Abbas Mirzə Şərifzadə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abbas Mirzə Şərifzadə
Abbas-Mirzə Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə
Sharifzadeh.jpg
Doğum tarixi 22 mart 1893(1893-03-22)
Doğum yeri Şamaxı, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 16 noyabr 1938 (45 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfat səbəbi Repressiya
Həyat yoldaşı Hənifə Şərifzadə
Uşaqları Ərtoğrul Şərifov
Qaratay Şərifov
Firəngiz Şərifova
(Mərziyyə Davudovadan olan qızı)
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Peşəsi kinorejissor, teatr aktyoru[d], kino aktyoru, aktyor, teatr rejissoru[d]
Milliyyəti Azərbaycanlı
Fəaliyyət illəri 19081937
Mükafatları "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 1936 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1928
IMDb ID 2151583
abbasmirzasharifzade.info
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Abbas Mirzə Şərifzadə (tam adı: Abbas-Mirzə Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə; d. 22 mart 1893, Şamaxı, Bakı quberniyası, Rusiya İmperiyasıö. 16 noyabr 1938, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan teatrkino rejissoru, Azərbaycan SSR Əməkdar Artisti (1928), Azərbaycan SSR xalq artisti (1936).

Səhnə fəaliyyətinin 30 ili ərzində Şərifzadə həm Azərbaycan, həm də dünya dram əsərlərindən onlarla rol oynamışdır. İlk növbədə faciə aktyoru kimi tanınıb. Şərifzadə yaradıcılığının zirvəsi Uilyam Şekspirin faciələrində yaratdığı obrazlar hesab olunur. O, Azərbaycan Dram Teatrının tarixində mühüm rol oynamışdır. 1926-cı ildən Azərbaycan Dövlət Opera Teatrının baş rejissoru olub.

Azərbaycanda Stalin repressiyalarının qurbanlarından biri olan Şərifzadə, 1937-ci ilin dekabr ayında saxtakar işdə ittiham edilərək həbs olundu və təqribən bir il sonra dindirilmədən və işgəncələrdən sonra güllələndi. 1955-ci il sentyabrın 17-də Şərifzadənin ittihamına dair işə SSRİ-nin Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının qərarı nəticəsində bəraət alıb.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Abbas Mirzə Şərifzadə 1893-cü il dekabrın 12-də Şamaxının Yuxarı Qala məhəlləsində ziyalı ailəsində anadan olub. Onun atası Mirzə Rəsul Şərifzadə müəllim, anası Mələk-Nisə erkən vəfat etmişdir. Mirzə Rəsul həyat yoldaşının vəfatından sonra ikinci dəfə Fərruxbəyim adlı evdar qadın ilə ailə qurdu. Seyid Əzim Şirvaninin açdığı yeni "Üsuli-Cədid" məktəbində dərs deyən Mirzə Rəsul Şamaxının ən hörmətli müəllimlərindən sayılırdı. Bundan əlavə, Mirzə Rəsul teatrla da maraqlanırdı.

1895-ci ildə Şərifzadə ailəsi Şamaxıda dağıdıcı zəlzələdən sonra Bakıya köçmək məcburiyyətində qalmışdı. İlk təhsili evdə atasından alan Abbas Mirzə 1903-cü il sentyabr ayının 21-də ikinci rus-tatar (rus-türk) məktəbinə daxil olub. 1906-cı ildə Şərifzadə Bakıda III Aleksandr adına ilk kişi gimnaziyasının hazırlıq sinfinə qəbul edilir. Gimnaziyaya yenicə daxil olan Şərifzadə vaxtlarda keçirilən tədbirlərin birində müəlliminə yaxınlaşıb, şeir demək istədiyini bildirir. Müəllim onun sözünü yerə salmır. Səhnəyə çıxan Şərifzadə əvvəlcə çaşsa da, özünü toplayır, Lermontovun "Şairin ölümü" şeirini şövqlə ifa edir. Sonralar özü bu haqda belə deyirdi:

" Şeiri söyləyəndə elə bilirdim, dilim ağzımda şişib. Bədənim gah qızıb, gah soyuyurdu. Ancaq bütün diqqətim şeirin sözlərində, məna və məzmunundaydı. Bu məni bir tərəfdən sakit edir, bir tərəfdən daha da coşdururdu. Yavaş-yavaş hiss etdim ki, tamaşaçılardan çəkinmirəm. "

Abbas Mirzə oyun, tamaşa anlayışı ilə ilk dəfə əmisi Mirzə Məmməd Tağının sayəsində tanış olub. Teatr sənətinə meyllənən Mirzə Məmməd Tağı dini tamaşalar hazırlayırdı. Günlərin birində də o, "Şəbeh" tamaşasında əsir qız uşağı rolunu qardaşı oğlu Abbasa tapşırır. Özü isə bu tamaşada Şümüru oynayırdı. Ancaq Abbas Mirzə Şərifzadə ilk rolunun öhdəsindən gələ bilmir. Tamaşada cərəyan edən hadisələrin ən kuliminasiya nöqtəsində, əlində qılınc olan Şümür əsir qızın üstünə yeriyən anda, Abbas Mirzə qışqıra-qışqıra bir kənarda toplaşıb, bu səhnəyə baxan qadınların arasında olan anasının yanına qaçır. Dindarların mərasimini pozan 9 yaşlı olan Abbas Mirzə Şərifzadəyə camaat möhkəm qəzəblənir.

