Aslan Hacızadə (Berkan)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aslan Berkan
Aslan Nəsib oğlu Hacızadə
Aslan Berkan.jpg
Doğum tarixi 1897(1897-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Tərtər
Vəfat tarixi 7 may 1957(1957-05-07)
Vəfat yeri İzmir
Xidmət illəri 1917-1955
Rütbə Polkovnik
Döyüşlər

Aslan Hacızadə - Azərbaycan Cümhuriyyəti ordusunun topçu briqadasının zabiti, Qurtuluş savaşının iştirakçısı, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin polkovniki. Türkiyəyə mühacirət etdikdən sonra bir müddət Aslan Qarabağlı olaraq tanınsa da, Türkiyədə soyad qanununun çıxmasından sonra Berkan soyadını götürmüşdür.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

1897-ci ildə Qarabağ əyalətinin Cavanşir qəzasının mərkəzi olan Tərtər şəhərində anadan olmuşdur. Atası tacir Hacızadə Nəsib bəydir. 1917–ci ildə orta təhsilini bitirikdən sonra, könüllü olaraq hərbi xidmətə yollanmış, Gəncədə yerləşən 5-ci Yelizavetpol nişançı alayında hərbi ximətə başlamışdır. 1918-ci ildə Gəncə şəhərində açılan hərbi məktəbə daxil olmuşdur. Təhsilini topçuluq üzrə tamamladıqdan sonra zabit namizədi olaraq Azərbaycan Cümhuriyyəti Ordusunda xidmətini davam etdirmişdir. GəncəQarabağ üsyanlarından sonra sağ qalmış hərbiçilərlə birlikdə Türkiyəyə çəkilir və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qərarıyla Kazım Qarabəkir paşanın komandanlıq etdiyi Şərq ordusunun (15-ci kolordu) sıralarına qəbul olur. 1928-ci ildə Topçu məktəbindən məzun olduqan sonra baş leytenant (üst teymən) rütbəsi ilə təltif edilərək Sivas şəhərində yerləşən Topçu alayında batareya komandiri vəzifəsinə təyin olunur. 1933-cü ildə kapitan, 1940-cı ildə mayor, 1946-cı ildə polkovnik–leytenant rütbəsi ilə təltif olunan Aslan Berkan, 1950-ci ildə xidmətləri nəzərə alınaraq Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin komandanlığı tərəfindən polkovnik rütbəsinə layiq görülmüşdür.

Döyüş yolu[redaktə | əsas redaktə]

Şamxor döyüşü[redaktə | əsas redaktə]

İnqilabdan sonra Zaqafqaziya Komissarlığının tələbi əsasında Cənubi Qafqazı tərk edən rus hərbi hissələri silahlarını təhvil verməli, həmin silahlar yeni yaradılmış milli hissələrin təchizinə yönəldilməli idi. Lakin bir çox hallarda rus qoşun hissələri silahları təhvil vermək istəmir, Gürcüstandan Azərbaycana keçib, şimala doğru hərəkət edərkən bolşeviklərin və rus qoşunlarında xidmət edən erməni hərbiçilərin təhriki ilə silahlarını Bakıda Stepan Şaumyanın başçılıq etdiyi bolşevik-daşnak qüvvələrinə təhvil verirdilər. 1918-ci ilin yanvar ayının 9-da Gürcüstandan Azərbaycana keçən rus ordusuna aid hərbi eşelonların silahları təhvil verməməsi Şəmkir dəmiryol stansiyasında minlərlə insanın həlak olması ilə nəticələnən silahlı münaqişəyə səbəb olur. Bu döyüşlərdə konüllü dəstələrlə birgə 5-ci Yelizavetpol nişançı alayı da iştirak edirdi. Rus ordusunun tərksilah edilərək 20 ədəd topun, 70 ədəd pulemyotun, 15000 ədəd tüfəngin ələ keçirilməsi ilə nəticələnən döyüşlərdə gənc əsgər Aslan bəy də igidliklə vuruşmuşdur.

Qarabağ döyüşləri[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz İslam Ordusunun Bakı şəhərini işğaldan azad etməsindən sonra, 23 sentyabr 1918-ci il tarixdən etibarən Qarabağı erməni zülmündən xilas etmək üçün Qarabağ hərəkatı başlamışdır. Qafqaz İslam Ordusunun Qarabağ hərəkatı qüvvələrinə Cəmil Cahid bəy komandanlıq edirdi. Qarabağ hərəkatına qatılan qüvvələrə 9-cu və 106-cı türk alayları, milli könüllü birliklər və 1-ci Azərbaycan diviziyası daxil idi. Aslan bəy bu döyüşlərə baş leytenant Cahangir bəy Novruzovun komandiri olduğu topçu batareyasının tərkibində qatılmşıdır. Türk Qafqaz İslam Ordusu oktyabr ayının 4-də Ağdamdan başlayaraq Şuşa istiqamətində hücuma keçmiş, Əsgəran ətrafında güclü döyüşlərdən sonra oktyabrın 6-da Əsgəranla Şuşa arasında olan Əyri kənd ətrafında şiddətli döyüşlər baş vermişdir. Aslan bəyin də sıralarında olduğu topçu batareyasının davamlı atəşindən sonra Əyri kəndi ətrafında olan düşmən qüvvələri qaçıb dağılırlar. Bununla da ordunun Şuşa istiqamətində hərəkəti asanlaşır və iki gün sonra, 8 oktyabr 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusu Şuşa şəhərinə daxil olur.

