Məzmuna keç

Cəfər Kazımov

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Cəfər Kazımov
Doğum tarixi 4 yanvar 1897(1897-01-04)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 14 avqust 1968(1968-08-14) (71 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Təhsili
Fəaliyyəti mədən mühəndisi, geoloq, pedaqoq
Partiyası
Mükafatları "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 1967
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Cəfər Kazımov (4 yanvar 1897, Bakı – 14 avqust 1968, Bakı) — azərbaycanlı dağ-mədən mühəndisi, geoloq, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.

Bakı Real Məktəbində orta təhsil alıb. 1916–1918-ci illərdə Moskva Kommersiya İnstitutunda, 1919–1920-ci illərdə isə Bakı Dövlət Universitetində ali təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, 1920-ci ildə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Frayberq Dağ-mədən Akademiyasında dağ-mədən mühəndisliyi üzrə təhsil alıb. Təhsil aldığı illərdə Almaniyada Sovet Azərbaycanı Tələbələri Birliyinin və Sovet Zaqafqaziyası Tələbələri Birliyinin katibi olub.

Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıdıb. 1925–1927-ci illərdə Bakıda Orconikidze rayonunda 5-ci mədəndə müdir müavini, 1927–1930-cu illərdə N. Nərimanov adına Sənaye Texnikumunda direktor müavini və texniki fənlər üzrə müəllim, 1930–1933-cü illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Ali Şurasının kadrlar şöbəsinin rəisi, Dövlət Plan Komitəsində bölüm sədri və Rəyasət Heyətinin üzvü, 1935–1937-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının Rəyasət Heyəti sədrinin müavini vəzifələrində çalışıb.

1938-ci ildə XDİK tərəfindən həbs olunub. Onu əks-inqilabi millətçi təşkilata üzv olmaqda, elm cəbhəsində pozuculuq işi aparmaqda və casusluq etməkdə ittiham edilərək islah-əmək düşərgəsinə sürgün ediblər. 1941-ci ildə Uxta kombinatında Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasına ixtisası üzrə elmi işçi təyin olunub. 1945–1946 və 1947–1948-ci illərdə SSRİ DİN Uxta kombinatının Şimali Timan ekspedisiyasının geoloji-axtarış işlərində iştirak edib. 1947-ci ildə ekspedisiya üzvləri Arktikada Sovet İttifaqının ən böyük uran yataqlarından birini aşkar ediblər. 1948-ci ilin noyabr ayında ağır iş şəraitinə görə Cəfər bəyin beyninə qan sızması baş verib və bədəninin sağ tərəfi iflic olub.

1955-ci ilin oktyabr ayında ona qarşı irəli sürülmüş ittihamların əsassız olduğu müəyyən edilib və Cəfər Kazımov bəraət alıb. Sovet uranının axtarışındakı xidmətlərinə görə, 1967-ci il oktyabrın 28-də SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İlk illəri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Cəfər Kazımov və bacısı Umleyla, 1917-ci il

Kazımov Cəfər Ələsgər oğlu 1897-ci il yanvarın 4-də Bakıda anadan olub. Əvvəlcə 6 sinifli şəhər məktəbində, daha sonra isə 1906–1916-cı illərdə Bakı Real Məktəbində orta təhsil alıb.[1][2][3] 1915-ci ildə atası vəfat etdikdən sonra qardaşı Ağahüseyn Kazımovun himayəsində böyüyüb.[1][4] Real məktəbi bitirdikdən sonra Moskva Kommersiya İnstitutuna daxil olub.[1][2][5] Burada təhsil aldığı müddətdə İran Hesabat-Borc Bankında hesabat bölməsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.[6][7]

1918-ci ildə Bakıya qayıdıb və sol eserlərin "Əkinçi" partiyasına üzv olub.[2][8]

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Cümhuriyyəti elan olunub.[9][10] Bu dövrdə Cəfər bəy "Səadət" Türk Hərbi Xəstəxanasında hesabdar vəzifəsində çalışıb.[5][11][12] 1919-cu il yanvarın 21-dən məsai naziri Aslan bəy Səfikürdski tərəfindən Azərbaycan Cümhuriyyəti Məsai Nəzarətinə katib təyin olunub.[12][13] Bakı Dövlət Universiteti açıldıqdan sonra 1919-cu il sentyabrın 1-də Cəfər Kazımov universitetin tibb fakültəsində təhsil almağa başlayıb.[14]

