O olmasın, bu olsun (operetta)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
O olmasın, bu olsun
azərb. O olmasın, bu olsun
O olmasın, bu olsun.jpg
1914-cü ildə Şuşada keçirilən tamaşanın proqramı

Diliazərbaycanca
BəstəkarÜzeyir Hacıbəyov
LibrettoçuÜzeyir Hacıbəyov (Füzulinin qəzəlləri)
PersonajlarPersonajlar:
  • Rüstəm bəy — müflisləşmiş bəy, 45 yaşında.
  • Gülnaz — onun qızı, 15 yaşında.
  • Sərvər — tələbə, 25 yaşında.
  • Sənəm — Rüstəm bəyin qulluqçusu, dul, 30 yaşında.
  • Məşədi İbad — varlı tacir, 50 yaşında.
  • Həsənqulu bəy — millətçi, 40 yaşında.
  • Rüstəm bəyin tanışları:
    • Rza bəy — qəzetçi, 40 yaşında.
    • Həsən bəy — ziyalı, 40 yaşında.
    • Əsgər — qoçu, 30 yaşında.
  • Hambal — nökər
  • Məşədi Qəzənfər — hamamçı
  • Usta Məhərrəm — bərbər
  • Kərbəlayi Nəsir — tacir
  • hamamçılar
  • qoçular
  • alverçilər
Maska Lira.png

O olmasın, bu olsunÜzeyir bəy Hacıbəyovun ikinci musiqili komediyası (1911). Bəstəkarın XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan həyatının, məişətinin qüsurlarını dolğun ifadə edən 4 pərdəli (əvvəlcə 3 pərdəli idi) əsəridir. Burada müflisləşən və mənəviyyatca düşgünləşən zadəganların xəsisliyi, pulun gücünə fanatik inamı ilə seçilən varlı tacir zümrəsi ilə ittifaqa girmək cəhdi inandırıcı təsvir olunmuşdur.

İnsanın mənəvi azadlığı və ləyaqəti uğrunda mübarizə aparan, pulun hökmranlığı və sosial-məişət qayda-qanunları ilə barışmayan yeni nəslin nümayəndələri "əski" cəmiyyətə qarşı qoyulmuşdur. Əsərdə musiqi mühüm dramaturji rol oynayıb, hadisələrin gedişatına fəal yardım göstərir, qəhrəmanların xarakteristikasını dərinləşdirir. Buradakı mənfi qəhrəmanlar arasında puluna görə "yuxarı" təbəqələrin hörmət bəslədiyi tacir Məşədi İbad əsas obrazdır.

Məşədi İbad və Hambal

Onun musiqi partiyası ənənəvi xalq mahnı-rəqs havalarına əsaslanan orijinal parodiya uzərində qurulmuşdur. "Uzundərə" lirik xalq rəqsinin bir qədər dəyişdirilən melodiyasından istifadə olunmuş[1] və Məşədi İbadın ilkin xarakteristikasını verən "Mən nə qədər, nə qədər qoca olsam da" mahnısı bu yöndəmsiz, çirkin tacirin ifasında ifrat mubaliğəli səslənir. Əsərin sonuncu pərdəsində təkrarlanan bu mahnı Məşədi İbadın mənəvi məğlubiyyətini göstərir. Qalan mənfi obrazlar kütləvi musiqi portreti—səhnədə cərəyan edən hadisələrə təbii surətdə qoşulan xor parçaları ilə səciyyələndirilir. Əsərin ən parlaq satirik səhnələrindən biri Məşədi İbadın "qorxunc" dostlarının (bir-birini sevən Sərvərlə Gülnazı hədələyən şəhər qoçularının) kollektiv obrazını təsvir edən təmtəraqlı-təntənəli "Ey kimsən orda, aç qapını!" marş-xorudur. Birinci pərdədə Rüstəm bəyin qonaqlarının dava səhnəsinin musiqisi hay-küy və çaxnaşma mənzərəsini əks etdirən xor ilə əlamətdardır.

Sərvər, Gülnaz və Sənəm

Bu əsərdə Üzeyir bəy Hacıbəyov ilk dəfə olaraq lirik obrazların fərdi aləmini əks etdirən mahnı-ariya xarakterli melodiyalar yaratmışdır. Müsbət obrazlar, həm də, Məhəmməd Füzulinin qəzəllərindən istifadə olunan duetlərlə səciyyələndirilir. Sərvər və Gülnazın dərin, səmimi hisslərini açıqlayan zərif, xəyallarla dolu musiqi partiyaları "Arşın mal alan" və "Koroğlu"nun ariya üslubuna yol açmışdır. Üzeyir bəy Hacıbəyov bu musiqili komediyasında ilk dəfə olaraq qəhrəmanların əhvali-ruhiyyəsini deyil, xarakterini təcəssüm etdirmək yolu ilə gedərək, musiqi obrazlarının fərdiləşdirilməsinə nail olmuşdur. Bəstəkarın melodik istedadı bu əsərdə parlaq təzahürünü tapmışdır. Komediyanın ayrı-ayrı parçaları geniş şöhrət qazanmış və müstəqil əsərlər kimi ifa olunur. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci il aprelin 25-də Bakıda olub.

Baş rollarda Mirzağa Əliyev (Məşədi İbad), Hüseynqulu Sarabski (Sərvər) və Əhməd Ağdamski (Gülnaz) oynamışlar. Tamaşaya Üzeyir bəy Hacıbəyov özü dirijorluq etmişdir. Sonralar musiqili komediya müxtəlif dillərə tərcümə olunmuş, Zaqafqaziya şəhərlərində, Türkiyədə, Bolqarıstanda, Yəməndə və s. ölkələrdə tamaşaya qoyulmuşdur. Əsərin ədəbi mətni ilk dəfə 1912-ci ildə Bakıda, Orucov qardaşları mətbəəsində nəşr olunmuşdur. Musiqili komediya 2 dəfə ekranlaşdırılmışdır.[2]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda O olmasın, bu olsun (operetta) ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]