Mustafa Mustafayev (mühəndis)
| Mustafa Mustafayev | |
|---|---|
.jpg) | |
| Doğum tarixi | 17 oktyabr 1895 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1972 (76–77 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Dəfn yeri | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Mustafayev Mustafa Hacı Rəhim oğlu (17 oktyabr 1895, Saloğlu, Qazax qəzası – 1972, Bakı) — azərbaycanlı mühəndis energetik, pedaqoq, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.
Bakı Real Məktəbində orta təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Tuluza Universitetinin energetika fakültəsində təhsil alıb.
Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıdıb və mühəndis-energetik kimi fəaliyyət göstərib. İkinci Dünya Müharibəsi başladıqdan sonra Şimali Qazaxıstana sürgün olunub. Sürgündən azad olunduqdan sonra 1961-ci ilə qədər Səmərqənddə yaşayıb və ixtisası üzrə fəaliyyət göstərib. Daha sonra Bakıya qayıdıb. Azərbaycan Sənaye İnstitutunda saat hesabı müəllim işləyib.
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]İlk illəri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mustafa Hacı Rəhim oğlu Mustafayev 1895-ci il oktyabrın 17-də Qazax qəzasının Saloğlu kəndində anadan olub.[1] 1907-ci ilin sentyabr ayından 1915-ci ilin aprel ayınadək Bakı Real Məktəbində orta təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra 2-ci rus-türk ibtidai məktəbində müəllim kimi işləməyə başlayıb.[2]
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Cümhuriyyəti elan olunub.[3][4] 1919-cu il sentyabrın 1-də Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919–1920-ci tədris ilində ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.[5][6][7] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.[8] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edilib.[9][10][11] 1919-cu il noyabrın 7-də Mustafa Mustafayev maarif nazirinə yazdığı məktubda Parisdə dövlət hesabına ali təhsil almaq istədiyini bildirib. 1919-cu il dekabrın 31-də təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin göstərdiyi yerdə 4 il işləyəcəyi haqqında və oxuyacağı dövlətin ərazisində heç bir siyasi və partiya işinə qoşulmayacağı haqqında dilkağızları verib. 1920-ci il yanvarın 14-də Mustafa Mustafayevə Azərbaycan Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilməsi haqqında 503 saylı vəsiqə verilib.[2]
Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıb.[12] Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.[13][14][15] Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.[14]
Bir müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə göndəriliblər. Mustafa Mustafayev Tuluza şəhərinə gedib və Tuluza Universitetinin energetika fakültəsində təhsil alıb.[1][16]
Aprel işğalından sonra cümhuriyyət tələbələrinin təqaüdlərinin verilməyində problemlər olduğu üçün Fransada təhsil alan tələbələr 1923-cü ildə Mustafa Mustafayevi özlərinə nümayəndə seçərək Bakıya göndəriblər. O, Bakıya gələrək 1923-cü il iyunun 15-də Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığına tələbələrin problemləri ilə bağlı geniş ərizə yazıb.[17] Tələbəlik illərində Mustafa bəy "Reno" şirkətinin müəssisələrində istehsalat təcrübəsi keçib. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra ona "Reno" şirkətində mühəndis kimi işləmək təklif olunub.[18][16]
SSRİ-də
[redaktə | vikimətni redaktə et]1927-ci ildə SSRİ-yə qayıdıb.[19][20] Bakıda mühəndis-energetik kimi bir sıra elektrik stansiyalarının və Bakı tramvay xəttinin tikintisində fəaliyyət göstərib.[21][20] Sonrakı illərdə Xalq Yerli Sənaye Komissarlığında mühəndis işləyib.[17]
İkinci Dünya Müharibəsi başladıqdan sonra həyat yoldaşı fransız olduğu üçün 1941-ci ildə, Mustafa Mustafayev isə 1942-ci ilin avqust ayında həbs olunublar. Mustafa bəy Şimali Qazaxıstana sürgün olunub. 1942-ci ilin sonunda həyat yoldaşı həbsdən azad olunub və Səmərqəndə köçüb. 1943-cü ilin noyabr ayında isə Mustafa bəy sürgündən azad olunub və Səmərqənd şəhərinə həyat yoldaşının yanına köçüb. 1961-ci ilədək Səmərqənddə mühəndis energetik kimi fəaliyyət göstərib. Bundan başqa o həm də riyaziyyat və fransız dilindən də dərs deyib. Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunda saat hesabı müəllim işləyib.[22]
Mustafa Mustafayev 1972-ci ildə Bakıda vəfat edib. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.[23]
Ailəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mustafa Mustafayev Qazax qəzasının Saloğlu kəndinin sakinləri Molla Hacı Rəhim Mustafayev və Gövhər xanım Abdulla ağa qızının ailəsində anadan olub.[1]
Mustafa Mustafayev Fransada yaşayarkən Janna Larude adlı fransız xanımla ilə ailə qurub.[22]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mənbə
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 847
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 848
- ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
- ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
- ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
- ↑ Tələbələrin yola salınması (South Azerbaijani). 13. Bakı: Azərbaycan qəzeti. 16 yanvar 1920. səh. 3.
- ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 87
- 1 2 Qəhrəmanlı, 2010. səh. 74
- ↑ Dünyaminqızı, Qərənfil. "99-dan biri: Avropada təhsil - Əməkdar jurnalist yazır..." www.tehsil.biz. 31 iyul 2023. 11 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 aprel 2026.
- 1 2 Dulayeva, 2003. səh. 74
- 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 849
- ↑ Qəhrəmanlı, 2010. səh. 78
- ↑ Dulayeva, 2003. səh. 75
- 1 2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 217
- ↑ Ağayev, Rövşən. "Cümhuriyyət tələbələri Fransada". www.elibrary.az. 525-ci qəzet. 15 fevral 2019. səh. 6. 27 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
- 1 2 Dulayeva, 2003. səh. 76
- ↑ Əhməd, Dilqəm. "Fransız həyat yoldaşından xatirə - Foto". Teleqraf (az.). 23 aprel 2021. 25 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 aprel 2026.
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 604. ISBN 978-9952-441-5-5.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). I. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 440. ISBN 978-9952-32-017-6. 15 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 472. ISBN 978-9952-32-017-6.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament (az.). II. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. 1998. səh. 992. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti (az.). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2018. səh. 468. ISBN 978-9952-8142-7-9. 13 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab (az.). Bakı: Mütərcim. 2018. səh. 152. ISBN 978-3-00-037560-6.
- Dulayeva, Zərifə. Страницы истории национальной интеллигенции (rus). Bakı: Azərbaycan tarix muzeyi. 2003. səh. 336. ISBN 5-8066-1605-3.
- Qəhrəmanlı, Nazif. Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif (az.). Bakı: Avropa nəşriyyatı. 2010. səh. 285. ISBN 978-9952-8032-2010.
- Nəzərli, Əzizə. Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг (PDF) (rus). Bakı. 2008. səh. 224.[ölü keçid]
- Tahirzadə, Ədalət; Tahirli, Oğuztoğrul. Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri (az.). Bakı: TEAS Press. 2016. səh. 1222. ISBN 978-9952-494-55-6. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
.jpg)
