Ənvər Məmmədxanlı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ənvər Məmmədxanlı
Ənvər Qafar oğlu Məmməmədxanlı
Ənvər Məmmədxanlı.jpg
Doğum tarixi 29 fevral 1913(1913-02-29)
Doğum yeri Göyçay, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfatı 19 dekabr 1990 (77 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlıq Romanov Flag.svg Rusiya İmperiyası
ADR
Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Milliyyəti azərbaycanlı
Əsərlərinin dili azərbaycanca
Mükafatları Xalq yazıçısı
Vətən Müharibəsi Ordeni
"Şərəf Nişanı" ordeni "Şərəf Nişanı" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Qırmızı Ulduz" ordeni Suvorov ordeni ValourRibbon.png
Hero of Socialist Labor medal.svgSSRİ dövlət mükafatı
IMDb ID 1142021

Məmmədxanlı Ənvər Qafar oğlu — Azərbaycan yazıçısı, nasir, kinodramaturq, ssenarist, tərcüməçi, 1938-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının ssenari redaksiya heyətinin baş redaktoru (1946-1964), Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1963), Azərbaycan xalq yazıçısı (1987).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ənvər Məmmədxanlı 1913-cü il fevralın 29-da Göyçay şəhərində doğulmuşdur. Burada ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bakıda N. Nərimanov adına Sənaye texnikomunda təhsil almışdır (1926-1931). Sonra Bakıda mexaniki zavodda, energetika və elektrikləşdirmə idarəsində texnik, Azərbaycan Neft İnstitutu nəzdində olan elmi-tədqiqat institutunda texnik-elektrik işləmişdir (1931-1934). Eyni zamanda Azərbaycan Neft İnstitutunda iki il qiyabi təhsil almışdır. Azərnəşrin bədii şöbəsində redaktor və tərcüməçi (1934-1936), Moskvada Ali Kinematoqrafiya İnstitutunda müdavim (1936-1938)[1], "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ssenari şöbəsinin rəisi (1941-1942), İkinci dünya müharibəsi dövründə cənub-qərb cəbhəsində "Qızıl Ordu" cəbhə qəzetinin Azərbaycan redaksiyasının xüsusi müxbiri olmuşdur. Sonra redaksiya ilə birlikdə Stalinqrada göndərilmişdir. 1942-ci ilin axırlarında bir qrup Azərbaycan yazıçısı ilə Şimali Qafqaz cəbhəsində, 416-cı diviziyada olmuşdur. Bakıda Azərbaycan Radio Verilişləri Komitəsində redaktor kimi çalışmışdır (1943-1944). Yenidən Zaqafqaziya cəbhəsinə, oradan İrana hərbi xidmətə göndərilmişdir. Təbrizdə nəşr olunan "Vətən yolunda" ordu qəzeti redaksiyasıda xüsusi müxbir kimi çalışmışdır (1944-1946). Ordudan tərxis ediləndən sonra "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının ssenari redaksiya heyətinin baş redaktoru olmuşdur (1946-1964).

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbi fəaliyyətə 1930-cu illərdən başlamışdır. Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar olaraq Əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur. "Şərqin səhəri" ([bədii ədəbiyyatın tematikasında,növ və janrında,üslubunda,həyatı inikas formasında bir sıra yeni,əsaslı dəyişikliklər əmələ gəldi. Dinc quruculuq illərində ədəbiyyatımızın əsas qəhrəmanı olan qurucu,yaradıcı insan öz yerini Vətəni yadelli işğalçıardan müdafiə edən qəhrəman döyüşçüyə verdi. Onun müharibə illərində qələmə aldığı hekayələrdə,ümumən,o dövr publisistikamızda olduğu kimi,zamanın,günün təxirəsalınmaz tələbləri,adamlarımızın müqəddəs vəzifəsi canlı boyalarla öz əksini tapırdı.[2] Ədibin üslubunda təmkinli hekayəçiliklə,mübariz,döyüşkən,odlu publisistika vəhdət təşkil edirdi: "Qərb cəbhəsindən məktub", "Analar yollara çıxdılar", "Yeni ilin hökmü", "Silahlı dağlar", "Qanlı möhür", "Buz heykəl", "Haralısan əsgər qardaş?", "Ananın ölümü","Ulduz". [1947]]), "Od içində" (1951) pyesləri və "Şirvan gözəli" (1957) lirik komediyası tamaşaya qoyulmuşdur. "Şirvan gözəli" Zaqafqaziya teatr baharında birinci dərəcəli diploma layiq görülmüşdür. 1957-ci ildə onun Akademik Dram Teatrında tamaşaya qoyulan "Şərqin səhəri" əsəri SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. Amma mükafat alanların siyahısında müəllifin adı olmayıb.

Ənvər Məmmədxanlı Avropa və rus klassik yazıçılarından tərcümələr etmişdir. Kuba (1967), Türkiyə (1968), İspaniyada (1980) Sovet nümayəndə heyəti tərkibində səfərdə olmuşdur. İki dəfə "Şərəf nişanı" (1946-1949), "Qırmızı Əmək bayrağı" (1980-1983) və "İkinci dünya müharibəsi" (ikinci dərəcəli) ordenləri, döyüş medalları ilə təltif olunmuşdur.

1990-cı il dekabrın 19-da Bakıda vəfat etmişdir. Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Burulğan. Bakı: Azərnəşr, 1934, 119 səh.
  2. Bakı gecələri (hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1936, 214 səh.
  3. Ayna (kinossenari). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1939, 85 səh.
  4. Qərbə atəş. Bakı: Azərnəşr, 1943, 74 səh.
  5. Analar və yollar. Bakı: Azərnəşr, 1943, 126 səh.
  6. Dirilik çeşməsi. Bakı: Azərnəşr, 1944, 260 səh.
  7. 25 bahar (oçerk). Təbriz, 1945, 30 səh.
  8. And. Bakı: Azərnəşr, 1947, 319 səh.
  9. Hekayələr. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1954, 128 səh.
  10. Balaca Nərgiz. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1955, 52 səh.
  11. Hekayələr. Bakı: Azərnəşr, 1956, 185 səh.
  12. Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1960, 489 səh.
  13. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). I cild. Bakı: Yazıçı, 1985, 232 səh.
  14. Seçilmiş əsərləri (iki cilddə). II cild. Bakı: Yazıçı, 1985, 323 səh.
  15. Qızılqönçələr. Bakı: Gənclik, 1988, 88 səh.l
  16. Buz heykəl

Tərcümələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. M.Qorki. Özgə qapılarında. Bakı: Gənclik, 1981, 380 səh.
  2. M.Qorki. Uşaqlıq. Bakı: Gənclik, 1982, 240 səh.

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Babək (film, 1979)
  2. Bəxtiyar (film, 1942)
  3. Cazibə qüvvəsi (film, 1964)
  4. Fətəli xan (film, 1947)
  5. İntizar (film, 1969)
  6. İran Azərbaycanının paytaxtında (film, 1945)
  7. Leyli və Məcnun (film, 1961)
  8. Sovqat (film, 1942)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
  2. Müasir azərbaycan ədəbiyyatı,I cild,s.330-331,Bakı\2007

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
  • Azad, Ə. “Kinostudiyada bir gün” [Reportaj] //Ədəbiyyat və incəsənət.- 1964.- 13 iyun.
  • Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
  • Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı. I cild, Bakı\2007,502s.
  • Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
  • Karvan dayanmadı
  • HƏYATI AĞRIYAN ƏNVƏR MƏMMƏDXANLI
  • Oralarda kimlər var: Ənvər Məmmədxanlı-100
  • Babək haqqında sonuncu roman