Qələgah

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
QƏLƏGAH

41°12′54″ şm. e. 48°52′16″ ş. u.HGYO


Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rayon Şabran rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı UTC+04:00
Əhalisi
Əhalisi 255 nəfər
Xəritəni göstər/gizlə
Qələgah xəritədə
Qələgah
Qələgah

QələgahAzərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Yerli tələffüz formaları "Qalagə", "Qələyə", eləcə də "Qələgah" və yaxud "Qələgah"dır.

Sözün birinci komponenti olan qala (qələ) sözü yerli şivələrdə qala və yaxud qələ varianlarında işlənmişdir. Gah komponenti yerli şivələrdə gəh və gə variantlarında işədilir.Mənşəcə İran dillərinə məxsus olan gah ünsürü həmin dillərdə (xüsusilə qədim və orta fars dillərində) "yer, məkan", "vaxt", "taxt-tac" mənaları daşıyan müstəqil söz kimi işlənmişdir. Müasir İran dillərində gah söz-şəkilçi funkisyasını yerinə yetirir. Linqvistik və ekstralinqivistik faktlar göstərir ki, bu yolla yaranmış mürəkkəb oykonimlər Azərbaycan toponimlər sistemində qədim yaşayış məntəqəsi adlarındandır. Onlar "gah"ın həm İran, həm də türk dillərində məhz müstəqil leksik vahid kimi işləndiyi dövrlərdə meydana gəlmişdir. Həm də toponimlərin tərkibindəki bu format başqa mənalarda deyil, məhz "yer, məkan" mənasında işlənmişdir. Topoformatın incə semantik çalarına diqqət edildikdə məlum olur ki, onda "yer, məkan" mənası ilə yanaşı, "kənd,yaşayış yeri, yaşayış məskəni" çaları daha güclüdür. Bu cəhətdən onun keçmişində, əsasən oykonim yaradan formant kimi işləndiyini qəbul etmək olar. Gah komponentli oykonimlər Azərbaycanın şimal-şərq və cənub-şərq zonaları üçün səciyyəvidir. Oykonim qala və tat dilində məkan, yer bildirən "gə" sözlərindən ibarət olub "qala olan yer, qala yeri"mənalarını ifadə edir.[1]

Qələgah (Qalagah) kəndi yanında ilkin orta əsrlərdə mühüm müdafiə əhəmiyyəti olan Xursan (Xurs) qalası olmuşdur. Qala dağıldıqdan sonra buraya köçüb gələnlər buranı sadəcə Qalagah (Qalayeri) adlandırmışlar.

VI əsrdə Sasanilərin Qafqaz Albaniyası arasında mərzivanlar oturan on bir vilayətə bölmüşdülər. Bu vilayətlərdən biri də Xursanşahlıq olmuşdur. Banazirinin (IX əsr) məlumatına görə ləzgiləri tabe vəziyyətinə salmış Xursan hakimləri əvvəllər ərəblərə müqavimət göstərsələr də, sonralar onların vassalığını (asılığını) qəbul etməyə məcbur olmuşlar. Xursanın ərazisi X əsrin ortalarında Şirvanşah Məhəmməd ibn Yəziddin dövründə Şirvan şahlığına qatıldı.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin əhalisi 255 nəfər təşkil edir. Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.

İnfrastruktur[redaktə | əsas redaktə]

Kənd 19 iyul 2013-cü ildə ölkə Prezidentinin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran-Pirəbədil-Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti. 2 cilddə. Bakı-2007. II cild, səh.11.
  2. "İlham Əliyev Şabran-Pirəbədil-Zeyvə avtomobil yolunun açılışında iştirak etmişdir". president.az.  (azərb.)