İzzəddin Həsənoğlu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İzzəddin Həsənoğlu
Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İzzəddin Həsənoğlu rəsmi (1).JPG
Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İzzəddin Həsənoğlu rəsmi.
İlk adı İzzəddin
Təxəllüsü Həsənoğlu, Puri-Həsən
Doğum tarixi XIII əsr
Doğum yeri Əsfərain, Xorasan
Vəfatı XIV əsr
Atası Həsən
Peşəsi Şair
Milliyyəti Azərbaycanlı
Fəaliyyəti Şair
Əsərlərinin dili Azərbaycanca, Farsca
Janr Qəzəl

İzzəddin HəsənoğluXIIIXIV əsrlərdə[1][2] yaşayıb, yaratmış, azərbaycan[3]farsca şeirlər yazmış sufi[4] şair.[5]

Həsənoğlunun həyat və yaradıcılığı haqqında ilk məlumat XV əsrdə yaşamış təzkirəçi Dövlətşah Səmərqəndinin 1487-ci ildə tərtib etdiyi "Təzkirətüş-şüəra" əsərindən aşkar edilmişdir.[6][7][8][2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İzzəddin Həsənoğlu XIII əsrin ikinci yarısında Xorasan vilayətinin Əsfərain şəhərində dünyaya gəlmiş və orada da yaşamışdır.[7][8][2] Sufi şeyxi Raziyəddin Əli Lələnin tələbəsi sufi şeyxi Cəmaləddin Əli Zakirin müridi olmuşdur.[9] Bundan sonra Şeyx İzzəddin Əsfəraini adı ilə də tanınmışdır.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanca olan şeirlərində "Həsənoğlu", farsca olan şeirlərində isə "Puri-Həsən" təxəllüsünü işlətmişdir. Divanı AzərbaycanRumda geniş yayılmış, şeirləri XIV əsrdə Xarəzm, Qıpçaq eliMisirdə oxunmuşdur.[8][10][11][2]

Həsənoğlunun azərbaycanca "Apardı könlümü bir xoş qəmərüz canfəza dilbər", "Necəsən gəl, ey yüzü ağım bənim" və "Əcəb bilsəm məni şeyda qılan kim" başlıqlı 3, farsca isə "Rəhmsiz xəlq olunubdur o nigarım, nə edim" başlıqlı 1 qəzəli məlumdur.[2]

Misirdəki Məmlük xanədanlığı dövrünün şairi Seyf Sarayi Həsənoğlunun "Apardı könlümü bir xoş qəmərüz canfəza dilbər" qəzəlinə[8][7], Anadoluda yaşayıb-yaratmış şairlər; NamusiÖmər ibn Məzidi isə şairin başqa bir qəzəlinə nəzirə yazmışdır.[8][2]

Həsənoğlunun "Əcəb bilsəm məni şeyda qılan kim" başlıqlı azərbaycanca qəzəli Türk ədəbiyyatı tədqiqatçısı Səadətdin Nüzhət (Ərgün) tərəfindən Ömər ibn Məzid tərəfindən 1437-ci ildə tərtib edilmiş "Məcmuatun-nəzair" məcmuəsindən aşkar edilmiş və 1928-ci ildə "Milli Məcmuə" adlı toplunun 9-cu cildində özü yazdığı məqalə ilə yayımlanmışdır.[8][12]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. H. Javadi and K. Burrill. AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature:"It was in the 13th and 14th centuries that a stylized poetry began to develop, partly due to Eastern Turkic traditions brought from Khorasan during the Mongol occupation. An early example is a couple of verses of Turkish and Persian poetry attributed to the late-13th-century minor poet Sheikh ʿEzz-al-Din Esfarāʾini, known as Ḥasanoḡlu or Pur-e Ḥasan (cf. Heyʾat, 1979, p. 26)."
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Sadıqova 2011, s. 33
  3. "History of Azerbaijan-Information about Azerbaijan history". Oriental Express Central Asia. http://azerbaijan.orexca.com/azerbaijan_history.shtml.
  4. "ORTA ƏSRLƏR ƏDƏBİYYATI"(azərb.)). azerbaijan.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2015-02-14 tarixində. http://web.archive.org/web/20150214113735/http://www.azerbaijan.az/_Culture/_Literature/literature_03_a.html. İstifadə tarixi: 2015-02-14.
  5. A. Caferoglu, «Adhari (azeri)», in Encyclopedia of Islam, (new edition), Vol. 1, (Leiden, 1986).
  6. Даулет-шах Алайе Самарканди, Тезкерет-ош-шаорае, Тегеран, 1337 с. г. х. (1958).
  7. 7,0 7,1 7,2 Mustafa Zərir, "Yusif və Züleyxa", Bakı, 1991, səh. 157-158
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 http://zaman.az/site/shownews.php?news_id=14975
  9. "İzzeddin Hasanoğlu". Azerbaycan Turk Edebiyyati. http://azerbaycan.diledebiyat.net/eski-azerbaycan-edebiyati/izeddin-hasanoglu.
  10. Mustafa Zərir, "Yusif və Züleyxa", Bakı, 1991, səh. 158
  11. Türkcə İslam Dünyası Ensiklopediyasında
  12. Sadıqova 2011, s. 42

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Sadıqova, Sevda (2011), «Bədii mətnin linqvistik təhlili», Bakı: Bakı Universiteti
  • Hüseyn Həşimli. İzzəddin Həsənoğlunun ədəbi irsi. Bakı: Elm və təhsil, 2016, 136 səh.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]