, Elnur. "“Qarabağ bülbülləri”nin yaradıcısı kimdir" (http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/may/medeniyyet2008_may_579.htm). http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/may/medeniyyet2008_may_579.htm. İstifadə tarixi: 14 November 2014.
  35. Золотой голос Карабаха – Гадир Рустамов
  36. Məşhur alman bəstəkarından “Xaraba Ağdam” əsəri - (Audio)
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 37,5 37,6 37,7 37,8 "Dünyada ikinci hesab edilən Ağdam Çörək Muzeyi". karabakh.tv. http://karabakh.tv/dunyada-ikinci-hesab-edil%C9%99n-agdam-cor%C9%99k-muzeyi/. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 38,4 38,5 38,6 38,7 38,8 38,9 Qarabağda teatr haqqında
  39. Goltz, Thomas. "Karabakh’s soccer refugees take on Europe". www.politico.eu. https://www.politico.eu/article/karabakhs-soccer-refugees-take-on-europe/. İstifadə tarixi: 7 noyabr 2017.
  40. "Champions League round-up: Qarabag make history by qualifying for group stages". www.skysports.com. http://www.skysports.com/football/news/11945/11002523/champions-league-round-up-qarabag-make-history-by-qualifying-for-group-stages. İstifadə tarixi: 3 sentyabr 2017.
  41. Alakbarov, Fuad. "The story of FK Qarabag, the refugee club providing hope to a million". www.planetfootball.com. http://www.planetfootball.com/in-depth/story-fk-qarabag-refugee-club-providing-hope-million/. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  42. O'Connor, Robert. "FK Qarabag: the club from a war-zone returns from the dead to play Chelsea in Champions League". www.telegraph.co.uk. http://www.telegraph.co.uk/football/2017/09/10/fk-qarabag-club-war-zone-return-dead-play-chelsea-champions/. İstifadə tarixi: 4 noyabr 2017.
  43. "Şuşa – strateji şəhər". 1905.az. http://1905.az/susa-strateji-s%C9%99h%C9%99r/. İstifadə tarixi: 14 oktyabr 2017.
  44. Erməni arxeoloqlarının «tarix» axtarışı
  45. "Azerbaijani occupied town twinned with Hungary's Tiszavasvari". www.azernews.az. https://www.azernews.az/nation/55146.html. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2017.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ağdam ilə əlaqəli mediafayllar var.