Həmdulla əfəndi Əfəndizadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Həmdulla əfəndi Əfəndiyev
İsmayıl əfəndi oğlu Həmdulla əfəndi Əfəndiyev
Həmdulla əfəndi Əfəndiyev
Bayraq
Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvü
Bayraq
7 dekabr1918 — 30 aprel 1920
 
Təhsili: Qori Müəllimlər Seminariyası
Doğum tarixi: 1870-cı il
Doğum yeri: Rusiya İmperiyası, Azərbaycan, Quba qəzası, Dəvəçi nahiyəsi, Qələgah kəndi
Atası: İsmayıl əfəndi İbrahim əfəndi oğlu Əfəndiyev
Anası: Xanım
Həyat yoldaşı: 4 həyat yoldaşı olub
Uşaqları: 13 övladı olub

Həmdulla əfəndi Əfəndiyev (1870-1929) — Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının fəal iştirakçılarından biri; Azərbaycan Demokratik Respublikasının parlamentinin üzvü, Sovet dönəmində Quba üsyanın (1920) başçısı.

1870-ci ildə Quba qəzasında (indiki Şabran rayonu, Qələgah kəndində) anadan olub. Həmdulla əfəndi məşhur alim və övliya İbrahim əfəndinin (Əfəndi baba) nəvəsi, İsmayıl əfəndinin oğludur.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Quba ərazisində mövcud olan güclü dəstələrdən birinə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin keçmiş deputatı Həmdulla əfəndi Əfəndizadə rəhbərlik edirdi.

Sovet rejimi üçün təhlükəli xarakter alan bu üsyanlar Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1920-ci il sentyabrın 9-da keçirilən plenumunda ciddi müzakirə edilmişdi.

Plenum Quba üsyanını yatırmaq üçün Əliheydər Qarayev və Qoqoberidzeni ora ezam etmək barədə qərar qəbul etdi.

Üsyan sentyabrın birinci ongünlüyünün sonlarına qədər davam etdi. Çətinliklə yatırılan Quba üsyançılarının böyük silahlı dəstələrindən birinin rəhbəri Həmdulla əfəndi Şamaxı ilə sərhəd olan yüksək dağ kəndlərinə çəkildi.

Üsyançı kəndlər isə qırmızıların nəzarəti altına keçdi[1].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İlk təhsilini kənd mollaxanasında və Qubadakı mədrəsədə almışdır. Daha sonra ikisinifli rus məktəbini bitirmiş (1906), ərəb, farsrus dillərini öyrənmişdir. 1918-ci ilin aprelində Dəvəçi nahiyəsinə soxulmuş erməni daşnakları dinc azərbaycanlılara qarşı soyqırımına başladıqda, Həmdulla əfəndi əlaltısı Qaçaq Mayılla birlikdə xalqı ayağa qaldıraraq ermənilərə qarşı vuruşmuşdur. Əfəndiyev Azərbaycanın siyasi həyatında yaxından iştirak etmiş,"İttihad" partiyasının fəal üzvlərindən olmuşdur. Azərbaycan Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun"una (1918, 19 noyabr) əsasən, Quba qəzasından Cümhuriyyət Parlamentinin tərkibinə daxil edilmiş, İttihad fraksiyası üzvü olmuşdur. 1920-ci il aprelin 27-də bolşeviklərin zirehli qatarı Azərbaycana soxulduqda, Əfəndiyev öz tərəfdarları ilə birlikdə onun qarşısını kəsməyə cəhd göstərmiş, lakin qüvvələr qeyri-bərabər olduğundan geri çəkilməyə məcbur olmuşdur. Ümumiyyətlə Həmdulla əfəndi, 18-ci illərdə David Gelovaninin, Amazapsın, Martıkyanın, Çurayevin, Abraab Velnutsun, 20-ci illərdə isə İ. Miluninin, Moravskinin, Şalomovun, Molonovun, Moyerin orduları ilə dəfələrlə üz-üzə gəlmiş, Şamaxıda qırğın törədən Lalayanı şəxsən öldürmüşdür. Azərbaycanda Sovet höküməti qurultuqdan sonra Həmdulla əfəndi, 25 oktyabr 1928-ci ildə həbs edilmiş və 1929 il 7 iyul tarixində Nargin adasında güllələnmişdir.

Həmdulla əfəndi Əfəndizadə'nin atası İsmayıl əfəndi

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Sovet işğalına qarşı üsyanlar (1920-22)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II cild. Bakı 2004. s. 352