Həmdulla əfəndi Əfəndizadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Həmdulla əfəndi Əfəndiyev
Fotoqrafiya
bayraqAzərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvübayraq
7 dekabr 1918 — 30 aprel 1920

Təhsili Qori Müəllimlər Seminariyası
Doğum tarixi 1870(1870-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Qələgah kəndi, Dəvəçi nahiyəsi, Quba qəzası, Flag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi7 iyul 1929(1929-07-07)
Vəfat yeri Nargin adası, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Vəfat səbəbi Güllələnmə
Atasıİsmayıl əfəndi İbrahim əfəndi oğlu Əfəndiyev
AnasıXanım
Həyat yoldaşı4 həyat yoldaşı olub
Uşaqları13 övladı olub

Həmdulla əfəndi Əfəndizadə (1870 — 1929) — Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının fəal iştirakçılarından biri; Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvü, Sovet dönəmində Quba üsyanın (1920) başçısı.

Həmdulla əfəndi məşhur alim və övliya İbrahim əfəndinin (Əfəndi baba) nəvəsi, İsmayıl əfəndinin oğludur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həmdulla əfəndi Əfəndizadə'nin atası İsmayıl əfəndi

1870-ci ildə Quba qəzasında (indiki Şabran rayonu, Qələgah kəndində) anadan olub. İlk təhsilini kənd mollaxanasında və Qubadakı mədrəsədə almışdır. Daha sonra ikisinifli rus məktəbini bitirmiş (1906), ərəb, farsrus dillərini öyrənmişdir. Həmdulla Əfəndiyev ermənilərin 1918-ci ildə Azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdiyi soyqırımı zamanı daşnakların vəhşiliklərinin qarşısını almaqda xüsusi xidmətlər göstərən şəxslərdən olub. O Quba qəza komissarı Əli Bəy Zizikskinin komandanlığı altında ermənilərə qarşı təşkil olunan mübarizə dəstələrində vuruşub. 1918-ci ilin aprelində Dəvəçi nahiyəsinə soxulmuş erməni daşnakları dinc azərbaycanlılara qarşı soyqırımına başladıqda, Həmdulla əfəndi əlaltısı Qaçaq Mayılla birlikdə xalqı ayağa qaldıraraq ermənilərə qarşı vuruşmuşdur. Əfəndiyev Azərbaycanın siyasi həyatında yaxından iştirak etmiş,"İttihad" partiyasının fəal üzvlərindən olmuşdur. Azərbaycan Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun"una (1918, 19 noyabr) əsasən, Quba qəzasından Cümhuriyyət Parlamentinin tərkibinə daxil edilmiş, İttihad fraksiyası üzvü olmuşdur. 1920-ci il aprelin 27-də bolşeviklərin zirehli qatarı Azərbaycana soxulduqda, Əfəndiyev öz tərəfdarları ilə birlikdə onun qarşısını kəsməyə cəhd göstərmiş, lakin qüvvələr qeyri-bərabər olduğundan geri çəkilməyə məcbur olmuşdur. Ümumiyyətlə Həmdulla əfəndi, 18-ci illərdə David Gelovaninin, Amazapsın, Martıkyanın, Çurayevin, Abraab Velnutsun, 20-ci illərdə isə İ. Miluninin, Moravskinin, Şalomovun, Molonovun, Moyerin orduları ilə dəfələrlə üz-üzə gəlmiş, Şamaxıda qırğın törədən Lalayanı şəxsən öldürmüşdür. Azərbaycanda Sovet höküməti qurultuqdan sonra Həmdulla əfəndi, 25 oktyabr 1928-ci ildə həbs edilmiş və 1929 il 7 iyul tarixində Nargin adasında güllələnmişdir.


Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Quba ərazisində mövcud olan güclü dəstələrdən birinə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin keçmiş deputatı Həmdulla əfəndi Əfəndizadə rəhbərlik edirdi.

Sovet rejimi üçün təhlükəli xarakter alan bu üsyanlar Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1920-ci il sentyabrın 9-da keçirilən plenumunda ciddi müzakirə edilmişdi.

Plenum Quba üsyanını yatırmaq üçün Əliheydər Qarayev və Qoqoberidzeni ora ezam etmək barədə qərar qəbul etdi.

Üsyan sentyabrın birinci ongünlüyünün sonlarına qədər davam etdi. Çətinliklə yatırılan Quba üsyançılarının böyük silahlı dəstələrindən birinin rəhbəri Həmdulla əfəndi Şamaxı ilə sərhəd olan yüksək dağ kəndlərinə çəkildi.

Üsyançı kəndlər isə qırmızıların nəzarəti altına keçdi[1].

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Sovet işğalına qarşı üsyanlar (1920-22)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Qaffarov T., Azərbaycan tarixi (1920-1991), B., 1999;
  • Rəhmanlı N., Çıraqqala yurdunun övladlan, B., 2002.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Həmdulla əfəndi Əfəndizadə // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2004. — 2 cilddə. — I  cild. — Səhifələrin sayı:  440. — Səh.: 352. — ISBN 9952-417-14-2.