Nəriman Nərimanov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nəriman Nərimanov
Nəriman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov
Nəriman Nərimanov
Bayraq
SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin ZSFSR-dən 1-ci Sədri
Bayraq
30 dekabr 1922 — 19 mart 1925
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Qəzənfər Musabəyov
Bayraq
ZSFSR İttifaq Sovetinin 1-ci Sədri
Bayraq
12 mart 1922 — 13 dekabr 1922
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Bayraq
Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri
Bayraq
28 aprel 1920 — 6 may 1922
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Qəzənfər Musabəyov
Bayraq
Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsinin Sədri
Bayraq
28 aprel 1920 — 19 may 1921
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: vəzifə ləğv edilib
Bayraq
Azərbaycan SSR-in 1-ci Xalq Xarici İşlər Komissarı
Bayraq
28 aprel 1920 — 6 may 1921
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Mirzə Davud Hüseynov
 
Partiya: Hümmət Sosial-Demokrat Təşkilatı
Azərbaycan Kommunist Partiyası
Təhsili: 1) Qori Müəllimlər Seminariyası
2) Novorossiysk Universiteti
İxtisası: Müəllim, həkim-terapevt
Dini: İslam
Doğum tarixi: 14 aprel 1870(1870-04-14)
Doğum yeri: Tiflis, Romanov Flag.svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi: 19 mart 1925 (54 yaşında)
Vəfat yeri: Moskva, Flag of the Russian SFSR.svg Rusiya SFSR, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Atası: Kərbəlayi Nəcəf
Anası: Həlimə xanım
Həyat yoldaşı: Gülsüm xanım Əliyeva
Uşaqları: Nəcəf Nərimanov
 
İmzası: İmzası

Nəriman Nərimanov (tam adı: Nəriman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov; 14 aprel 1870, Tiflis, Gürcüstan19 mart, 1925, Moskva, Rusiya) — Azərbaycanlı ictimai-siyasi xadim, yazıçı, publisist, həkim; Azərbaycan SSR-in 1-ci Xalq Xarici İşlər Komissarı; Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsinin Sədri; Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri; ZSFSR İttifaq Sovetinin 1-ci Sədri; SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin ZSFSR-dən 1-ci Sədri.

Azərbaycanın müsəlman şərqində nail olduğu bir çox ilklər, o cümlədən ilk konstitusiya onun adıyla bağlıdır. Nərimanov hakimiyyəti dövründə Azərbaycan xalqının adət və ənənələrinə dərin hörmət verilmiş, bütün dini və ənənəvi bayramlar rəsmi olaraq qeyri-iş günü hesab olunmuşdur. O, siyasətçidən əlavə bir maarifpərvər və dramaturq-yazıçı kimi Azərbaycan tarixində mühüm rol oynamış, ilk qiraətxananı açmışdır. Ədəbiyyatçı kimi Azərbaycan milli romanının ("Bahadır və Sona") və ilk tarixi faciənin ("Nadir şah") banisi kimi qalır. Onun hakimiyyəti dövründə bütün qonşu respublikalarla dostluq münasibəti saxlanılmışdır. Məsələn Türkiyədəki Qurtuluş Savaşına böyük dəstək vermiş və nəticədə Türkiyənin xəritədən silinməsinə qarşı verilən mücadilədə onlara böyük dəstək vermişdir. Daha sonralar Atatürk ona bu köməkliklərinin əvəzini verməyi təklif etdiyində isə N.Nərimanov ona "Paşam, Türk millətində bir ənənə vardır, qardaş qardaşa borc verməz, qardaş hər durumda qardaşının əlindən tutar." deyə cavab göndərmişdir.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Nəriman Nərimanov 1870-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olmuşdur[2]. 1890-cı ildə Qori seminariyasını, 1908-ci ildə Novorossiysk (Odessa) Universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdir.

1905-ci ildə Sosial-Demokrat "Hümmət" təşkilatınnın rəhbərliyinə daxil olmuş, Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının (RSDF(b)P) məramnaməsini Azərbaycan dilinə çevirmişdir. 1909-cu ildə həbs olunaraq Həştərxan şəhərinə sürgün edilmişdir.

1913-cü ildə Bakıya qayıdan Nərimanov fəhlələr arasında təbliğatla məşğul olmuşdur.

Artıq 1917-ci ildə N.Nərimanov "Hümmət" Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin sədri və RSDF(b)P Bakı Komitəsinin üzvü, "Hümmət" qəzetinin baş redaktoru idi.

1918-ci ilin martında Nərimanov Bakı Sovetində şəhər təsərrüfatı üzrə xalq komissarı təyin olunur. Həmin ilin iyun ayında ağır xəstəliklə əlaqədar olaraq Həştərxan şəhərinə müalicəyə göndərilir. Sağaldıqdan sonra həmin şəhərdə bir sıra partiya orqanlarında çalışır.

Poçt markası (1997)

N. Nərimanov 1919-cu ildə Moskvaya çağırılaraq RSFSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında (XİN) Şərq məsələləri üzrə Xalq komissarının müavini vəzifəsinə təyin edilir.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdikdən və Azərbaycan SSR elan edildikdən sonra N.Nərimanov Azərbaycan SSR Müvəqqəti İnqilabı Komitəsinin Sədri və Xalq Komissarları Sovetinin Sədri vəzifəsini tutur.

1922-ci ildə SSRİ yarandıqdan sonra SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədrlərindən biri seçilir.

N. Nərimanov 1925-ci ildə müəmmalı şəkildə ölmüş və Moskvada Kremlin divarları yaxınlığında dəfn edilmişdir.

Maraqlı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan tarixçilərindən bəziləri sovet dövründə Nərimanovun doğum tarixini 1870-ci il yazırdılar. Uzun müddət də Nərimanovun anadan olduğu tarix 1871-ci il yazıldı. Sonradan yenə də Nərimanovun doğum tarixi 1870-ci il göstərildi[3].
  • Azərbaycan ədəbiyyatında ilk romanı Nəriman Nərimanov yazmışdır. (Bahadır və Sona, 1896-1898)

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Gəncədə Nəriman Nərimanovun büstü
  • Nadir Şah (pyes)
  • Bahadır və Oğlu
  • Qonaqlıq
  • Bahadır və Sona (roman)
  • Şamdan bəy (pyes)
  • Pir (pyes)

Haqqında çəkilən filmlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nəriman Nərimanovun dəfni (film, 1925) (qısametrajlı sənədli film)
  2. Nəriman Nərimanov (film, 1966)
  3. Nəriman Nərimanov (film, 1972)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • "Nəriman Nərimanov". Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı müntəxəbatı (XIX-XX əsrlər). Üç cilddə. II cild. Bakı: Nasir, 2002. - səh. 465-512.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Nəriman Nərimanov ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikimənbədə Nəriman Nərimanov ilə əlaqəli məlumatlar var.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]