İzzəddin Həsənoğlu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
İzzəddin Həsənoğlu
Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İzzəddin Həsənoğlu rəsmi.
Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İzzəddin Həsənoğlu rəsmi.
İlk adı İzzəddin
Təxəllüsü Həsənoğlu, Puri-Həsən
Doğum tarixi XIII əsr
Doğum yeri Əsfərain, Xorasan
Vəfatı XIV əsr
Atası Həsən
PeşəsiŞair
MilliyyətiAzərbaycanlı
FəaliyyətiŞair
Əsərlərinin diliAzərbaycanca, Farsca
JanrQəzəl

İzzəddin HəsənoğluXIIIXIV əsrlərdə[1][2] yaşayıb, yaratmış, azərbaycan[3]farsca şeirlər yazmış sufi[4] şair.[5]

Həsənoğlunun həyat və yaradıcılığı haqqında ilk məlumat XV əsrdə yaşamış təzkirəçi Dövlətşah Səmərqəndinin 1487-ci ildə tərtib etdiyi "Təzkirətüş-şüəra" əsərindən aşkar edilmişdir.[6][7][8][2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İzzəddin Həsənoğlu XIII əsrin ikinci yarısında Xorasan vilayətinin Əsfərain şəhərində dünyaya gəlmiş və orada da yaşamışdır.[7][8][2] Sufi şeyxi Raziyəddin Əli Lələnin tələbəsi sufi şeyxi Cəmaləddin Əli Zakirin müridi olmuşdur.[9] Bundan sonra Şeyx İzzəddin Əsfəraini adı ilə də tanınmışdır.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanca olan şeirlərində "Həsənoğlu", farsca olan şeirlərində isə "Puri-Həsən" təxəllüsünü işlətmişdir. Divanı AzərbaycanRumda geniş yayılmış, şeirləri XIV əsrdə Xarəzm, Qıpçaq eliMisirdə oxunmuşdur.[8][10][11][2]

Həsənoğlunun azərbaycanca "Apardı könlümü bir xoş qəmərüz canfəza dilbər", "Necəsən gəl, ey yüzü ağım bənim" və "Əcəb bilsəm məni şeyda qılan kim" başlıqlı 3, farsca isə "Rəhmsiz xəlq olunubdur o nigarım, nə edim" başlıqlı 1 qəzəli məlumdur.[2]

Misirdəki Məmlük xanədanlığı dövrünün şairi Seyf Sarayi Həsənoğlunun "Apardı könlümü bir xoş qəmərüz canfəza dilbər" qəzəlinə[8][7], Anadoluda yaşayıb-yaratmış şairlər; NamusiÖmər ibn Məzidi isə şairin başqa bir qəzəlinə nəzirə yazmışdır.[8][2]

Həsənoğlunun "Əcəb bilsəm məni şeyda qılan kim" başlıqlı azərbaycanca qəzəli Türk ədəbiyyatı tədqiqatçısı Səadətdin Nüzhət (Ərgün) tərəfindən Ömər ibn Məzid tərəfindən 1437-ci ildə tərtib edilmiş "Məcmuatun-nəzair" məcmuəsindən aşkar edilmiş və 1928-ci ildə "Milli Məcmuə" adlı toplunun 9-cu cildində özü yazdığı məqalə ilə yayımlanmışdır.[8][12]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. H. Javadi and K. Burrill. AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature:"It was in the 13th and 14th centuries that a stylized poetry began to develop, partly due to Eastern Turkic traditions brought from Khorasan during the Mongol occupation. An early example is a couple of verses of Turkish and Persian poetry attributed to the late-13th-century minor poet Sheikh ʿEzz-al-Din Esfarāʾini, known as Ḥasanoḡlu or Pur-e Ḥasan (cf. Heyʾat, 1979, p. 26)."
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Sadıqova 2011, s. 33
  3. "History of Azerbaijan-Information about Azerbaijan history". Oriental Express Central Asia. http://azerbaijan.orexca.com/azerbaijan_history.shtml.
  4. "ORTA ƏSRLƏR ƏDƏBİYYATI"(azərb.)). azerbaijan.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2015-02-14 tarixində. http://web.archive.org/web/20150214113735/http://www.azerbaijan.az/_Culture/_Literature/literature_03_a.html. İstifadə tarixi: 2015-02-14.
  5. A. Caferoglu, «Adhari (azeri)», in Encyclopedia of Islam, (new edition), Vol. 1, (Leiden, 1986).
  6. Даулет-шах Алайе Самарканди, Тезкерет-ош-шаорае, Тегеран, 1337 с. г. х. (1958).
  7. 7,0 7,1 7,2 Mustafa Zərir, "Yusif və Züleyxa", Bakı, 1991, səh. 157-158
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 http://zaman.az/site/shownews.php?news_id=14975
  9. "İzzeddin Hasanoğlu". Azerbaycan Turk Edebiyyati. http://azerbaycan.diledebiyat.net/eski-azerbaycan-edebiyati/izeddin-hasanoglu.
  10. Mustafa Zərir, "Yusif və Züleyxa", Bakı, 1991, səh. 158
  11. Türkcə İslam Dünyası Ensiklopediyasında
  12. Sadıqova 2011, s. 42

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Sadıqova, Sevda (2011), «Bədii mətnin linqvistik təhlili», Bakı: Bakı Universiteti
  • Hüseyn Həşimli. İzzəddin Həsənoğlunun ədəbi irsi. Bakı: Elm və təhsil, 2016, 136 səh.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]