Teatr və kinoda[redaktə | əsas redaktə]

Yaradıcılığının başlanğıcı[redaktə | əsas redaktə]

Hələ məktəbli ikən, Şərifzadə həvəskar teatr tamaşalarında iştirak edirdi. 1908-ci ildən bəri peşəkar səhnədə oynayaraq, o taleyini əbədi teatrla bağladı. 1908-ci ildə Müsəlman Dram Artistləri dəstəsinin hazırladığı Molyerin "Zorən təbib" komediyasında lal qız rolunda ilk dəfə peşəkar səhnəyə çıxır. 1909-cu il aprelin 24-də Balaxanıda "Dəmirçi Gavə" dramında Rüstəm rolunu oynamışdır. Həmin ilin sentyabrında Şərifzadə gimnaziyasının üçüncü sinfinə keçərkən xəstələndi və məktəbi tərk etdi. 1909-cu il noyabrın 9-da Məhəmməd Ehsanın "Cəvdət bəy" dramında Şakib roluna görə "Kaspi" qəzetində çap edilən resenziyada təriflənmişdir.

Çox qısa zamandan sonra Şərifzadə Azərbaycan peşəkar teatr sənətinin banisi hesab olunan Hüseyn Ərəblinskinin mək­tə­bi­nin şa­gir­di və da­vam­çı­sı ki­mi şöh­rət tap­dı. Ərəblinski Şərifzadənin yaradıcılığına böyük təsir göstərmişdir.

1910-cu illər[redaktə | əsas redaktə]

1910-cu ilə qədər Abbas Mirzə Şərifzadə "Səfa" və "Nicat" Xeyriyyə Cəmiyyətlərinin teatr truppasında aktyorluq edirdi. 1911-ci ildə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" pyesində baş rolu oynaması A.Şərifzadəyə böyük şəhrət qazandırır.

Fitri istedadı, mətin xarakteri ilə seçilən aktyor yalnız Azərbaycan aktyorlarının yetişməsində deyil, Türküstanda, İranda, Şimali Qafqazda və digər bölgələrdə də sənətkarların yetişməsinə təsir göstərir.

1913-cü ildən başlayaraq Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə, Orta Asiyaya, Şimali Qafqaza, İrana qastrollara çıxır, tamaşalara rejissorluq edirdi.

1920-ci illər[redaktə | əsas redaktə]

1930-cu illər[redaktə | əsas redaktə]

Həbs olunması[redaktə | əsas redaktə]

Dindirmə və güllələnməsi[redaktə | əsas redaktə]

Bəraət[redaktə | əsas redaktə]

Abbas Mirzə Şərifzadəyə yalnız İosif Stalinin ölümündən sonra bəraət verildi. Beləliklə, 17 ildən sonra ölkədə başlayan "Xruşşov əriməsi" zamanı ilk bəraət olunanlar arasında Abbas-Mirzə Şərifzadə də var idi.

SSRİ prokurorluğu 22134 nömrəli işi tamamilə saxta hesab etdi. 17 sentyabr 1955-ci ildə prokurorluğun etirazı ləğv edildi, cinayət işinin tərkibi olmadığı üçün cinayət işi dayandırıldı. Etiraz SSRİ Ali Məhkəməsi tərəfindən təsdiqləndi.

31 oktyabr 1955-ci ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyası Şərifzadənin oğlu Karataya qəbz verdi. Qəbzdə qeyd olunurdu: "Şərifov Abbas Mirzə Rəsul oğluna qarşı məhkəmə işi 17 sentyabr 1955-ci ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyası tərəfindən baxıldı. XXXX"

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yaradıcılığı və tənqid rəyləri[redaktə | əsas redaktə]

Aktyor ampluası[redaktə | əsas redaktə]

Aktyor ampluası[redaktə | əsas redaktə]

Şərifzadənin ifasında Cavidin qəhrəmanları[redaktə | əsas redaktə]

Şərifzadənin ifasında Şekspirin qəhrəmanları[redaktə | əsas redaktə]

Abbas Mirzə Şərifzadənin ifa etdiyi Uilyam Şekspirin personajları onun aktyorluq yaradıcılığının zirvəsi hesab olunur. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasına görə, Şərifzadə bu rolları olduqca elastik, psixoloji dərinliyi və həssaslıq ilə ifa etmişdir. Şərifzadə Hamlet, Otello və [[Makbet[[ rollarını məharətlə ifa edənlərdən biri kimi tanınırdı. Azərbaycan və Moskva mətbuatında Şərifzadənin Hamlet rolundakı çıxışı "Sovet teatrının böyük qələbəsi" kimi qiymətləndirilirdi.