1919-cu il sentyabrın 1-də Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919–1920-ci tədris ilində ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanması məqsədilə 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.[15][16][17] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.[18] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edilib.[19][20][21]

1919-cu il noyabrın 1-də Cəfər Kazımov maarif nazirinə yazdığı məktubda Almaniyanın Manhaym şəhərindəki Politexnikumun mexanika bölməsində dövlət hesabına ali təhsil almaq istədiyini bildirib.[22] 1920-ci il yanvarın 13-də Cəfər Kazımova Azərbaycan Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilməsi haqqında vəsiqə verilib[22] və Cəfər bəy Bakı Dövlət Universitetindəki təhsilini yarım qoyaraq Avropaya yola düşüb.[22]

Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıb.[23] Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.[24][25][26] Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.[25]

Bir müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə göndəriliblər. Cəfər Kazımov Almaniyaya gedib və Frayberq Dağ-mədən Akademiyasında dağ-mədən mühəndisliyi üzrə təhsil almağa başlayıb.[5][2][8] Təhsil aldığı illərdə Almaniya Kommunist Partiyasına üzv olub,[2][8][27] Almaniyada Sovet Azərbaycanı Tələbələri Birliyinin və Sovet Zaqafqaziyası Tələbələri Birliyinin katibi olub. 1925-ci ildə təhsilini başa vurub.[2][8][28]

SSRİ-də

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Cəfər Kazımov həbsdə ikən.

Cəfər Kazımov 1925-ci ildə SSRİ-yə qayıdıb.[29][30] 1925–1927-ci illərdə Bakıda Orconikidze rayonunda 5-ci mədəndə müdir müavini, 1927–1930-cu illərdə N. Nərimanov adına Sənaye Texnikumunda direktor müavini və texniki fənlər üzrə müəllim,[12][30] 1930–1933-cü illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Ali Şurasının kadrlar şöbəsinin rəisi, Dövlət Plan Komitəsində bölüm sədri və Rəyasət Heyətinin üzvü, 1930–1932-ci illərdə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətində, 1932–1935-ci illərdə SSRİ EA Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Bölməsində, 1935-ci ildən isə SSRİ EA Azərbaycan Filialında fəaliyyət göstərib. 1937-ci ilədək SSRİ EA Azərbaycan Filialında Rəyasət Heyəti sədrinin müavini olub.[5][31][32]

1934-cü il iyunun 19-da Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Şurası "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşri haqqında" qərar qəbul etdi. Həmin qərara əsasən, tərkibində Cəfər Kazımovun da olduğu xüsusi komitə yaradılıb.[5][33][34]

1937-ci ilin may-iyul aylarında keçirilən XVII Beynəlxalq Geologiya Konqresinin təşkilat komitəsinin üzvü olub.[33][35][36] Konqres bitməmiş 1937-ci il iyulun 1-də SSRİ EA Azərbaycan Filialında Rəyasət Heyətinin iclasında onun fəaliyyəti ciddi tənqid olunub. İclasda Cəfər Kazımov ona həvalə olunmuş vəzifələri yerinə yetirməməkdə, bunun nəticəsində institut və şöbələrdə "xalq düşmənləri" və antisovet meyilli ünsürlərin artmasına şərait yaratmaqda, həmçinin ziyankarlığa yol verməkdə ittiham olunub və sədr müavini vəzifəsindən azad edilib.[37]

1938-ci il aprelin 4-də XDİK tərəfindən həbs olunub.[38][39] Həbs olunarkən yazdığı "Azərbaycanın dağ-mədən sərvətləri" adlı monoqrafiyası müsadirə olunaraq məhv edilib.[33][34] İstintaq dövründə işgəncələrə məruz qalıb.[38] Onu 1930-cu ildən Azərbaycanda fəaliyyət göstərən əks-inqilabi millətçi təşkilatın üzvü olmaqda, elm cəbhəsində pozuculuq işi aparmaqda və casusluq etməkdə ittiham ediblər. 1938-ci il aprelin 10-da bu ittihamları qəbul etməsə də, 1938-ci ilin iyun ayında özünü günahkar hesaba edib. Sonrakı istintaq prosesində isə son ifadələrinin yalan olduğunu və müstəntiqlər Mustafayev və Petruninin bu ifadələri ondan zorakılıq və işgəncə yolu ilə aldıqlarını bildirib.[40]