Gəncə və Qarabağ üsyanları[redaktə | əsas redaktə]

Aslan bəy Hacızadə əvvəlcə Gəncə üsyanında, daha sonra isə 5 iyun 1921-ci ildə Nuru Paşanın komandanlığıyla başlayan Qarabağ üsyanında iştirak edir. Hər iki üsyan böyük amansızlıqla yatırılır. Aslan bəy komandiri olduğu topçu batareyasıyla birgə Cümhuriyyət ordusunun süvari və piyada alaylarının sağ qalan əsgərləri ilə bərabər savaşa-savaşa QaryaginCəbrayıl istiqamətində geri çəkilərək Araz çayından keçib İrana daxil olurlar.

Türkiyədəki döyüş yolu[redaktə | əsas redaktə]

Uzun və məşəqqətli yolları qət etikdən sonra Türkiyəyə gəlib çatan Azərbaycan birlikləri Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qərarıyla Kazım Qarabəkir paşanın komandanlıq etdiyi Şərq ordusunun (15-ci kolordu) sıralarına qəbul olunmuşdur. Azərbaycan hərbi birliyinin Türkiyə ordusuna qoşulacağı ilə bağlı xəbəri 8 iyul 1920-ci il tarixdə TBMM-də ümumi hərbi vəziyyətlə bağlı çıxış edən İsmət İnönü verir. Aslan bəy 1920-ci ilin payızından başlayaraq, 1921-ci ilin əvvəllərinə qədər Şərqi Anadolunun ermənilərdən qurtarılması ilə sona çatan Şərq hərəkatında igidliklə vuruşur. Sarıqamışın, Qarsın, Gümrünün geri alınmasında iştirak edir. Qarsın Bənli Əhməd kəndi yaxınlığında Berna meydan müharibəsində toplarının dəqiq atəşi ilə düşmən qüvvələrini döyüş meydanından qovaraq komandirlərinin təqdirini qazanır. 1925-1927-ci illər ərzində Şeyx Səid, 1-ci Ağrı, 2-ci Ağrı üsyanlarının qarşısının alınması əməliyyatlarında iştirak etdikdən sonra təhsilini artırmaq üçün İstanbulda hərbi məktəbə daxil olur. 1928-ci ildə Topçu məktəbindən məzun olduqan sonra baş leytenant (üst teymən) rütbəsi ilə təltif edilərək Sivas şəhərində yerləşən Topçu alayında batareya komandiri vəzifəsinə təyin olunur.

Aslan Berkan hərbi xidməti boyunca bacarıqlı və intizamlı bir zabit kimi müntəzəm olaraq təltif edilmişdir. 1933-cü ildə kapitan, 1940-cı ildə mayor, 1946-cı ildə polkovnik – leytenanat rütbəsi ilə təltif olunan Aslan Berkan, 1950-ci ildə xidmətləri nəzərə alınaraq Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin komandanlığı tərəfindən polkovnik rütbəsinə layiq görülmüşdür. Hərbi xidmətinin son illərini Azərbaycanda hərbi xidmətə başladığı ilk günlədən yoldaşlıq etdiyi, bir çox müharibələrdə çiyin-çiyinə savaşdığı general mayor Cahangir Bərkərin komandanlığı altında İzmir şəhərində davam etdirmişdir. 1955-ci ildə yaş səbəbi ilə təqaüdə çıxdıqdan sonra da İzmir şəhərində yaşamışdır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Aslan Berkan Sivasda xidmət etdiyi zaman İstiqlal savaşı qəhrəmanlarından yüzbaşı Tofiq bəyin bacısı Hümeyra xanımla ailə həyatı qurmuşdur. Bu nikahdan Türkan adlı qızı, Mete adlı oğlu olmuşdur. Qızı Türkan xanım Şadi Sayarla ailə həyatı qurmuşdur. Oğlu Mete isə 19 yaşı olarkən özünü dənizə ataraq intihar etmişdir.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Oğlunun itkisi Aslan bəyə olduqca pis təsir etmiş, bu dərddən xəstəliyə düçar olmuş, oğlunun ölümündən 1 il sonra, 7 may 1957–ci ildə infarkt nəticəsində vəfat etmişdir. Mərhum Aslan Berkan hərbi mərasimlə qarşıyaxada Soyuq quyu məzarlığında 5-ci küçə, 6-cı adada oğlunun yanında dəfn edilmişdir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • “Azərbaycan dərgisi”, s.67, Ankara 1957, s18 – 19
  • “Azəbaycan Xalq Cümhuriyyəti ensiklopediyası”, II cild, Bakı 2005, səh.365 – 366
  • Hüseyn Baykara, “Birinci dünya savaşında Osmanlı ordusunda, İstiqlal savaşında Azərbaycan əsgəri hissələri”, “Türk Kültürü” dərgisi, 1964, s 22, səh. 72 – 74
  • “Cümhuriyyət” qəzeti, Ankara 19.05.1957, səh 3
  • Mehman Süleymanov, “Nuru Paşa və silahdaşları”, Bakı 2014, səh 277 – 285
  • Mehman Süleymanov, “Həyatını Vətən yolunda qurban etmiş Cümhuriyyət generalı”, 22.05.2016, Xalq qəzeti
  • Əbdulhəmid Avşar, “Türkiyənin istiqlal müharibəsində Azərbaycan türkləri: Türkiyə arxiv sənədləri və mətbuatında (1919 – 1922), Bakı 2007
  • Azərbaycan tarixi. XIX – XXI əsrin əvvəli. Bakı,2010