Otello[redaktə | əsas redaktə]

Hamlet[redaktə | əsas redaktə]

Makbet[redaktə | əsas redaktə]

Şərifzadənin rollarının siyahısı[redaktə | əsas redaktə]

Siyahıda xronoloji qaydada Şərifzadənin oynadığı rolları və ilk tamaşaların tarixləri qeyd olunub.

Tamaşanın adı Müəllif Oynadığı rol Tarix
Zorən xəstə Molyer Lal qız 1908
Dəmirçi Gavə Şəmsəddin Sami Rüstəm 24 aprel 1909
Cəvdət bəy Məhəmməd Ehsan Şakib 4 noyabr 1909
Sərgüzəşti Mərdi-Xəsis Mirzə Fətəli Axundov Bədəl 11 dekabr 1909
Artistlərin həyatı Lentovski Əziz 18 dekabr 1909
Xatirə kitabı Matteri Daşa 2 fevral 1911
Ac həriflər Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev İştirakçılardan biri 11 mart 1911
Dəmirçi Gavə Şəmsəddin Sami Bəhram 11 aprel 1911
Qazavat Lanskoy Bestujev 25 may 1912
Dağılan tifaq Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Səlim bəy 29 iyun 1912
Hacı Kərim xan Ərdəbili Nəcəf bəy Vəzirov İsgəndər bəy 1 sentyabr 1912
Nümunə Nümunə Nadir Nümunə
Nümunə Nümunə Şumer Nümunə
Nümunə Nümunə Əşrəf bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Muğanna Nümunə
Nümunə Nümunə Pərviz Nümunə
Nümunə Nümunə Aslan Nümunə
Nümunə Nümunə Əsgər Nümunə
Nümunə Nümunə İslam bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Tariq Nümunə
Nümunə Nümunə Abasali Nümunə
Nümunə Nümunə Barklay-de-Tolli Nümunə
Nümunə Nümunə Söhrab Nümunə
Nümunə Nümunə Əbdürrəhman Nümunə
Nümunə Nümunə Rəcəb, Dəmir bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Ağa Məhəmməd şah Qacar Nümunə
Nümunə Nümunə Niftəli Nümunə
Nümunə Nümunə Qaçaq Kərəm Nümunə
Nümunə Nümunə Söhrab Nümunə
Nümunə Nümunə Kassio Nümunə
Nümunə Nümunə Ağacavad Nümunə
Nümunə Nümunə Nuşirəvan Nümunə
Nümunə Nümunə Abdulla Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Fəxrəddin Nümunə
Nümunə Nümunə Nəcəf bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Xosrov Nümunə
Nümunə Nümunə Səid bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Qurban Nümunə
Nümunə Nümunə Zabit Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Ənvər bəy Nümunə
Nümunə Nümunə Bəhram Nümunə
Nümunə Nümunə Ramiz Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Hambal Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Otello Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə İblis Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Aydın Nümunə
Nümunə Nümunə Cəlal Nümunə
Nümunə Nümunə Xlestakov Nümunə
Nümunə Nümunə İnsan Nümunə
Nümunə Nümunə Şeyda Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Markaron Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Nümunə Nümunə
Nümunə Nümunə Baron Nümunə
Ferdinand
Hamlet
Elxan
Seyran
Balaş
Qrabar
Eyvaz
Eyvaz
Eyvaz
Makbet
Gülab
Dubrovskiy
Denşik

Tamaşa quruculuğu[redaktə | əsas redaktə]

Rejissor fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Şəcərə[redaktə | əsas redaktə]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mirzə Əbdül-Rəsul
 
Mələk-Nisa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hənifə Akçurina
(1904–1980)
 
 
 
Abbas Mirzə Şərifzadə
(1893 — 1938)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mərziyyə Davudova
(1901 — 1962)
 
Qulam-Mirzə Şərifzadə
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ərtoğrul Şərifov
(1923–1973)
 
Qalina Şərifova
 
Qaratay Şərifov
(1925–1973)
 
Zeynəb Şərifova
 
 
 
Firəngiz Şərifova
(1924–2014)
 
Bala Ağa Qasımov
(ö. 2010)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Leyla Şərifova
 
 
 
Dilarə Şərifzadə
 
 
Fəridə Rzaquliyeva
 
Çingiz
 
Pərviz Qasımov
 
Elmira Qasımovа
 
Nərgiz Qasımovа
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kamran Vəliyev
 
 
Simuzər Rzaquliyeva
 
 
 
 
 
Eldar Qasımov
(d. 1989)
 
Murad Qasımov


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]