Səməd ağa Ağamalıoğlu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Səməd ağa Ağamalıoğlu
Fotoqrafiya
bayraqAzərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədribayraq
6 may 1922 — 18 sentyabr 1929
Sələfi Muxtar Hacıyev
Xələfi Qəzənfər Musabəyov
bayraqZSFSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Azərbaycan SSR-dən sədribayraq
15 yanvar 1923 — 26 yanvar 1930
Sələfi vəzifə təsis edilib
Xələfi Qəzənfər Musabəyov
bayraqAzərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Xalq Komissarıbayraq
1920 — may 1921
Sələfi vəzifə təsis edilib
Xələfi Dadaş Bünyadzadə
bayraqAzərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Sosialistlər fraksiyasından deputatıbayraq
1919 — 1920

Doğum tarixi
27 dekabr 1867(1867-12-27)
Doğum yeri Qıraq Kəsəmən, Qazax, Yelizavetpol quberniyası, Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 6 oktyabr 1930 (62 yaşında)
Vəfat yeri Moskva, SSRİ
Dəfn yeri Fəxri Xiyaban

Səməd ağa Ağamalıoğlu (d. 27 dekabr 1867, Qıraq Kəsəmən, Qazax, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya İmperiyası – ö. 6 oktyabr 1930, Moskva, Rusiya SFSR) — inqilabçı, publisist, SSRİ dövlət xadimi, Azərbaycan SSR MİK sədri, ZSFSR MİK sədri, Sov.İKP MK Siyasi Bürosunun üzvü, ilk xalq torpaq komissarı, "Şərqdə Mədəni İnqilab"ın banisi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvü.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Səmədağa Həsən oğlu 1867-ci ildə Qazax qəzasısının Qıraq Kəsəmən kəndində, ağa ailəsində anadan olmuşdur. Qori Seminariyasında təhsil almışdır.1887-ci ildə Vladiqafqaz hərbi progimnaziyasını bitirmişdir.1905-ci ildə bütün varidatını xidmətçilərinə verərək 1905-1907 illər inqilabında əhalinin sosial - iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, insan hüquqlarını müdafiə etmək, daha dinc və ədalətli cəmiyyət qurmaq uğrunda fəal iştirak etmişdir. 1917-ci ilin aprelindən RSDFP-inin birləşmiş Komitəsi İcraiyyə komitəsinin və Yelizavetpol Sovetinin üzvü olmuşdur. 1918-ci ilin fevralında Tiflisə köçmüş, yerli bolşevik "Hümmət" təşkilatının görkəmli xadimlərindən, həmin təşkilatın orqanı "Gələcək" və "Pobujdeniye" Qəzetlərin redakotoru olmuşdur. 1918-ci ilin sonunda Bakıya gəlmişdir.

1920-ci ildən Sovet İKP üzvü olmuşdur. Müsavat parlamentində sosialist fraksiyasının üzvü olan Bolşeviklərin xəttinə tərəfdar çıxmış Müsavatçıların milli siyasətini qətiyyətlə pisləmiş, İngilis silahlı müdaxiləçilərinin Bakıdan çıxarılmasını Azərbaycan ilə sovet Rusiyası arasında ittifaq tələb etmişdir. 1930-cu ildə Moskvada vəfat edən Səməd ağa Ağamalıoğlu orada da dəfn olunmuş, sonradan cənazəsinin qalıqları Bakıya Fəxri Xiyabana köçürülmüşdür.

Azərbaycan SSR-də Ağamalıoğlunun adına kənd, ali məktəb, küçələr və s. vardı.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsindən sonra respublikanın ilk xalq torpaq komisarı, 1921-ci ildə Azərbaycan SSR MİK sədrinin müavini, SSRİ-nin 1-ci Sovetlər qurultayında (1922) SSRİ MİK üzvü, sonra SSRİ MİK Rəyasət heyətinin üzvü, 1922-1929-cu illərdə Azərbaycan SSR MİK sədri, habelə ZSFSR(Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası) MİK sədrlərindən biri olmuşdur. Dəfələrlə AK(b)P MK, ÜİK(b)P Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi tərkibinə seçilmişdir. 1922 il avqustun 11-də V.İ.Leninlə görüşmüş, respublikanın ictimai, siyasi və iqtisadi vəziyyəti haqqında məlumatlar vermiş, Azərbaycan SSRİ-sində istifadə olunan ərəb-fars əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz olunması və qadınlara çadranı çıxarma hüququnun verilməsi təkliflərini irəli sürmüşdür. V.İ.Lenin bu təklifləri çox bəyənmiş və bunu Şərqdə Mədəni İnqilab adlandırmışdır. Səməd ağa Ağamalıoğlu 1921-ci ildə yaradılmış Ümumittifaq Yeni Türk Əlifbası Komitəsinin sədri olmuşdur. Azərbaycanda və Sovet Şərqinin digər respublikalarında yeni latın əlifbasına keçilməsinə rəhbərlik etmişdir. Ağamalıoğlu geniş publisist fəaliyyət göstərmişdir.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • "Azərbaycanın siyasi vəziyyəti" (1919)
  • "Bizim yolumuz hayanadır?" (1924)
  • "Türk aləmində mədəni məsələlər" (1924)
  • "Türk-tatar xalqlarının təxirəsalınmaz mədəni ehtiyacları" (1925)
  • "Elmdən və tarixdən"; "Yeni türk əlifbasının müdafiəsində" (1927)
  • "Oktyabr inqilabı vz yeni əlifba", (1927)
  • "İki mədəniyyət"(1929)
  • "Namus" (1929)

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]