Ekspedisiyanın üzvləri: İvanov, Rüstəm Vəkilov, (?), Cəfər Kazımov, Arxangelsk, 1947-ci il.

1940-cı il yanvarın 26-da 5 illiyinə islah-əmək düşərgəsinə məhkum olunub.[38] Onu cəzasını çəkmək üçün Komi MSSR-in Uxta şəhərində yerləşən Şimal qütbü düşərgəsinə göndəriblər.[41] Bu düşərgədə professor Vladimir Boqaçyov, Mirşüca Ağamirovla birlikdə cəza çəkib.[42] 1941-ci ildə Cəfər Kazımovu Uxta kombinatında Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasına ixtisası üzrə elmi işçi təyin ediblər.[41] Burada o, azərbaycanlı geoloq Rüstəm Vəkilovun rəhbərliyi ilə işləyib. 1945-ci il aprelin 15-də həbs müddəti bitib və o düşərgədə 1945-ci il oktyabrın 1-ə qədər sərbəst muzdla geoloq-petroqraf işləyib.[12][42]

Cəfər Kazımov 1945-ci il oktyabrın 1-dən 1946-cı il dekabrın 20-dək və 1947-ci il aprelin 15-dən 1948-ci il yanvarın 10-dək Rüstəm Vəkilovun rəhbərlik etdiyi SSRİ DİN Uxta kombinatının Şimali Timan ekspedisiyasının geoloji-axtarış işlərində iştirak edib. 1947-ci ildə ekspedisiya üzvləri Arktikada Sovet İttifaqının ən böyük uran yataqlarından birini aşkar ediblər.[43]

1948-ci ilin noyabr ayında ağır iş şəraitinə görə Cəfər bəyin beyninə qan sızması baş verib və bədəninin sağ tərəfi iflic olub.[41][44][45]1949-cu ilin avqust ayında Azərbaycana qayıdıb. Ona Bakıda yaşamağa icazə verilmədiyi üçün Şamaxıya köçüb.[44][46] 1955-ci ilin oktyabr ayında ona qarşı irəli sürülmüş ittihamların əsassız olduğu müəyyən edilib və Cəfər Kazımov bəraət alıb.[47] Bundan sonra ona Bakıya köçməyə icazə veriblər.[44]

Şəxsi müraciətindən sonra 1955-ci il dekabrın 13-də Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzvlüyü bərpa olunub.[47]

Sovet uranının axtarışındakı xidmətlərinə görə, 1967-ci il oktyabrın 28-də SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə, Cəfər Kazımov "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.[41][48]

1968-ci il avqustun 14-də Bakıda vəfat edib[48][49] və Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunub.[27]

Ailəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Cəfər Kazımov və həyat yoldaşı Mariya xanım.

Cəfər Kazımov Bakı şəhər sakinləri Kərbəlayı Ələsgər Hacı Məstan oğlu və Xanım Mirzə Zeynalabdin qızının ailəsində anadan olub.[1][50][51] Bu evlilikdən Ağahüseyn, Cəfər və Umleyla adlı övladları olub.[5] Xanım Mirzə Zeynalabdin qızı 1909-cu ildə Kərbəlayı Ələsgər isə 1915-ci ildə vəfat edib.[1]

Cəfər bəyin qardaşı Ağahüseyn Kazımov 1892-ci ildə Bakıda anadan olub.[1][30] 1916-cı ildə Kiyev Universitetin tibb fakültəsini bitirib. Birinci Dünya müharibəsində həkim kimi iştirak edib. Bakıya qayıtdıqdan sonra 1918-ci ildə Hümmət Partiyasına üzv olub.[27] Aprel işğalından sonra 1920-ci il iyunun 5-dən 1921-ci il dekabrın 18-ə qədər Azərbaycan SSR Xalq səhiyyə komissarı olub. 1921-ci ildən Azərbaycan KP MK Rəyasət Heyətinin üzvü olub.[52] Azərbaycanda Stalin repressiyaları dövründə 1937-ci ildə həbs olunaraq güllələnib.[30][52][53]

