Rəsul Rza

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Rəsul Rza
Rəsul İbrahim oğlu Rzayev
Rəsul Rza.jpg
Doğum tarixi 19 may 1910(1910-05-19)
Doğum yeri Göyçay, Romanov Flag.svg Rusiya İmperiyası
Vəfatı 1 aprel 1981 (70 yaşında)
Vəfat yeri Bakı. Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Həyat yoldaşı Nigar Rəfibəyli
Uşağı Anar
Vətəndaşlıq Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Milliyyəti azərbaycanlı
Fəaliyyəti şair
Əsərlərinin dili azərbaycanca
Mükafatları Hero of Socialist Labor medal.svg Stalin mükafatı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Şərəf Nişanı" ordeni
http://rasulrza.musigi-dunya.az

Rəsul Rza (tam adı: Rzayev Rəsul İbrahim oğlu; d. 19 may 1910, Göyçay – ö. 1 aprel 1981, Bakı) — azərbaycanlı şair, dramaturq, tərcüməçi, ictimai xadim, 1934-cü ildən Azərbaycan YB-nın üzvü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980), Azərbaycanın Xalq şairi (1960), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1951), Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi (1945).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rəsul Rza 1910-cu il may ayının 19-da Azərbaycanda anadan olmuşdur. 1927-1937-ci illərdə Zaqafqaziya Kommunist Universitetində, Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunda, Moskva Millətlər İnstitutunda və Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda oxumuşdur.

Rəsul Rza Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının  sədri (1939), Azərbaycan Kinematoqrafiya naziri (1945-48), Azərbaycan Ensiklopediyasının baş redaktoru (1966-75), Asiya və Afrika Ölkələri ilə Respublika Həmrəylik Komitəsinin sədri (1960-81), Xəbərlər Mətbuat Agentliyi Respublika İdarə Heyətinin sədri (1966-75), SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü (1964 ildən), olmuşdur.

1981-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Məzarı Fəxri Xiyabandadır.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Rəsul Rzanın 90 illik yubileyi münasibətilə 2000-ci ildə buraxılmış poçt markası

Rəsul Rzanın "Bu gün" adlı ilk şeri 1927-ci ildə "Qığılcım" almanaxında (Tiflis) dərc olunmuşdur. İlk şerlərindən Rəsul Rza müasirlik ruhu ilə seçilən lirik şair kimi diqqəti cəlb etmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində hərbi müxbir olan Rəsul Rza, xalqın qəhrəmanlıq mübarizəsini, qələbəyə inamını, humanizmini əks etdirən əsərlər yaratdı ("Vətən" (1942), "İntiqam! İntiqam…" (1943) şer kitabları, "Ölməz qəhrəmanlar" (1942), "Qəzəb və məhəbbət" (1943) hekayə və oçerk topluları, "Vəfa" (1943) pyesi və s).

Bədii cəhətdən ən güclü əsərlərindən biri "Lenin" poemasıdır.

60-cı illərdə Rəsul Rza, yaradıcılığının mövzu dairəsi əhəmiyyətli dərəcədə yeniləşdi, poeziyasında intellektual mənbə, analitik bədii idrak, müasir həyat hadisələrinə fəlsəfi yanaşma meylləri gücləndi ("Şerlər" (1959), "Pəncərəmə düşən işıq" (1962), "Duyğular, düşüncələr" (1964), "Dözüm" (1965) şer kitabları). "Qızıl gül olmayaydı" (1958-61), "Bir gün də insan ömrüdür", "Xalq həkimi" (1961) poemalarında insanpərvərlik ideyaları əks olunmuşdur. "Rənglər" (1962) silsiləsində 20-ci əsr insanının mənəvi aləmi rənglərin doğurduğu assosiasiyalar vasitəsi ilə açılır. Müasirlik Rəsul Rzanın 70-ci illər yaradıcılığının da ("Dünən, bu gün, sabah" (1973), "Güneylər, quzeylər" (1977), "Üzü küləyə" (1979) kitabları) əsas mövzusudur.

Rəsul Rza və Nigar Rəfibəylinin Bakıda xatirə lövhəsi (Bakı)

Uşaqlar üçün də yazmışdır ("Balacaların şəkilli təbiət ensiklopediyası" seriyasından kitabçalar). Ədəbi-tənqidi və publisistik məqalələri oçerkləri var ("Mənim fikrimcə" kitabı, 1967).

Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin", Esxilin "Zəncirlənmiş Prometey" əsərlərini, V.Mayakovskinin şer və poemalarını, N. A. Nekrasovun "Rus elində kimin günü xoş keçir" poemasını, H. Lonqfellonun "Hayavata haqqında mahnı" poemasını, Lope de Veqa, V. Göte, C. Q. Bayron, A. S. Puşkin, H. Heyne, M. Y. Lermontov, T. Şevçenko, Ş. Petöfi, A. Blok, Nazim Hikmət, P. Elüar, F. Qarsia Lorka, V. Nezval, habelə müasir Asiya və Afrika şairlərinin əsərlərini azərbaycan dilinə çevirmişdir. Əsərləri bir sıra xarici dilə tərcümə edilmişdir. Bir çox şerlərinə musiqi bəstələnmişdir

R.Rzanın "Qızılgül olmayaydı" poeması Azərbaycan ədəbiyyatında repressiya qurbanları mövzusunda yazılmış ən dəyərli əsərlərdən biridir. Poemanın əsas mövzusu Müşfiqin həyatı və taleyidir. Bununla belə,R.Rza öz qəhrəmanının nümunəsində ümumiyyətlə 30-cu illər cəmiyyətinin faciəsini, sovet rejiminin antihumanist mahiyyətini açıb göstərmişdir. Poema lirik-epik səpkidə yazılmışdır. Əsər müəllifin nakam şairimiz Müşfiqin həyat yoldaşı Dilbər xanımla söhbəti şəklində başlanır. Rəsul Rza təhkiyənin bu formasını əsərin sonuna qədər davam etdirir.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Xalq şairi Rəsul Rza haqqında “Çinar ömrü” adlı film çəkilmiş və 2011-ci ildə Kinematoqrafçılar İttifaqında təqdimatı olmuşdur.[2] Filmin quruluşçu rejissoru Ramiz Həsənoğludur.[3]

2011-ci ildə "...Yaşıl atlas-ömürdən səhifələr" adlı bədii-sənədli film çəkilmişdir. Filmin təqdimatı Beynəlxalq Muğam Mərkəzində olmuşdur. Rejissoru Əhliman Qafarovdur.[4]

Şeirlərinə mahnılar[redaktə | əsas redaktə]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ağ rəngin simfoniyası (film, 2003)
  2. Azərbaycan elmi (film, 1969)
  3. Azərbaycan naminə! (film, 2004)
  4. Bəxtiyar (film, 1955)
  5. Böyük ömrün anları (film, 2006)
  6. Dəcəl dəstə (film, 1937)
  7. Dostluq himni (film, 1974)
  8. Eldən soruş (film, 1980)
  9. Göy rəngin melodiyası (film, 2003)
  10. Kəndlilər (film, 1939)
  11. Kölgələr sürünür (film, 1958)
  12. Qırmızı rəngin ekspressiyası (film, 2002)
  13. Qız Qalası (film, 1984)
  14. Qızıl gül olmayaydı... (film, 1965)
  15. Qızıl gül olmayaydı... (film, 1990)
  16. Mətbuat fədaisi (film, 2007)
  17. Ordenli Azərbaycan (film, 1938)
  18. Salam, Zeynəb! (film, 1982)
  19. Tikdim ki, izim qala. III film (film, 1998)
  20. Toğrul Nərimanbəyov (film, 1966)
  21. Üzeyir ömrü (film, 1981)
  22. Yaşıl rəngin qamması (film, 2002)
  23. Yuva qurdum söz içində. Məmməd Alim (film, 2007)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Yazıçı Rəsul Rzaya (Rəsul İbrahim oğlu Rzayevə) Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilməsi haqqında SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 may 1980-ci il tarixli Fərmanıanl.az saytı
  2. Cəvahir. “Çinar ömrü” təqdim olundu: [Kinematoqrafçılar İttifaqında Xalq şairi Rəsul Rza haqqında çəkilən eyni adlı filmin təqdimatı] //Mərkəz.- 2011.- 4 fevral.- S.3.
  3. Xəlilzadə, F. “Çinar ömür”n əzəməti: Yeni sənədli film: [Quruluşçu rejissoru Ramiz Həsənoğlu olan film xalq şairi Rəsul Rzanın həyat və yaradıcılığından bəhs edir] //Azərbaycan.- 2011.- 6 fevral.- S. 6; 525-ci qəzet.- 2011.- 5 fevral.- S. 18; Ədəbiyyat qəzeti.- 2011.- 4 fevral.- S.1, 2.
  4. Xalq şairi Rəsul Rzanın həyat və yaradıcılığından bəhs edən "...Yaşıl atlas-ömürdən səhifələr" adlı bədii-sənədli filmin təqdimatı: [BMM-də rejissor Əhliman Qafarovun eyni adlı filminin təqdimatı haqqında] //Ədəbiyyat qəzeti.- 2011.- 10 iyun.- S.2.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 79-84.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]