Mustafa ağa Vəkilov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mustafa ağa Vəkilov
Vəkilov Mustafa ağa Məmməd ağa oğlu
Mustafa ağa Vəkilov.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri Salahlı, Qazax qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Qafqaz canişinliyi, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi (44 yaşında)
Həyat yoldaşı Müqəddənisə Vəkilova
Atası Məmməd ağa Vəkilov
Anası Mədinə xanım Əmiraslan ağa qızı Şıxlinskaya
Milliyyəti azərbaycanlı
Təhsili
Fəaliyyəti professor

Vəkilov Mustafa ağa Məmməd ağa oğluAzərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri. Azərbaycanın ilk hüquq professoru, Sarbonna Universitetinin məzunu.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mustafa ağa Vəkilov 1899-cu ildə Qazax qəzasında görkəmli ictimai xadim Məhəmməd ağa Vəkilovun ailəsində anadan olmuşdur.[1] Atası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dəftərxana rəisi işləyib. Bibisi Badisəba xanım Vəkilova maarifpərvər ədib Firudin bəy Köçərlinin həyat yoldaşı olub. 1917-ci ildə Tiflis kişi gimnaziyasını bitirmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Tiflisdəki daimi nümayəndəliyində tərcüməçi işləmişdir. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini hüquq sahəsində davam etdirmək üçün Paris Universitetinə (Fransa) göndərilmişdir.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənmək üçün 1921-1922-ci illərdə Xalq komissarları Sovetinin sədri Nəriman Nərimanovun tapşırığı ilə xaricə ezam olunmuş xüsusi nümayəndənin hesabatında onun 2-ci kursa keçdiyi göstərilirdi. Universiteti bitirdikdən sonra hüquq magistri elmi dərəcəsi almışdır (1924).

Fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mustafa ağa Vəkilov təhsilini başa vurduqdan sonra Moskvaya, Kremlə gələrək orada MİK-in sədri N.Nərimanovla görüşüb. N.Nərimanov gənc hüquqşünasa Kremldə qalıb ixtisası üzrə işləməyi təklif edib. M.Vəkilov bu təklifi qəbul etməyib və 1924-cü ildə Bakıya qayıdıb. O, Bakıda Konyuktor Bürosunda əvvəlcə katib, sonra isə rəis vəzifəsində işləyib. Vəkilov 1924-1927-ci illərdə Azərbaycanın ədliyyə orqanları, 1927-1937-ci illərdə ali məktəblərində çalışmış, həmçinin elmi-tədqiqat, tərcümə və redaktə işi ilə məşğul olmuşdur.

1928-ci ildə M.Vəkilov öz xahişi ilə Ədliyyə Komissarlığındakı işindən azad edilib. Sonralar, əsasən, 1927-ci ildən dərs dediyi Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində pedoqoji və elmi fəaliyyətlə məşğul olub. AzDETİ təşkil olunduqda ali məktəbdə öz müəllimlik işinə fasilə verərək, buranın sovet quruculuğu və hüquq şöbəsinin aspiranturasına daxil olub. 1930-31-ci tədris ilinin sonlarında aspiranturanı bitirərək (aspiranturasının ilk buraxılışı) hüquq elmi üzrə dosent dərəcəsi alıb.Mustafa ağa Vəkilov iki iri elmi əsərin müəllifidir: «İnqilabdan əvvəlki Azərbaycanda nikah münasibətləri», «Hüquq və əxlaq». Hüquqi mövzularda əsərlər, həmçinin mülki hüquqdan qısa dərslik yazmış, "Rusca-Azərbaycanca lüğət" (Bakı, 1938) tərtib etmişdir.

1935-ci ildə gənc alim Azərbaycan SSR Konstitusiyası türk mətninin redaktoru olub. M.Vəkilov eyni zamanda tərcümə və redaktə işləri ilə məşğul olmuş, 1935-ci ildə professor dərəcəsi alaraq, pedoqoji fəaliyyətini davam etdirib. Beləliklə o, Azərbaycanın professor dərəcəsi alan ilk hüquqşünas alimi olub. 1941-ci ilin yanvarın 25-də XDİK yanında Xüsusi Müşavirədə Mustafa Vəkilova «antisovet-millətçi təşkilatda iştirakına görə” cəzasını islah-əmək düşərgəsində çəkməklə 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

M.Vəkilov 1943-cü il aprelin 30-da sürgündə vəfat edib.

Elmi əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • «İnqilabdan əvvəlki Azərbaycanda nikah münasibətləri»
  • «Hüquq və əxlaq»

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • ASE, c. 2, Bakı: 1978, səh. 460.
  • İsmayıl Umudlu. Vəkiloğulları. Bakı: “QAPP-poliqraf” nəşriyyatı, 2003.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "İlk hüquq professorunun zindan məktubları..." 2015-02-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-09-30.