Cəfər bəy 1927-ci ildə əslən polyak olan Mariya Nikolayevna Siosinskaya ilə ailə qurub. Mariya xanım 1902-ci ildə anadan olub. Bakıda Caparidze adına xəstəxanada 30 ildən çox cərrah işləyib.[54] Bu evlilikdək Leyla adlı qızları olub.[48] Mariya Kazımova 1998-ci ildə Bakıda vəfat edib.[55]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 5 6 Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 84
  2. 1 2 3 4 5 6 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 665
  3. ↑ Kərimova, 2005. səh. 423
  4. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 667
  5. 1 2 3 4 5 6 Ханджанбекова, Франгиз. "Судьбы первых студентов АДР, отправленных на учебу в Европу". Каспий. 10 oktyabr 2020. səh. 10-11. İstifadə tarixi: 27 aprel 2026.
  6. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 668
  7. ↑ Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 86
  8. 1 2 3 4 Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 85
  9. ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
  10. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
  11. ↑ Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 87
  12. 1 2 3 4 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 83
  13. ↑ Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 88
  14. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 671
  15. ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
  16. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
  17. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
  18. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
  19. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
  20. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
  21. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
  22. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 670
  23. ↑ Tələbələrin yola salınması (South Azerbaijani). 13. Bakı: Azərbaycan qəzeti. 16 yanvar 1920. səh. 3.
  24. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 87
  25. 1 2 Qəhrəmanlı, 2010. səh. 74
  26. ↑ Dünyaminqızı, Qərənfil. "99-dan biri: Avropada təhsil - Əməkdar jurnalist yazır..." www.tehsil.biz. 31 iyul 2023. 11 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 aprel 2026.
  27. 1 2 3 Əzraq, Fidan. "Türk əsgərlərini xilas edən, "xalq düşməni" kimi güllələnən həkim - İlk Sovet uran yatağını kəşf edən alimin qardaşı". Kulis.az (az.). 11 yanvar 2024. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  28. ↑ Tahirzadə, 2001. səh. 5
  29. ↑ Mərdanov, Tahirzadə, 2020. səh. 93
  30. 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 673
  31. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 674
  32. ↑ Jafarli, 2012. səh. 153
  33. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 675
  34. 1 2 Kərimova, 2005. səh. 424
  35. ↑ "Кязимов Джафар Алескерович". Бессмертный барак (rus). İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  36. ↑ Tahirzadə, 2001. səh. 9
  37. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 676
  38. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 677
  39. ↑ Kərimova, 2005. səh. 225
  40. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 683
  41. 1 2 3 4 Ханджанбекова, Франгиз. "Судьбы первых студентов АДР, отправленных на учебу в Европу". Каспий. 23 oktyabr 2020. səh. 11-12. İstifadə tarixi: 27 aprel 2026.
  42. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 678
  43. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 679
  44. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 682
  45. ↑ Мамедова, Лейла. "«Золотая сотня». Трагические судьбы талантливой молодежи АДР – ФОТО". 1news.az (rus). 4 iyun 2020. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  46. ↑ Kərimova, 2005. səh. 226
  47. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 684
  48. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 686
  49. ↑ "Кязимов Джафар Алескерович - горный инженер, репрессирован". ourbaku.com. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  50. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 664
  51. ↑ "Один из первооткрывателей крупнейших урановых месторождений на побережье Баренцева моря". 1time.az. 21 dekabr 2018. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  52. 1 2 "Кязимов Ага Гусейн Алескер оглы – врач, государственный деятель, репрессирован". ourbaku.com. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  53. ↑ "Кязымов Агагусейн Алескер оглы (1892)". ru.openlist.wiki. İstifadə tarixi: 30 aprel 2026.
  54. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 680
  55. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 689

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Cəfər_Kazımov&oldid=8894330"