Şamdan bəy (dram)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
"Şamdan bəy yaxud dilin bəlası"

"Şamdan bəy (dram)"Nəriman Nərimanov tərəfindən 1895-ci ildə komediya janrında yazılmış dram əsəri. Yazıçının ikinci dram əsəri olan bu "Şamdan bəy"in ikinci adı "Dilin bəlası" da adlanır. Müəllif bu komediyanı milyonçu Ağa Musa Nağıyevin maddi yardımı ilə Bakıda, Quberniya idarəsi mətbəəsində ayrıca kitab şəklində çap etdirib.[1]

Məzmunu[redaktə | mənbəni redaktə et]

O, "Dilin bəlası, yaxud Şamdan bəy" (1895) komediyasında burjua cəmiyyətinin doğurduğu fəlakətlərə qarşı çıxır, Şamdan bəy obrazında dövrün lovğa, ikiüzlü dost görünüşlü düşmənlərini ifşa edirdi. Dramaturq bu əsərində ilk dəfə olaraq kapitalizm aləminin bəlalarından xilas olmaq üçün mütərəqqi qüvvələrin ittifaqı ideyasını irəli sürürdü.[2]

Nəriman Nərimanov "Dilin bəlası, yaxud Şamdan bəy" komediyasında kapitalizm münasibətlərinin formalaşdığı dövrdə hakim burjuaziya cəmiyyətinin əxlaq pozlunluğununu, riyakarlığını Şamdan bəy simasında açıb göstərir. Dörd məclisdən ibarət olan bu komediya sadə dramatik konflikt əsasında qurulmuşdur. Bu münaqişə insanlıqlarını itirmiş "Zəmanə fırıldaqçısı" Şamdan bəyə qarşı əsərin qəhrəmanı Yusifin dostları ilə birlikdə apardığı mübarizə əsasında yaranıb.[3] [4]

Dramaturq Şamdan bəyin son monoloqunda bir tərəfdən onun mənəvi sarsıntı keçirdiyini, buna baxmayaraq qaranlıq fikirlərdən əl çəkmədiyini göstərirsə, o biri tərəfdən onun intiharının əsl səbəbini nəzərə çatdırır. Şamdan bəy deyir:

" Çünki bundan da pis gün görmək istəmirəm. Bundan sonra qalıb nə edəcəyəm? Yemək yox, içmək yox, dost yox, aşna yox. Hamı məndən qaçır[5]. "

Obrazlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Yusif — mәdәniyyәtli, qulluq edәn cavan oğlan, Avropa libasında
  • Qulu — Yusifin nökәri
  • Xәdicә — Yusifin nişanlısı, 19 yaşında
  • Hacı İbrahim — Xәdicәnin atası, 40 yaşında
  • Nigar — onun övrәti, 50 yaşında
  • Nazlı — onun qulluqçusu, 20 yaşında
  • Niyaz bәy — Xәdicәnin dayısı, 40 yaşında, çәrkәzi libasında
  • Şamdan bәy — Yusifin dostu, 30 yaşında, çәrkәzi libasında, bığı yoğun
  • Sultan, Murad, Rәsul-- Yusifin dostları, cavan oğlanlar, 30 yaşında. Kimi Avropa libasında vә kimi çәrkәzi libasında
  • Rza bәy, Heydәr bәy, Nәcәf bәy — Şәhәrin mütәşәxxis bәylәrindәn, 40 yaşında, çәrkәzi libasında
  • Cәfәr — Hacı İbrahimin nökәri
  • Pәrzad qarı — qoca övrәt, 50 yaşında

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Nəriman Nərimanov şəxsiyyətinə yeni baxış". 2020-03-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-17.
  2. "Nəriman Nərimanov tarixdə". 2018-10-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-14.
  3. Nərimanov, Nəriman. Seçilmiş əsərləri. Bakı: "Nurlar". 2017. səh. 570 səh.
  4. Əhmədov, Teymur. Nəriman Nərimanovun dramaturgiyası. Bakı: "Nurlar". 2005. səh. 384. ISBN 9952-403-30-5.
  5. "Nəriman Nərimanov - Şamdan bəy" (Azərbaycan dili). ens.az. 2020-03-17 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]